Ha T.,

Wat zeur je toch met: ‘We zullen toch moeten proberen met elkaar samen te leven’? En ook dat: ‘Allemaal zijn we ooit vluchtelingen geweest.’ Ja, ooit vluchtten de eencelligen uit de zee het land op en werden ze, door voedsel gedreven, eigenaardige landdieren, althans volgens Darwin. Maar ik wil graag de voedsel- en geldgedreven eencelligen die nu hier zijn en godverdomme onze vrouwen verkrachten en vermoorden, terug naar zee sturen. Ik wil edelmoedig zijn en het aanleren van empathie vind ik ingewikkeld, maar daar doe ik toch mijn best voor, want ik wil dat mechaniek onder de knie krijgen. Maar als de ideologische verschillen te groot zijn, dan is aanpassen onmogelijk. Ik bedoel: past de spijker zich aan de plank aan, of de schroef aan de schroefdraad? (Voordat je gaat zeiken of deze vergelijking klopt of niet: dat doet er niet toe, beste jongen. Ik wil alleen maar zeggen dat ik niet snap waarom ik me moet aanpassen aan een stel door een ziek geloof gefrustreerde en beperkte idioten die menen dat het gerechtvaardigd is om onder bedreiging hun piemel zomaar in een willekeurige vrouw te steken. Hebben we last van Amerikaanse verkrachters, Chinese verkrachters, Finse verkrachters, Zweedse verkrachters, Vlaamse verkrachters? Misschien dat er soms één tussendoor glipt, maar over het algemeen zijn de verkrachters lieden die hun stam hebben verlaten, op zoek naar de vrijheid die ze willen bestrijden omdat ze die niet aankunnen.)

Men mag geloven wat men wil, maar als het een puzzelstukje is dat niet past, dan moeten ze een land opzoeken waar dat stukje wel past, en niet ons gebied gaan verzagen en vervolgens vastlijmen met wat koranteksten om de puzzel compleet te maken, zodat ons land hier hun land van daar wordt. Ik ken de theorie van de grote volksverhuizingen die altijd hebben plaatsgevonden. En als er hier een miljoen Amerikanen willen komen omdat ze Trump niet kunnen uitstaan, dan vind ik dat best. ‘Ook als je voor ze moet betalen?’ ‘Nou, eventjes vind ik dat niet erg. Ik weet dat Amerikanen snel zelf geld willen verdienen. Net als de Oekraïners die hier nu zijn.’

Niemand heeft bezwaar tegen asielzoekers die hier snel op eigen benen kunnen staan. ‘Mogen die dan wel een huis toegewezen krijgen, Theodor?’ ‘Ja, als er huizen over zijn. Niet als we te weinig huizen hebben. Dan gaan inwoners van dit land voor. Dus als er geen huizen gebouwd mogen worden omdat er te veel troep in de grond zit, dan mogen er ook geen asielzoekers het land in.’

Wat niet kan, kan niet. Wat niet moet, moet niet. Wat niet klinkt, klinkt niet. Ik kan zo doorgaan. Weet je, ik geloof in het voor-wat-hoort-wat-principe. Wat is daar fout aan? Het is niet erg om iemand een tijdje als gast in huis te hebben, maar als dat te lang duurt, bijten de muizen de staarten van de ratten af. De gasten moeten na een tijdje meehelpen met afwassen, afdrogen, soms een keertje stofzuigen en als je te lang blijft, moet je meehelpen in het huishouden, misschien wat meebetalen aan de kosten en uiteindelijk moet je het huis uit. Zo eenvoudig is het, maar is het te eenvoudig? Er zijn geleerden die menen dat je die lieve, gevaarlijke andersdenkenden niet aan de grens kunt tegenhouden. Dat betekent dan dat ze ons overlopen, dat ze binnendringen, ons eruit kunnen duwen als het te veel wordt. Ben ik rechts? Valt mee. Paranoïde? Ik ben bang, angstig, schrikachtig, omdat ik broos ben, misschien zelfs wel decadent. Ik heb de cultuur namelijk lief, zelfs andere culturen, maar wie veel van cultuur houdt, wordt vanzelf een slappeling. Hij luistert naar Bach en leest liever de sonnetten van Shakespeare dan dat hij de wapens opneemt. Hij weet dat hij moet strijden, maar daarvoor is alles aan hem te breekbaar. Wie de cultuur hoog heeft zitten, maakt zich kwetsbaar. Dat kan niet anders. Kunst leidt, godzijdank, tot overgevoeligheid en je moet geen leger hebben van overgevoelige jongens en meisjes.

Nog even over dat samenleven… Waarom moet ik PROBEREN met sommige mensen samen te leven? Je leeft samen of niet. Ik heb nooit geprobeerd met iemand samen te leven, althans niet langer dan een maand of drie; dat hield stand of niet. Toen het niet meer ging, zeiden de verloofdes: ik ga weg, of jij moet weg. Het is niet de kleur, het is niet het IQ, het zijn niet de vreemde kleren, het is het islamitisch geloof, het is het islamitisch idealisme dat niet compatibel is en dat intrinsiek fascistisch is. Ze denken anders over dood en leven. Waarom gaan katholieken en atheïsten dan wel met elkaar samen? Of protestanten en katholieken? Of atheïsten en Joden? Dat kan als je je eigen geloof niet wilt opdringen of kunt relativeren. Wij zouden goed met islamieten om kunnen gaan als ze hun geloof alleen achter de voordeur zouden belijden, ze hun eigen billen zouden afvegen en niet hun hand zouden ophouden en zich in het publieke domein zo veel mogelijk zouden aanpassen. Ik hoor je al vragen: moeten wij ons dan ook niet aanpassen aan hen? Nu bereiken we een kritisch punt. Ik wil dat best door de democratie laten regelen. Maar als we straks democratisch regelen dat vrouwen en mannen gescheiden moeten sporten en gescheiden onderwijs moeten krijgen, als er democratisch geregeld gaat worden dat er verplicht islamonderwijs gegeven moet worden, dat er een wet komt die stelt: ‘Vrijheid van meningsuiting is uitstekend, daar zijn we helemaal voor, behalve als het het beledigen van godsdienst wordt’, als homo’s democratisch op achterstand worden gezet en er zedige kledingvoorschriften mogen komen, als dat, nogmaals, democratisch geregeld gaat worden, dan kachelen we democratisch achteruit, omdat we dan onze vrijheid inleveren - en dat kan heel snel gaan. Daar maak ik me zorgen over, want hoewel vrijheid het belangrijkste is dat we kunnen bezitten, willen de meeste mensen dat niet. Zoals ik bang ben voor beperkingen en verbodsbepalingen, zo worden zij angstig van te veel vrijheid. De mens wil een bijtje zijn in een bijenkorf met alleen een koningin, of een mier en dom achter elkaar lopen. Een grote gevangenis is voor de mensen geen straf, een kleine cel ook niet, als ze maar goed te eten krijgen en er een televisie is. Sterven vinden de meesten ook geen straf, want men weet niet hoe te leven. (Een waarzegger heeft mij gezegd dat ik eigenlijk een hond ben. Een hond in een roedel die wel als eerste bijt.)

Zo, ik zou zeggen: zou je zo vriendelijk willen zijn om deze tekst te stencilen en in de brievenbussen in je omgeving te gooien? Zorg dan dat je niet gepakt wordt, want ze liquideren je waar je bijstaat en menen dan een heldendaad te hebben verricht. Ik knal nu deze tekst even door ChatGPT met het verzoek om hem wat zachter te maken, maar om mijn drieslagen te laten staan: godverdomme, teringtyphus, zenuwelijers! Klootzakken, schoften, rattenvreters!

Groet,
Theodor

P.S. Stuur me een sms als de burgeroorlog of een gewone oorlog is uitgebroken.

Laat een reactie achter

Abonneer nu

Kort verhaal

Bonbons

“Ik vind dat je wel moet gaan!’’ zei hij tegen z’n broer.
“Dat heeft geen zin.’’
“Het heeft wel zin.’’
“Nee, het is totaal onnodig… Ga jij, ik bedoel, ik zit daar maar… vieze koffie te drinken…’’
“Okee,’’ zei hij, “dan ga ik wel…weer…’’
“Ja, sorry… Jij hoeft ook niet te gaan. Het is echt zinloos.’’
“Ze leeft nog.’’
“Nee… daar vergis je je in. Haar hart klopt, ze haalt adem, maar ze leeft niet meer.’’
Hij wist even niets te zeggen.
“Okee,’’ zei hij ten slotte, “ik vind het ook een verplichting tegenover de mensen daar.’’
“Je kunt niets doen… Maar ga… Misschien doet het je geweten goed… Ik ga niet!’’
Ze hingen op.
Hij kocht wat bonbons bij de banketbakker en een kwartier later zat hij tegenover haar.
“Ik heb bonbons meegenomen.’’
Hij pakte het zakje, haalde er een bonbon uit en gaf hem aan haar, maar ze wilde hem niet. Daarom at hij hem zelf maar op.
Het zwijgen werd steeds zwaarder.
“Nou,’’ begon hij zomaar, ‘’Carla en ik zijn toen met de kinderen naar Peter geweest. Dat was heel gezellig. Carla had een appeltaart gebakken voor de verjaardag van Peter en er waren worstenbroodjes. Die had Peter gehaald bij Roelofs, weet je wel. Het was heel gezellig. Later kwamen daar Olaf en Katja met hun kinderen. Was erg leuk.’’
Zijn woorden leken te verdampen. Het leek zelfs of hij ze uit z’n mond moest persen. 
“Nou, om een uur of acht zijn we naar huis gegaan. Barbara en Thomas vielen meteen op de achterbank in slaap. Maar het was een mooie dag… O ja, Peter hebben we een boek gegeven. Een boek dat hij wilde hebben. En de kinderen hadden een tekening voor hem gemaakt…’’
Geen reactie.
Hij pakte nog een bonbon uit het zakje en hield die weer voor haar mond. Maar het was of ze hem vond stinken en wendde haar hoofd af.
“ ’t Hoeft niet… Echt niet,’’ zei hij.
Hij meende dat ze het prettig vond als hij zweeg.
Omdat hij niets meer wist te zeggen overviel hem een grote vermoeidheid. Hij keek op zijn horloge en besloot nog tien minuten te blijven. Even deed hij zijn ogen dicht en merkte niet dat hij in slaap viel. Z’n voeten zaten vast in het zand en hij had het koud. Opeens schrok hij wakker en merkte dat z’n rechterbeen nog sliep. Hij schudde met z’n been. Haar stoel was leeg. Hij stond op en vond haar in bed. Slapend. Mond half open. Hij gaf haar een kus en hoopte wederom dat het de laatste keer was dat hij haar levend zag.

Laat een reactie achter

Abonneer nu

De column van Koos

Een paar keer heb ik als journalist een Nobelprijswinnaar mogen interviewen. Ik herinner me Gerard ’t Hooft en Martin Veltman. De een was aardig, de ander ook, maar anders aardig. Ofschoon ze beiden die prachtige prijs kregen (voor iets over kwantummechanica), had ik niet het idee dat ze elkaar mochten. Ze waren lange tijd gebrouilleerd geweest, maar spraken in het openbaar beleefd over elkaar. Ik sprak ze ieder afzonderlijk voor de radio voor omroep Human. Martin Veltman, zo herinner ik me, was ervan overtuigd dat hij binnen afzienbare tijd een ‘theorie van alles’ zou kunnen bewijzen. Hoe het daarmee nu staat, weet ik niet. Hoe die theorie precies in elkaar moest zitten heeft hij me wel uitgelegd, maar heb ik, geloof ik, niet helemaal begrepen.

Maar ik heb ook een reportage mogen maken over een Nobelprijswinnaar voor de Literatuur, namelijk Derek Walcott. Hij kreeg de Nobelprijs in 1992. Men kan hem kennen van zijn bundel Omeros.

Hoe het kan, wijt ik aan beginnende dementie, maar ik heb na de reportage nooit meer aan Walcott gedacht. Tot ik onlangs die reportage weer tegenkwam.

Omdat ik me wat bibberig voel, heb ik besloten om deze reportage uit Het Parool hier voor u af te drukken. Toen ik hem weer las, riep hij weer vrolijke herinneringen bij mij op.

Even drie regels van Wiki overschrijven, zodat u iets meer weet over Derek: ‘Derek Alton Walcott (Castries, 23 januari 1930 – Gros Islet, 17 maart 2017) was een Saint Luciaans dichter, toneelschrijver en schrijver. Hij schreef voornamelijk in het Engels. Walcott won in 1992 de Nobelprijs voor Literatuur.’

Hieronder de tekst uitgetikt.

Abonneer nu

Wilt u schoenen en sokken uittrekken?’

door THEODOR HOLMAN

De Masterclass van Nobelprijswinnaar Derek Walcott

15-05-1993 Het Parool

Zou ik worden toegelaten?

Toen ik het papier in handen kreeg waarop stond dat Derek Walcott, Nobelprijswinnaar van de literatuur (een hogere literaire onderscheiding kent de wereld niet) in Amsterdam Masterclasses in creatief schrijven zou geven (theater en poëzie), ging mijn hart tekeer; meestal gingen zulke hapjes mijn neus voorbij wegens mijn gebrek aan talent of omdat ik te laat had ingeschreven.

Ik was dan ook dolblij toen ik een fax ontving van het John Adams Instituut dat ik met de masterclass mocht meedoen.

Wat zouden we gaan doen? Ik had geen idee. Ik wist alleen dat de masterclass twee (mid)dagen zou duren; en opeens schaamde ik mij voor mijn gebrekkige Frans, Duits en Engels. Masterclass… Dat betekende toch meesterklas…. de klas voor de meesters, zeg maar?

Ik kocht nog snel zo’n piepklein woordenboekje Nederlands – Engels voor in mijn zak en leed aan het Kees de Jongen-syndroom:

‘Mister Holman’

‘Yes mister Walcott.’

‘Would you please read your poem out loud.’

‘Yes mister Walcott…’ En de klas zou stil zijn, ook nadat ik mijn eigen gedicht had voorgelezen, en Derek Walcott zou ook eerst stil zijn en dan zou hij opstaan, een traan uit zijn oog vegen en dan zou hij zeggen: ‘You will not only win the AKO, my dead Theodor, but you will also… you also will once win the Nobelprize…’

En toen werd het dinsdag. Om 13 uur zou de masterclass beginnen.

Dinsdag 12 uur

Geheel op van de zenuwen ben ik al om twaalf uur bij het gebouw van toneelgroep De Nieuw Amsterdam (DNA), Spuistraat 2. Een uur te vroeg. Alles is nog dicht. Ik besluit om iets te gaan drinken in de bar van het Renaissance-hotel.

Als de tonic wordt gebracht, kijk ik Derek Walcott recht in het gezicht, want hij zit precies naast me met zijn vriendin. Het is warm weer, maar hij heeft toch een jasje aan. Verder draagt hij een spijkerbroek en sportschoenen zonder sokken.

Ik zit voor het eerst van mijn leven naast een Nobelprijswinnaar, en het bevalt mij uitstekend. Hij zegt niet veel want hij is natuurlijk vermoeid. Hij staart wat naar het Kattegat. Af en toe komt iemand hem een hand geven.

Ik heb vannacht voor driekwart zijn Omeros uitgelezen, maar veel is me daarvan ontgaan. Ook zijn Collected Poems heb ik aangeschaft, maar ik was er te opgewonden voor. Als hij er maar niets over gaat vragen.

Om half één wil ik de sfeer gaan proeven en loop ik naar het DNA-theater dat tien meter verder ligt. Ik meld mij en kijk of er schrijvers zijn die ik ken. Ik zie alleen Thomas Verbogt en Daphne Meijer, en verder een enkele collega van een andere krant. De rest zijn acteurs van DNA.

Dan, om één uur, komt de meester binnen. Het wordt even stil. Hij neemt een kopje koffie en vraagt of er iemand ‘sugar’ heeft. Althans dat versta ik. Ik, na jaren weer terug in de rol van slijmerigste leerling van de klas, geef hem suiker. Nee, hij wil andere suiker. Ander suiker? Toch niet… ‘Brown sugar?’ vraag ik half lacherig. En opeens komt er iemand aan met zoetjes. Ik besluit om het kleine woordenboekje toch maar in mijn broekzak te houden.

Dan worden we verzocht naar de zaal beneden te gaan.
Ik kom binnen en zie een jongen met schitterende dreadlocks achter een paar bongo’s zitten.Boembedeboemboem! Klinkt het.

Ik ga op een stoeltje zitten en ik zie dat er collega’s zijn die al aantekeningen maken, maar ik weet niet wat. Toch schrijf ik bongo’s, dreadlocks in mijn boekje.

‘Silence please,’ zegt Walcott. Complete stilte. Dan: ‘Wilt u allemaal uw schoenen en sokken uittrekken? En trekt u uw broekspijpen maar wat op. U mag ook langs de kant blijven zitten als u dat wilt. De bedoeling is dat u het leuk vindt. U weet misschien niet wat we gaan doen. Maar dat merkt u wel. Bob hier is de choreograaf. Bob, neem jij het even over? ‘

De acteurs van DNA doen alsof het de gewoonste zaak van de wereld is. Dat is het voor hen misschien ook. Ik blijk echter de enige auteur te zijn die zijn schoenen en sokken heeft uitgetrokken, al had ik daar, merk ik, niet op gerekend. De rest van schrijvend Nederland zit comfortabel aan de zijlijn alles te bekijken.
Die Bob, de choreograaf, is een zwarte van uitzonderlijke schoonheid. Hij kijkt de drummer aan die eerst begint met een basisritme.

‘Concentreer je voor tachtig procent op je ademhaling en doe deze beweging vanuit de heupen.’

De acteurs van DNA lijken allemaal begiftigd met in olie gesmeerde heupen, tewijl ik me na dertig seconden al 94 kilo lul voel. We moeten in een soort jazz-achtige danspas door de zaal lopen.

‘Jungle-rithm!‘ gebiedt Walcott de drummer. Bob de choreograaf speelt daar handig op in en doet ons een draai voor die we over moeten nemen, terwijl de bewegingen in hun geheel iets krijgen van Afrikaanse dans. Ik draai… ik draai… en draai….boem bedie boem boem, bong, bong!

‘Loop nu door de zaal heen, let op het ritme,’ hoor ik Bob zeggen. Ik loop door de zaal heen. ‘Kijk iedereen recht in het gezicht als je iemand passeert!’ Ik kijk iedereen recht in het gezicht. Plotseling: ‘STOP!’ Ik stop. Walcott kijkt rond, hij loopt tussen ons door. Bob de choreograaf gaat door met aanwijzingen. ‘Richt je focus op degeen die recht voor je staat, loop nu door elkaar heen, maar blijf diegene in de gaten houden… Ga zo ver mogelijk van hem af. Volg hem nu. Haal diep adem… let op het ritme… adem uit… let op het ritme… adem in… Beweeg! Adem in… let op het ritme.’

Ik beweeg, let op het ritme, haal diep adem. Dan moeten we een bepaalde draaiende beweging maken en die uitvoeren met een zelfgekozen klinker. Ik neem de O. ‘Oh, oh, oh, oh.’ We moeten de klinker verderen: ‘Ah, ah, ah.’ De klinker moet ‘in de beweging’ en vervolgens ‘in de ademhaling’ – er komen andere ritmes. Dan moeten we gaan liggen en ik vertrek naar diep binnen in mezelf, naar een prettige trance. Ik weet dat omdat ik opeens hoor: ‘WAKKER WORDEN! WAKKER WORDEN! WAKE UP! WAKE UP!’ en ik ontwaak. Ik kom van zeer diep, hoewel ik alles toch bewust heb meegemaakt. Ik besef dat ik geheel klaar ben voor de les.

Dan wil Walcott dat we in twee concentrische cirkels gaan zitten. De binnenste ring met acteurs en actrices, de buitenste met schrijvers. Vervolgens gaat hij met een fragment van Omeros aan de gang.

‘Het gaat er niet om dat jullie deze scène spelen, het gaat er om dat jullie the feel van deze scène krijgen,’ zegt Walcott.

Later zal Herman, één van de acteurs van DNA, tegen me zeggen: ‘Walcott gelooft in het mysterie van het theater. Hij wil dat er theater ontstaat. Het was, toen ik hem bezig zag, of hij zelf een bepaald gedeelte van een ander stuk speelde. Hij heeft ook stukken gemaakt op basis van dit soort improvisaties.’

Wat Walcott doet, is inderdaad ‘theater maken’. De Engelse tekst moet a vue vertaald worden. Een Zweedse actrice mag het in haar eigen taal declameren. En vervolgens laat hij de scène spelen. Met tekst, zonder tekst, door verschillende acteurs. En voortdurend voegt hij er iets aan toe. De bewegingen waarmee we begonnen komen terug, de geluiden komen terug. Vervolgens worden de bongo’s weer ingezet. Walcott laat ons zingen, dansen, bewegen… ademen… de klinkers komen terug. En voortdurend werkt hij vanuit lange, lange stiltes.

Maar er ontstaat inderdaad drama. Zonder dat je het direct in de gaten hebt, weeft hij aan het tapijt. Uiteindelijk wordt de scène gespeeld: met de dansers, met de acteurs, met een koor en met de drums: de stukjes van de puzzel blijken te kloppen. Mijzelf doet het enigszins aan de jaren zeventig denken, maar soit: het mysterie van het theater wordt voltrokken en daar gaat het om. De spelers van DNA zijn absoluut fantastisch, en ik zie dat Walcott ook van hen onder de indruk is. Hij heeft een eigen theatergroep en je merkt dat hij gewend is aan deze manier van theater maken. Als die dag de les erop zit, staan op een gegeven moment (niet geheel toevallig) Walcott en ik op straat naast elkaar. Walcott stelt me voor om nog iets te gaan drinken, samen met de acteurs. Dat doen we, en ik kom naast hem te zitten. Hij is zeer geïnteresseerd in acteurs. Hij zegt ook beter met acteurs om te kunnen gaan dan met schrijvers, en dat merk ik.

‘Wat doe jij?’ vraagt hij op een gegeven moment aan mij, omdat hij ook wel vindt dat hij me niet de hele tijd tegen z’n rug kan laten aankijken.

‘Ik ben auteur-journalist,’ zeg ik.

‘No, no, Holman is a very famous writer,’ zegt een collega-journaliste die mijn stukjes in Het Parool leest en die naast me zit.

‘Nee, niet waar,’ zeg ik in paniek.

‘Jawel,’ zegt de vriendelijke dame.

‘Is he famous?’ vraagt Walcott aan de acteurs van DNA.

Zeventien mensen schudden hun hoofd!

‘You must be his agent,’ zegt Walcott tegen de vrouw.

Sindsdien zal Walcott mij The Famous Writer noemen.

Donderdag 12:40 uur

Ik ben weer veel te vroeg en kom op mijn fietsje aanrijden. Als ik mijn fiets op slot zet, merk ik dat Walcott mij vanaf het terras in de gaten houdt. Hij groet. Ik groet terug. Wat te doen? Naast hem zitten? Juist niet naast hem zitten? Ik weet van mezelf dat ik in zulke gevallen volstrekt contactgestoord ben. Ik ga dus niet naast hem zitten, maar achter hem, aan de bar. Hij kijkt om, ik kijk om. We groeten elkaar nogmaals. Dan neem ik me voor recht voor me te kijken, maar ik kan hem in de spiegel zien. Ik zie dat hij zich omdraait en naar mij kijkt, maar als hij merkt dat ik hem in de spiegel zie, draait hij zich snel terug. ‘Dit is belachelijk,’ denk ik, ‘Ik ben journalist, ik word geacht op een normale manier met de groten der aarde te spreken.’ Dus ik loop naar hem toe, groet hem ten derde male, en dan speelt zich een dialoog af die ik u niet wil onthouden.

‘Wilt u een kop koffie van mij, mijnheer Walcott?’

‘Is vijf gulden genoeg denkt u?’

‘Nee, wilt u een kop koffie van mij, of iets anders drinken?’

‘Wat is dit? Dit is toch vijf gulden, is dat genoeg voor een fooi?’

‘Dat hangt er vanaf. Wat heeft u gedronken?’

‘Op mijn hotelrekening.’

‘U wilt niets meer drinken, natuurlijk.’

‘Dus dit is goed, die vijf gulden? Dat is genoeg?’

‘Ja, mijnheer Walcott, dat is genoeg… U zult wel moe zijn.’

‘I am fucking exhausted!’

Ik besluit even te zwijgen, en naast elkaar zittend staren we weer naar het Kattegat. Over vijf minuten begint de les. Dan zegt hij opeens: ‘Ik heb een gitarist nodig. Speel je gitaar?

Ik ben stomverbaasd en zeg: ‘Wie, ik? Ja, Beatles, Stones.’

‘Speelt u ook verschillende ritmes?’

‘Hoe bedoelt u?’

‘Verschillende ritmes!’ Hij doet voor hoe je gitaar moet spelen. Ik neem het zekere voor het onzekere en schudt mijn hoofd.

‘Goed, als ik een gitaar heb, moet je gitaar spelen,’ zegt Walcott.

Ik doe maar net of ik hem niet heb gehoord. Dan staat hij op en houdt mij nog een keer het vijf gulden muntstuk voor. ‘Is genoeg,’ zeg ik.

Om één uur begint de les. Vandaag creatief poëzie schrijven. We doen geen warming up maar moeten wel in een kring om hem heen zitten. We gaan het gedicht Lullaby van W.H. Auden behandelen.

Walcott besteedt veel tijd aan de klinkers van het gedicht, aan het zangerige. We moeten alleen de klinkers opzeggen en daarna half zingen. Vervolgens komt het ritme aan de orde. Weer veel tijd besteedt hij aan het ritme. De komma in de eerste regel wordt uitgebreid onder de loep genomen.

Walcott laat ons de stafrijmen, de halfrijmen en binnenrijmen van het gedicht ontdekken. Dan opeens moeten we twee aan twee werken en vraagt hij ons binnen een kwartier het gedicht te vertalen.

Terwijl collega Michel Maas van de Volkskrant en ik samenwerken, gaat Walcott met de acteurs en actrices van DNA, in samenwerking met een gitarist en de dreadlockboy met een steeldrum een lied instuderen op basis van Audens Lullaby. En weer ontstaat er theater.

Dansen

Collega Maas en ik vertalen als de ziekte. Maas is er veel beter in dan ik. Na een kwartier is onze vertaling af, ik ben er niet gering trots op en wil eigenlijk van mijnheer Walcott een cijfer hebben.
Maar ondertussen heeft de Nobelprijswinnaar zelf de bongo’s ter hand genomen en drumt de lullaby, terwijl iedereen zingt en danst. Het wordt weer een heerlijke chaos. Ikzelf vraag eerst de Suri-Vlaamse actrice Alida Neslo ten dans, maar die wil niet. Daarna vraag ik de mooiste dame van de masterclass, mevrouw Daphne van Schendel (61), die mij, terwijl ze mij tevergeefs het swingende walsritme van het slaapliedje wil bijbrengen, vertelt dat haar moeder familie is van Derek Walcott. Zelf heeft ze op de Antillen veel aan de cultuur gedan, en ik durf met haar niet echt te dansen, want ze heeft werkelijk een groot ritmegevoel. Ondertussen oefent Derek met de rest van de masterclass alle stemmen in. En dan, eindelijk, mag ik onze Nederlandse versie laten horen.

Lullaby

Lay your sleeping head, my love,

Human on my faithless arm:

Time and fevers burn away

Individual beauty from

Thoughtful children, and the grave

Proves the child ephemeral:

But in my arms till break of day

Let the living creature lie,

Mortal, guilty, but to me

The entirely beautiful

-

Slaapliedje

Vlei je slapend hoofd, mijn lief

Op mijn trouweloze hand;

Tijd verteert en koorts verzengt

Ieder mooi bedachtzaam kind

Zijn schoonheid, en het graf

Leert ons zijn vluchtigheid

Maar als dan de morgen zingt

Liegt het schepsel dat daar ligt

Sterf’lijk, schuldig, maar voor mij

Van eindeloze zuiverheid.

(vert. Holman-Maas)

Weer eindigt de les met enorme theatrale effecten. De spelers doen pasjes en er zijn enkele fantastische zangeressen. Ik mag ook mijn vertaling zingen, maar als Walcott mij heeft gehoord, zegt hij: ‘Je bent ontslagen.’

En dan is de masterclass afgelopen.

‘Now you are a songwriter,’ zegt Walcott tegen mij, een brede grijns op zijn gezicht.

‘Let’s go upstairs,’ zeg ik, want daar is de drank.

‘Good bye,’ zegt hij.

‘Good bye?’ vraag ik.

‘Yes, upstairs,’ zegt hij.

Het zal geloof ik nooit wat tussen ons worden, maar ik mag hem wel.

-
Tot zover. Nu durf ik alleen geen reclame meer te maken voor De truc van Ferdinand Hania. Nee, laat ik nu maar niets zeggen over De truc van Ferdinand Hania. Dus ik zeg nu niets over dat boek dat u moet lezen: De truc van Ferdinand Hania.

Abonneer nu

Laat een reactie achter

Beste G.,

Grappig hè? Jij en ik beoefenen de schrijfkunst volkomen tevergeefs. Ik bedoel: we schrijven, we worden uitgegeven en vervolgens sterven onze boeken. Ze gaan niet echt dood, zoals wij, maar ze kunnen alleen in de verre toekomst ontdekt worden om een voetnoot te worden bij een literatuurgeschiedenis waarop mogelijk iemand gaat promoveren en die niemand wil lezen.

En in het lemma ‘Holman, Th. C.’ van zes regels staan dan vier fouten en meer dan de helft van mijn boeken wordt in de “bibliografie” niet genoemd. In de Bibliotheek der Vergetelheid lig ik straks ergens op een plank. Niet erg, want ik ben dan al ‘in m’n houten pak genaaid’. (Ik geloof dat deze van Jules Deelder was.)

Het enige wat ertoe doet, is dat ik wat mensen hier en nu vermaak of ontroer. Meer hoeft niet. Meer kan niet. Meer zal niet.

Ook ik ken nu mensen die met AI een boek maken. Ik heb daar al eens over gezegd dat ik het vak van schrijver heb gekozen omdat ik het prettig vind te formuleren. Ik heb geen zin in het bedenken van prompts. Maar ik denk dat het vak van schrijver gaat veranderen en dat ik dat niet kan tegenhouden. Zoals ik ook rappen niet heb kunnen tegenhouden. Zoals ik ook asielzoekers niet heb kunnen tegenhouden. Zoals ik ook de roem niet heb kunnen tegenhouden van tal van collega’s van wie ik momenteel niet meer weet waarom ik ze haatte en of ze nog roem bezitten.

Ik hoorde vanmorgen iemand spreken over Matthijs van Nieuwkerk. Mag hij nog in roem gekleed gaan of is hij roemrucht? En hoe is het als je enorme roem had die nu vergaan is of aan het vergaan is? Waarom, waarom, waarom in godsnaam vond ik roem vroeger belangrijk? Ik bestudeerde mensen met roem weleens en dacht: er zijn twee manieren om roem te bemachtigen: door consequent taboes te overschrijden of door te slijmen met de middelmoot. En talent dan? Ach, talent. Je hebt maar een beetje nodig. Veel talent wordt je toegedacht door de middelmoot, gemiddeld talent heeft iedereen wel en geen talent hebben de meesten. Talent maakt eigenlijk niets uit. Wat ik heb gemerkt, is dat talent eigenlijk synoniem is met wil. Wie wil schrijven, kan na verloop van tijd schrijven. Wie wil tekenen, kan mettertijd tekenen. Wie gitaar wil spelen, zal op den duur de solo’s van Eric Clapton kunnen verbeteren. Ik had vroeger een leraar en die zei: “Als kunst met wil te maken had, had het wel wunst geheten. Maar het heet kunst van kunde.” Ik zei hem dat na, maar ik denk daar nu anders over. Je hebt iets te zeggen, je bent van iets zwanger, en dus zoek je, werk je, probeer je te zoeken, oefen je hoe je moet bevallen.

Ik schrijf je dit omdat ik weer eens een roman wil schrijven. Ik denk aan 50.000 woorden. Het vervelende is dat ik niet weet waarover. Komt wel. En zal ik je eens wat vertellen? Dat boek wordt dan heel goed besproken. Ik krijg dan allerlei prijzen, ik word dan beroemd, mensen zullen naar me opkijken en me om raad vragen, ik zal rijk worden en dan kan ik goed werk doen. Mijn ouders verschijnen dan even aan de hemel. Mijn moeder zegt dan: “Wat heb je dat mooi geschreven.” En mijn vader… mijn vader zal zeggen: “Verbeeld je maar niks. Je bent echt geen Carmiggelt.’’ Toch vind ik dat dan lief van hem. (Wie leest Carmiggelt nog, behalve ik, vraag ik me wel eens af.)

Lees mijn korte verhalen. Al mijn korte verhalen vormen eigenlijk ook een verhaal, als in een roman.

Groet,
Theodor

Laat een reactie achter

Abonneer nu

Kort verhaal

Dronken

Na het telefoontje van zijn moeder was hij meteen naar z’n zoon gegaan.
Hij trof hem in bed in z’n kamer aan. Doodziek. Kater. Hij lag op zijn buik en wilde zijn vader niet aankijken.
“Ik ben boos, maar ik ben niet kwaad. Ik vind alleen dat je op je veertiende niet zoveel moet drinken… Hoeveel heb je eigenlijk gedronken?’’
De jongen klemde duidelijk zijn kaken op elkaar.
“En waarom?’’ vroeg hij, terwijl hij wist dat dat z’n zoon zou zwijgen.
“Ga maar slapen,’’ zei hij.
Hij liet de jongen alleen, wilde weer naar huis, maar voelde wel aan dat hij even met zijn ex moest praten. Hij deed de deur naar de voorkamer open en zag zijn ex en, voor het eerst, haar nieuwe vriend.
Jaloezie en verdriet, gevoelens waar hij niet van af kwam, maakten hem nerveus. Het was alsof hij zich er plotseling bewust werd dat hij nog meer van haar hield dan hij vermoedde.
Maar zij hield niet meer van hem.
“Weet jij waarom hij drinkt?’’ vroeg ze. Even keek hij naar de nieuwe verloofde, maar die wilde duidelijk niets met dit gesprek te maken hebben en verdiepte zich in een blad over auto’s. Verstandig.
“De scheiding zal hem… misschien… Ik weet het niet.’’
Zijn ex leek even kwaad te worden, maar hield zich ook in.
“Ik vond juist dat hij goed reageerde op de scheiding,’’ zei ze, “en het is al zo lang geleden.’’
“Misschien is er geen reden,’’ zei hij.
“Moeten we met hem naar de dokter? Hij is veertien. Hij drinkt vaker…’’
Hij keek naar de grond en hoorde de deur van de kamer van zijn zoon opengaan. De jongen ging naar de w.c. en kotste weer zijn maag leeg. Z’n moeder ging naar hem toe. En daar zat hij met de nieuwe verloofde die zijn plaats had ingenomen en die hij haatte en wilde straffen. Sinds de verhouding met zijn ex was afgelopen, begreep hij een crime passionel steeds beter.
“Misschien is hij verliefd,’’ zei de domoor.
“Zou kunnen,’’ antwoordde hij.
Toen zijn zoon niet ophield met kotsen, ging hij even kijken.
Opeens waren ze met z’n drieën in de wc: zijn ex, zijn zoon en hij. Zijn zoon hing over de pot, zijn moeder had hem omarmd en hij aaide over het zweterige haar van de jongen. Zijn zoon pakte opeens zijn hand.
Plotseling was het stil. Zijn zoon hield zijn hand niet los, en hield ook de hand van zijn moeder vast.
“Gaat het?’’ vroeg z’n moeder.
De zoon knikte nauwelijks.
“Wil je weer terug naar bed?’’
Hij schudde even zijn hoofd. Toch maakte zijn moeder aanstalten om hem weer naar z’n kamer te brengen. Ze leek hem op te tillen, maar hij gaf niet mee. Vader en zoon keken elkaar even aan.
De zoon liet de hand van zijn vader los.

Laat een reactie achter

De column van Koos

Laat een reactie achter

Abonneer nu

Lees De truc van Ferdinand Hania. De truc van Ferdinand Hania. De truc van Ferdinand Hania. Vele, vele goede recensies. VELE GOEDE RECENSIES.

Lieve Kraai,

Fijne avond gehad met Maria, Dave, Maarten en Erik. Ofschoon de onderwerpen zwaar waren, bleef het soortelijk gewicht van onze woorden licht. Valt er nog wat te lachen in deze tijd? Ja hoor, wij deden het. Weet je waarom er anno nu minder wordt gelachen? Omdat er te veel taboes zijn die niemand durft te overtreden. Wie wil lachen, moet iets doen wat niet mag. En er zijn momenteel bijzonder veel taboes.

We vertelden verhalen waarin “negers” en “jidden” en “slaven” een rol speelden, we deden een Spleetoog, een Yank en een Surinamer na; er werd flink geroddeld (roddelen is een vorm van humor) over de filmwereld en de literaire wereld. Het leukste waren weer de anekdotes met en over Theo van Gogh, die ik nog steeds niet echt kan opschrijven omdat er nog mensen leven en die willen we niet kwetsen… Het is altijd prettig wanneer wij plezier hebben en mensen hun hoofd omdraaien om ons misprijzend aan te kijken. Klootzakken. Misprijzend kijken is een vorm van moreel oordelen zonder iets te zeggen, bedreven door burgerlijke zultkoppen die je kwalijk nemen dat je plezier hebt, terwijl zij alleen maar hun nietszeggendheid etaleren.

Eenmaal thuis hoorde ik dat L. plotseling was overleden. Daar schrok ik van. Dat we aan het spinrag van het leven hangen en ieder moment door de Grote Spin opgegeten kunnen worden, stemt me altijd weer angstig en droevig. Een maand geleden kwamen we elkaar tegen en toen maakten we nog een afspraak. Die kan doorgestreept worden. En M. belde mij ook nog om te vertellen dat mijn zuster jarig was. Meteen gebeld, maar ze nam de telefoon niet op, dus daar maakte ik me dan ook weer zorgen over. Morgen weer een kans.

Diep in de nacht - ik kon toch niet slapen - heb ik nog naar de verschillende nieuwsprogramma’s gekeken. Goed nieuws is dat je voelt dat er een burgeroorlog komt; slecht nieuws is dat je voelt dat er een wereldoorlog aan de horizon verschijnt. Er was te veel slecht nieuws. Iedereen wilde maar uitleggen dat president Trump van de Verenigde Staten deals wil sluiten. Als hij Russische diesel kan ruilen tegen invloed die niets kost, lijkt dat een goede deal, maar aan die gratis invloed hangen te veel kostbare vernederingen die je hoogstens kunt compenseren met Oekraïense langeafstandsraketten, drones en ander oorlogstuig.

Wapens zijn wezens zonder hart; zij houden van iedereen en iedereen houdt van hen. Daarom houden kinderen en vooral pubers van messen en pistolen. Dat zijn hun kameraden met macht. Wapens kennen geen moraal, alleen maar vernietiging. Anders gezegd: Wapens oordelen niet. Ze doen slaafs wat je van ze vraagt.

Mijn belangstelling voor het binnenlandse nieuws begin ik trouwens totaal te verliezen. Nederland is niet alleen klein, we maken onszelf klein. Alles is miniem en daardoor onbeduidend. Dat komt omdat we werkelijk langs alles de meetlat van de moraal leggen. Elke politieke discussie, iedere vorm van cultuur, elk debat in een talkshow. Moraal als boter, smeerkaas, jam, pindakaas, leverpastei en ander broodbeleg. Moraal maakt klein. We mogen ten onder gaan, als we maar ‘’goed” ten onder gaan. Als onze ziel maar rein is in de ogen van de burgerlijke schapen, de klootzakken die polemiseren door misprijzend naar je te kijken en solidair zijn met hun kleingeestigheid.

Het klopt dat ik slecht gehumeurd ben, maar als ik goed gehumeurd ben, schrijf ik niet. Onthou dat maar. Ik snap schrijvers niet die zich gelukkig wanen. Hun werk is ook meestal niets. De inkt waarin je je pen doopt, moet aangelengd zijn met melancholie, rouw, pijn, haat, woede, bloed. Ik heb nog enkele potten inkt in voorraad.

Ik ga nu slapen. De nacht is koud. Tweeduizend kilometer verderop wordt het nog kouder en worden de bewoners continu gebombardeerd. Met vreugde, want de Russen hebben weer geld voor hun diesel gekregen.

Ik groet je, kus je, knijp je, omhels je en ik zal een kaars voor je branden.

Theodor

Laat een reactie achter

Abonneer nu

Kort verhaal

Ziekenhuis

Ze kwamen elkaar bij toeval in het ziekenhuis tegen. Beiden in pyjama en overjas.
Hij keek haar aan en wist meteen dat zij het was. Zij wendde haar hoofd even af, zocht vervolgens zijn ogen, haalde haar schouders op en zei zacht: “Gek.’’
Een trage knik van hem. Het was ook gek. Veertig jaar lang hoop je iemand tegen te komen en wil je met haar praten om te vragen: “Wat is er toen allemaal gebeurd?’’ Maar net nu, nu het belang verdwenen was en het gevoel over je zoektocht verpakt was in een schaamte waar niemand wat aan had, zag je haar voortschuifelen, net als jij, de dood tegemoet.
“Gek, inderdaad,’’ zei hij.
Een schaamte die domweg naar z’n hoofd steeg en waaraan hij niets kon doen, zat hem dwars. Hij dacht bijna hardop: “Misschien ben ik wel de enige die achter je verkreukelde gezicht kan zien hoe je eruitzag.’’ Hij meende dat schoonheid altijd ergens medelijden veroorzaakte. Daar stond ze nu met een kromme rug alsof ze zich voor de dood wilde verbergen.
“Hoe gaat het met je?’’ vroeg ze.
Wat een afstand zat er in die zin. Maar wat had ze dan moeten vragen? Zou het haar oprecht interesseren? Waarom? Er was geen enkele reden voor haar om nog iets van interesse in hem te hebben. Ook niet uit beleefdheid. En hij? Hij kwam niet van dat gevoel van gêne af. Er was ook geen noodzaak meer om vragen beantwoord te zien; hij zag zo wel dat ze er slecht aan toe was, net als hij.
“Waarvoor, mag ik dat vragen, ben jij hier?’’ vroeg hij.
“Je mag hierbuiten roken, wist je dat?’’
“Ik rook niet… meer,’’ antwoordde hij.
Dat ze de vraag ontweek was hem niet ontgaan.
“Ben je er lang geleden mee opgehouden?’’ vroeg ze.
“Twintig jaar geleden,’’ zei hij.
“Twintig jaar…’’ herhaalde ze.
“Heb je tijd… of…’’
“Ja, en nee… M’n horloge ligt nog in het andere ziekenhuis geloof ik…Of ik ben hem kwijt… ergens verloren… Maar ik heb hem nog niet gemist.’’ Haar stem klonk schor.
“Het is nu kwart over drie!’’ zei hij terwijl hij op zijn horloge keek.
“Kwart over drie… Ik zou zweren dat het nog ergens in de morgen was.’’
“Wil je misschien een kop koffie… Het is voor ons gratis.’’ Hij schaamde zich voor z’n zuinigheid.
Ze schudde zijn hoofd.
“Ik ben moe. Heel erg moe. Zo moe dat ik eigenlijk moet zitten. En dan liggen, en dan nooit meer opstaan.’’
“Ja… ga anders even zitten, dan…’’
Ze glimlachte.
“Dag jongen… wie weet… wie weet komen we elkaar nog tegen.’’
Hij maakte een kleine buiging voor haar. Zag haar voetjes die gekrompen leken. Ze staken in versleten rode pantoffeltjes met het logo van het ziekenhuis.
“Tot ziens,’’ zei hij.

Laat een reactie achter

Abonneer nu

De column van Koos

Extra: Diep in de nacht… tekst en muziek: Theodor Holman

Abonneer nu

Laat een reactie achter

Lieve N.,

Hoe oud is je kleindochter?
De mijne is 10, bijna 11.

Tegenwoordig denk ik elke dag dat de wereld ten onder gaat. Ik zie namelijk geen oplossingen. Er zijn nergens persoonlijkheden die daadwerkelijk de leiding kunnen nemen. Er is zelfs geen Hitler of Stalin. Nergens is er een Lenin, een De Gaulle of een Kennedy. Ik zie een leger met allemaal generaal Winkelmannen. (Ik hoop dat je dat nog wat zegt.) En als ik een betrouwbare generaal zie, is hij met emeritaat en loopt hij die verschrikkelijke talkshows af. Ze praten, net als ik, niet over het einde van de wereld, maar alle tekenen wijzen die richting uit.

Wordt het een vuurbal, een overstroming, een vernietigende oorlog, of gaan we dood van de honger? Ik weet het gewoon niet. Ik hoop op die verzengende vuurbal en wil absoluut geen honger. Toen mijn moeder in haar laatste dagen was, wilde men haar laten versterven. Terecht maakten mijn broer en zus daar bezwaar tegen en zeiden: „Onze moeder heeft in het Jappenkamp enorme honger geleden. We willen niet dat ze aan het eind van haar bestaan weer honger moet lijden.” Ik geloof dat ze na een paar dagen aan de morfine is overleden, maar dat heb ik verdrongen, merk ik. Honger lijkt mij het vreselijkste einde.

Theo van Gogh dwong mij – ik heb je dit al eens verteld – te kijken naar filmpjes van IS-strijders die gekidnapte westerse ‘ongelovigen’ op de meest sadistische wijze ombrachten. Meestal werd de keel van de vijand opengesneden, maar hij werd ook wel in brand gestoken. Ik heb destijds ook een film gezien waarin de vijanden in een kooi werden gestopt die langzaam onder water verdween. Alles was mooi in kleur gefilmd, met speciale onderwatercamera’s, zodat je de doodstrijd goed kon waarnemen.

In het begin, vlak na de “Twin Towers”, waren de filmpjes nog zeer amateuristisch. Ik zag een onthoofding waarbij degene die filmde niet goed wist wat hij precies in beeld moest brengen: de onthoofder of het slachtoffer. De onthoofder wilde graag een held zijn en vermoedelijk als zodanig in beeld worden gebracht, terwijl het slachtoffer meer een schaap was van wie ze in één haal de keel doorsneden. Je zag dat bijna niet. De held werd overdadig gefilmd.

Theo en ik wilden toen nog een film maken om deze gezellige slachtpartijen aan de kaak te stellen, maar we zagen er toch maar van af. We wisten niet dat Theo om veel minder door een fanatieke islamist vermoord zou worden. Islamisten hoor ik tegenwoordig wel eens klagen dat zij de tijd van 9/11, Pim Fortuyn en Theo van Gogh als bedreigend hebben ervaren. “Hoe denkt u dat die tijd voor ons was?”, schreef een moslim mij via de krant die ik niet wil noemen.

Ik schreef hem terug dat het zijn eigen keuze was om de islam als godsdienst te hebben; dat ik niet al zijn geloofsgenoten even erg vond, maar desondanks meende dat moslims er een merkwaardig geloof op nahielden dat ernstige bespotting behoefde. De man was razend. Vanaf die tijd heb ik eigenlijk gemerkt dat ik aan het verliezen was, terwijl ik desondanks meende dat de ratio het wel zou winnen.

Wat ik nu zie, is dat je die zogenaamde intellectuele moslims hebt. Ze hebben hun universitaire studie afgerond, maar blijven moslim. Ze hebben ondertussen verantwoordelijke posities bereikt in de pers en de politiek en wenden van daaruit hun invloed aan. Israël is dus de grote vijand, net als Amerika. En ze vinden dat de vrijheid van meningsuiting maar beperkt moet worden.

Ik bespeur bij hen een vorm van hypocrisie die je soms ook aantreft bij sommige katholieken en protestanten. Alles mag, als het maar keurig is. Naakt is mooi, maar het moet wel bedekt zijn. Schelden valt niet onder de vrijheid van meningsuiting, want ja… dat is schelden. Religie aanvallen mag ook niet, want ja… dat is religie. Et cetera, et cetera.

Maar het maakt toch niets uit, want we gaan, zoals Van Gogh zei, “vrolijk op weg naar de afgrond”.

Het is jammer voor onze kleinkinderen. Ik hoop dat het nog gekeerd kan worden. Maar het is ook onze eigen schuld. Je kent mijn theorie: we zijn te decadent geworden. We zijn dikke, varkensachtige monsters die de moraal hebben weggevreten, terwijl ze zich wentelen in de modder van de dagelijkse gebeurtenissen.

Al die IS-strijders die ik zag en die van het moorden één groot ritueel maakten, waardoor het “helden” werden, hadden een grote levenslust en zin in wat ze deden. Haat kleurde hun leven niet alleen vrolijk bloedrood, maar ze hadden - en hebben - de diepe overtuiging dat ze het goede deden, zoals iedereen die doodt. Ze kunnen daar op universitair niveau zeer rationeel over spreken. En daarna snijden ze onze strot af. Ook die van onze kinderen en kleinkinderen. Ze leggen je lijk in de bak van een truck of slepen het achter een motor met zich mee. Dat vinden zij niet decadent. Integendeel. Ze wanen zich in de koestering van hun God. En die God haat ons toevallig ook.

Ik hoop dat je van deze brief bent opgeknapt.

Veel liefs,
Theodor

Laat een reactie achter

Abonneer nu

Kort verhaal

Zwaar

De keramische urn kon 3,5 liter bevatten en kostte 350 euro. Hij wist waarom ze deze urn op voorhand had gekocht. Ze dacht dat hij hem dan op de schoorsteen, of naast hun bed of in de tuin zou bewaren. Als hij de urn zou legen zou hij iets lelijks overhouden met een waarde van 350 euro. 
Wat moest hij met de as doen en wat met de urn?
Ze hadden erover gesproken en hij had geknikt en gedacht: “Straks ben je dood en maakt het niet meer uit. En dan doe ik wat ik wil.’’
“En als je mijn urn met as dan bewaart en op een intiem plekje zet, zal ik altijd een beetje bij je zijn,’’ had ze gezegd. Hij hoorde haar pijn tussen de woorden die ze trillerig sprak. Pijn en hopeloosheid.
“En ik wil ook mooie muziek,’’ zei ze.
“Tuurlijk… Wat had je in je hoofd?’’
“Nou natuurlijk… Dolly Parton… And I will always love you… Wat we ook op ons huwelijk… en Hallelujah van Leonard Cohen en dan… wat jij mooi vindt…’’
En nu stond de urn voor hem op tafel en het was alsof hij wachtte op verdriet dat zijn weerzin moest verwaaien. Waarom was hij zo geërgerd? Was dat misschien zijn vorm van verdriet? Nee, het was de familie die het drama, dat al groot genoeg was, groter en groter wilde maken. De familie die hem kwalijk nam dat hij zo koel op de crematie was geweest. Althans, hij hoorde steeds: “Ik begrijp dat je je gevoelens verbergt en tegenhoudt.’’ Maar nu wilden zij weer een bijzondere uitstrooiing.
“Dat wilde ze niet,’’ mailde hij, “ kijk maar.’’ Hij stuurde een filmpje mee waarin ze zei: “We hebben vandaag een urn uitgezocht. En we hebben gekozen voor deze prachtige keramische urn die Peter op de schoorsteen of op zijn nachtkastje wil zetten.’’
“Kunnen we daar niet iets van maken?’’ had zijn schoonzuster gevraagd. “Dat we bijvoorbeeld allemaal komen en dan de urn in ons midden en dan… gaan we zingen.Psalm 103 bijvoorbeeld. Die werd ook gezongen op mama’s uitvaart.’’ Hij moest er niet aan denken, maar had geen kracht zich daar tegen te verzetten. Psalm 103, met daarin de regels: “Vergeet nooit één van Zijn weldadigheden; Vergeet ze niet; 't is God, die z' u bewees.”
Wat was de weldadigheid om haar weg te nemen op 42 jarige leeftijd, na een redelijk mislukt huwelijk van 17 jaar?
Hij nam de urn, die hij zwaarder vond dan hij dacht, deed de as in een plastic tas van de Jumbo en liep daarmee naar buiten. Als het stil was en niemand hem kon zien, nam hij een handje as en strooide dat uit bij een boom. Van Breestraat, Jacob Obrechtstraat, tot bij het Vondelpark. Het laatste beetje strooide hij in de vijver voorzover het niet wegwaaide. Opeens merkte hij dat hij op de terugweg tamelijk welgemoed de melodie van psalm 13 aan het neurieën was.

Laat een reactie achter

Deel Theodor Holman

De column van Koos

Lieve T.,

Soms vraag ik me af of ik als schrijver moet getuigen van deze tijd. Eigenlijk wil ik dat niet, maar het gaat vanzelf. Een beste vriend wordt vermoord door een fanatieke islamiet, om de hoek wapperen de Palestijnse vlaggen, Joden worden bedreigd, de meeste kranten zijn niet meer te vertrouwen en zelfs de publieke omroep liegt en lastert.

Toen ik daarnet Koos uitliet, was er iemand op een fiets die keihard ‘fascist!’ tegen me riep. Was het bedreigend? Viel mee. Was het vervelend? Ja, want ik kon niets terugzeggen: hij fietste door. Maar als hij was gestopt, was ik bang geweest. Ik heb wel judo gedaan, maar dat was eenenzestig jaar geleden toen mijn botten nog buigzame twijgen waren en mijn spieren sterk. Ik had dus de pest in dat ik de fietser niet van repliek had kunnen dienen, maar was opgelucht dat hij me niet had aangevallen.

Zo wandel ik momenteel constant door het leven: met de pest in mijn lijf dat ik niets doe, maar in het besef dat ik fysiek niet in staat ben om iets te ondernemen als dat zou moeten. Zo rijg ik tegenstrijdigheden in mijn leven aan elkaar, die als een lasso om mijn nek voelen.

Een lasso, zeg je? Ja, alsof ik gedresseerd moet worden, terwijl ik eigenlijk anderen wil africhten. Ik ben een oud paard dat moet leren rennen. Ik zou dus niet op mij wedden, mocht ik per ongeluk in een wedstrijd terechtkomen.

Jij schreef me dat je bang bent je schoonheid te verliezen. Schoonheid… Dat is iets dat nooit langer duurt dan een paar seconden, of een leven lang. Als ik denk aan de prachtige S., die al tien jaar dood is, zie ik haar voor mijn geestesoog niet zoals ze was aan het eind van haar leven, maar zoals ze bewoog en klonk toen ik verliefd op haar werd.

Hetzelfde geldt voor mijn ouders. Het zijn nog jonge mensen wanneer ze tegen mij praten, terwijl ze al meer dan dertig jaar dood zijn. Ze zeggen dingen tegen mij alsof ik nog een kind ben, terwijl ik bijna de leeftijd heb bereikt waarop zij stierven.

Je verliest je schoonheid dus niet. Niet voor mij. Niet voor degenen die van je houden. Aardig van mij, hè? Maar ik meen het.

Het magische van schoonheid is dat zij snel verdwijnt, maar in zekere zin beklijft. Zij verandert zelfs in haar tegendeel, terwijl zij hetzelfde blijft. Ik probeer het mezelf wel eens uit te leggen, maar dat mislukt iedere keer weer. Je gaat houden van de rimpels op de huid die je liefhad.

Deze tijd ontbeert elke schoonheid. Door de straten loopt de agressie als een roedel wilde honden, maar de honden die er daadwerkelijk lopen zijn allerliefst. Amsterdam dondert in elkaar. Ik struikel over de stoep, waar de wortels van de bomen de tegels omhoogduwen. De kades staan op instorten en de ratten doen niet eens meer hun best om weg te rennen. Ze zijn er te vadsig voor en richten gigantische diners aan met duiven, meeuwen en kraaien.

Ik mag de vergelijkingen niet maken, maar ik zie overeenkomsten tussen sommige mensenkinderen en ratten, duiven, meeuwen en kraaien. Kraaien zijn mij trouwens het dierbaarst. Je merkt aan alles dat zij de intelligentste zijn.

Zelfs ratten bevatten een zekere schoonheid, vergeleken met ons. Ze lijken zich constant bewust van de afschuw die wij voor hen koesteren. Daarom reageren ze zo eigenzinnig, nerveus en paniekerig.

Wij zijn het ongedierte, T. Wij!

Deze tijd, lieve T., kent de schoonheid van het verval. Je moet houden van geweld, agressie en dood. Je moet vernietiging toejuichen. Het is het stof waar fascisme van is gemaakt.

Je vraagt me of ik de huidige Nederlandse politiek niet ‘vreselijk’ vind. Het antwoord is dat de huidige buitenlandse politiek me meer zorgen baart, omdat ik bang ben dat alles instort. ‘Zorgen baart.’ Ik zie inderdaad een baard van zorgen voor me.

Mijn geliefde Frankrijk is bijna failliet, evenals mijn geliefde Italië. Wat gebeurt er in godsnaam in en met mijn geliefde Engeland? Wat is er in dat gezellige België aan de hand? En in Spanje? In Rusland, waar ik gelukkig was? In Oekraïne, waar ik nog gelukkiger was? Is men echt in het autocratische China gelukkig?

‘Dat zal ze leren, de mensheid!’ Nee, hoor. Ze leren niets.

Toch zie ik schoonheid tussen de stront: de schoonheid van een lijk, de schoonheid van de vernietiging die een antwoord is op haat. En dan weet ik wat voor domme schlemielen we zijn. We weten totaal niet hoe te leven en doen maar alsof we elkaar liefhebben, maar dat is schijn. We veranderen in korte tijd in reptielen: een omgekeerd darwinisme.

Je merkt dat je me vandaag op een slecht moment hebt getroffen. Het spijt me.

Liefs,

Theodor

Laat een reactie achter

Abonneer nu

Kort verhaal

Vader

“Denk maar aan een tijd dat je gelukkig was,’’ zei ze tegen haar vader.
Die zweeg, deed zijn ogen dicht en zij keek naar hem en wilde hem kussen, maar durfde dat om de een of andere reden niet.
Opeens deed haar vader zijn ogen open.
“Ik weet…’’ zei hij
“Wat weet je?’’ vroeg ze.
“Ik weet niet…” Hij zweeg en keek naar boven, naar het plafond, of daar de woorden waren die hij niet kon vinden.
Ze vermoedde dat haar vader wilde zeggen dat hij niet wist wie ze precies was. Maar net op dat moment zei hij, zonder haar aan te kijken: “Marjan…”
“Dat ben ik, pap.’’
“Ik weet niet… Waar iedereen is.’’
Aangezien haar broer dood was, haar moeder dood was en zijn broer dood was, herhaalde ze: “Denk maar aan een tijd dat je gelukkig was.’’
Haar vader sloot zijn ogen weer, deed ze nogmaals opeens open en zei, terwijl hij nu het plafond scherper probeerde te zien: “Ik weet niet waar ze zijn.’’
“Weet je nog hoe het vroeger was, pap. Kerstavond. Dat je ons voorlas?’’
“Ik heb pijn maar ik heb ook geen pijn…’’
“Wat bedoel je, pap?’’
“Pijn… is weg…’’
“Waar is hij weg?’’
“Overal…’’
“Ben je verlamd?’’
“Waar is iedereen?’’ vroeg haar vader zachtjes.
“Ik ben hier, pap. Maar voel je je benen niet meer, of je buik, of maag, of…”
“Ik voel m’n hoofd niet meer.’’
Even wist ze niet of ze moest lachen. Maar ze zag dat hij geen grap maakte. Hij wilde misschien iets anders zeggen. Ze gaf hem een kus op zijn voorhoofd.
“Voelde je die, pap?’’
“Ja, poes.’’
Haar moeder was “poes” maar dat verzweeg ze. Waarschijnlijk bedoelde hij dat hij zich niets meer kon herinneren. Is herinneren niet een vorm van voelen?
“Op kerstavond las je altijd een verhaal voor,” fluisterde ze dichtbij z’n oor, “de hele kamer was donker, er brandde alleen een kaarsje bij jou en het boek dat je voorlas. We zaten allemaal aan tafel met een bakje nootjes en chips…’’
Haar vader leek wel te luisteren maar het niet te begrijpen. Daarom stopte ze. 
Na een halve minuut hoorde ze hem snurken.
Er kwam een verpleegster binnen. Die keek naar haar vader en naar de meters en zei: “Het gaat niet beter… Ik raad u aan vanavond te blijven.’’
“Hij zei dat hij niet meer voelde.’’
De verpleegster reageerde niet direct, pakte nog eens zijn pols en zei: “Dat zou best kunnen… Dat zou best kunnen… Gaat u maar naast hem zitten.’’

De column van Koos

Lees De Truc van Ferdinand Hania.

Mooie recensies. Beleefd aanbevolen

.

Ik heb 7 oktober niet herdacht.
Ik kon het niet.

Ik moest er namelijk voortdurend aan denken. Voortdurend. Zoals golven aan de kust keerde steeds terug wat ik wilde stoppen. Voortdurend.

Voor mijn geestesoog druppelde voortdurend bloed.
Ik hoorde voortdurend hulpeloosheid, terwijl ik de stilte had opgezocht.
Er waren voortdurend huilende kinderen die nooit meer zullen huilen.

Ik moest nadenken over de woorden ‘nooit meer’.
‘Nooit meer!’
‘Nooit meer?’

Was ‘nooit meer’ een wens tegen beter weten in? Of was het een belofte, een eed?

Er ontwikkelde zich woede.

Woede is soms het enige medicijn tegen machteloosheid, maar kan ook leiden tot machteloze woede. En die kan ernstige bijwerkingen hebben, aldus de bijsluiter.

Het vreet aan taboes.
Je krijgt zin in wraak, in geweld.
Woede zorgt langzaam voor moreel bederf. Je krijgt daardoor de trekken van de vijand. Het kan dodelijk zijn.

‘Nooit meer!’

Misschien hebben die dwanggedachten over agressie en geweld zin. Ze bieden namelijk tevens uitzicht op een land in de verte dat men Vrede noemt. Daar is trouwens iets vreemds mee aan de hand: het bestaat nooit lang, eerder kort.

En als je het ziet, is het vaak bevochten.
De aarde van Vrede bestaat uit bloed, tranen, dood.
En toch is Vrede de hemel op aarde.

Het heeft de vorm en de spanning van een zeepbel.
Het zweeft rond.
Grijp er niet naar, blaas er niet naar, bekijk het alleen.

Zelfs het vermoeden van een kind dat oorlog meemaakt, kan die bel laten knappen. In Vrede kan en mag geen woede wonen, maar die zal er wel proberen een plaats te veroveren.

Ik heb 7 oktober niet herdacht.
Ik kon het niet.

Ik probeerde te bedenken waarom we willen herdenken.

We herdenken om onze moraal weer scherp te slijpen.
We herdenken om de gestorvenen een kort moment te laten voortleven.
We herdenken omdat zij dan nog even in onze geest bestaan. We kunnen hen dan nog even horen praten, fluisteren, lachen, huilen en zwijgen.
We herdenken om onszelf te troosten.

Maar ik kon 7 oktober niet op 7 oktober herdenken.
Het is een dag waarop ik me alleen wilde voelen.

Share

Subscribe now

Leave a comment

Lieve D.,

De wereld maakt mij moe. Dat komt omdat ik regelmatig met mijn vergrootglas over de aardbol ga. Er zijn teveel oorlogen. Volgens Chat zijn het er dertien. Uiteindelijk kom ik bij Nederland. Klein landje, net als Israël. Maar wij zijn niet in oorlog. Maar als ik met mijn vergrootglas langs de Nederlandse velden en wegen ga, zie ik onvrede, woede, sacherijn. Ik hoor, als ik mijn oorhoorn in mijn oor boor, gescheld, polarisatie, “Free Palestine,” “Joden plegen genocide,” “Flikker dat buitenlandse geteisem de grens over.’’

Zo raak ik oververmoeid, want ik kan er niet van slapen. Nitrazepam werkt al lang niet meer, temazepam eet ik als dropjes, oxazepam haalt mijn angst niet weg en zolpidem zorgt ervoor dat ik met wijd open ogen naar het plafond staar terwijl ik zelf het idee heb in een deinende boot te zitten. Ik wil twee zachte armen om me heen, zing ik zachtjes. En ik weet niet waar die woorden vandaan komen, maar ik wil die armen wel.

Ik ben de wereld moe - en ook dat is een gevecht.

Heb ik nu een voldoende analyse van alles gegeven, D.?

Uiteraard weet ik dat jij mij twee standpunten kwalijk neemt. Ik heb geschreven dat democratie en vrijheid niet samengaan en dat democratie en gelijkheid ook niet van elkaar houden. Jij verbindt daar de conclusie aan dat ik niet van democratie zou houden. Dat klopt niet helemaal. Ik denk dat democratie de enige zweep is om mensen op een simpathieke manier rustig te houden. “Je hebt mogen stemmen!’’ Maar van liefde is er tussen mij en democratie geen sprake. Democratie en ik verhouden zich tot elkaar als twee welwillende buren. We zijn aardig voor elkaar, maar hebben weinig met elkaar te maken. Ik ben een anarchist die koloniaal is opgevoed. Misschien komt het daardoor dat ik wat dubbelzinnig sta tegenover de democratie. Ik vind het een systeem dat hypocrisie heeft ingebouwd. Dat komt omdat je concessies moet doen waar je eigenlijk geen zin in hebt. De meerderheid is overeengekomen dat ik meer belasting moet betalen. Niet mee eens, dus ik probeer zo min mogelijk te betalen, dus ik lieg wat over posten. De meerderheid heeft besloten dat ik achter Europa moet staan. Okee, dat doe ik dan. De meerderheid heeft besloten dat niet helemaal zelf mag beslissen over abortus of euthanasie. Daar hou ik me dan maar aan. De meerderheid heeft besloten dat religieuze onderwijsinstellingen ook subsidie van de overheid krijgen. Tja, ik leg het af. Democratie vergt een onmenselijke zelfbeheersing omdat je beheersen niet des mens is. We zijn gedresseerde apen, D. Als we maar mogen neuken, eten en drinken. Dan heb je geen vrijheid meer nodig. En ook geen democratie, D. Ja, je hebt voor enige beschaving democratie nodig, daarom ben ik democraat. Maar veel beschaving maakt ons zwak. Kijk maar naar autocratische landen. Die zijn onbeschaafder maar winnen van ons. Een land als Nederland dat beschaafd wil zijn en blijven, moet leren met zijn democratie de mindere te zijn van andere landen. De komende honderd jaar zullen we steeds meer Chinese trekken krijgen. Ik heb ze al.

Ach D., we moeten ons niet groter voordoen dan we zijn. Maar zeg dat maar eens tegen de mens. Overigens denk ik vaak dat de mens zichzelf liever vernietigt dan dat hij leven wil. Hij gelooft in een hiernamaals om een excuus te hebben de ander uit te roeien.

Hoe vind je trouwens mijn rol als dominee? Een familielid van mij, van grootmoeders kant, was dominee in Indië. Hij maakte overal kinderen en ik denk dat ik daarom van My Heritage, waar ik mijn genenpoel heb laten onderzoeken, weleens berichten krijg in de trant van “Merapi Boem Koko, achternicht in de vijfde graad.”

Ach ja, ik verwacht altijd het bericht van My Heritage: “ Koko Doeng Apopokohoppo, broer.” Of: Adinda Tjon a Boeng. zuster.’’ Of “Ans de Jong, dochter.” Ik laat het hierbij. Waar geniet jij van, op jouw leeftijd? Ik van twee zachte armen om me heen. Hoe kom ik toch aan die zin?

Liefs,

Theodor.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Kiezen

“Maar ik ben de vader,’’ zei hij.
“Ja, en ik de moeder… Je kan mee.’’
“Canada is de andere kant van de wereld.’’
“Canada heeft het werk dat ik wil.’’
“Er zijn overal in Europa universiteiten. En ook hier in Nederland.’’
“Hier is geen geld voor mijn onderzoek. In Canada wel. Daar kan ik werken aan wat ik als mijn levenswerk beschouw.’’
“En ik dan?’’
“Ik kan drie keer per jaar een week terugkeren met ons kind, elke vier maanden. En als jij dat ook doet, plus de zomervakanties, dan lijkt het me niet zo’n probleem. We zien elkaar misschien in totaal 10 weken per jaar… Is niet veel, maar toch…En jij mag ook vier of acht maanden voor ons kind zorgen als je dat wil…’’
“Dan hebben we toch geen verhouding meer? Gaat liefde niet voor?’’
“Zegt de vader van mijn kind… Het is mijn levenswerk. Ik kan daar belangrijk onderzoek doen. Is jouw onderwijsbaan jouw levenswerk?’’
“Je bent dertig en zwanger… ‘’
“Precies, en ik kan belangrijk werk doen in Canada. Ga met me mee. Je wist trouwens van begin af aan dat dit eraan zat te komen.’’
“Met je mee…. niet zo makkelijk, en ik… Heb ik niets te vertellen?’’
“Nee… De keuze is definitief. Je gaat mee of je blijft thuis.’’
“Maar onze verhouding dan…’’
“Die hoeft niet over te zijn… als je meegaat.’’
“Ik… Ik… Je weet, ik… wil…gewoon neuken met jou als ik dat wil…En als…Ik bedoel, als jij daar bent en ik hier, dan blijft onze verhouding toch niet goed?’’
“Dat ligt aan jou. Wil je het uitmaken, ook goed.’’
“Hoe kan je dat zo zeggen?’’
“Met mijn mond! Verdomme, verdomme! Het is zo eenvoudig. Als jij een prachtbaan had gekregen in de Verenigde Staten en ik zat hier op de middelbare school les te geven, dan was ik met jou meegegaan. Zonder morren.’’
“Maar ik kan geen kant op.’’
“Je begrijpt de discussie niet. Ga met me mee.’’
“Als ik hier blijf gaat onze verhouding dus uit.’’
“Dat ligt aan jou. Wil je me dan niet trouw blijven of zo?’’
“Misschien is het dan beter om uit elkaar te gaan. Maar ik hou van je, en je krijgt een kind…’’
“Moet ik dan naar jou luisteren?’’
“Nou nee,  maar… Wat moet ik daar doen in godsnaam?’’
“Ga je mee of niet?’’
“Ik ben onzeker. Ik ben onzeker over het vaderschap en dan ga jij weg… Ik heb het idee dat onze verhouding ten einde loopt…’’
“En wat dacht je van mij? Ik moet een kind baren, ik ga jaren weg, ik heb een vriend die niet weet of hij van me houdt en die nog in een man-vrouw-patroon vast zit alsof het 1950 is.’’
Hij probeerde haar hand te pakken.

Subscribe now

De column van Koos

Lees De trip van Ferdinand Hania. De trip van Ferdinand Hania. De trip van Ferdinand Hania.

Ha S.,

Nogal aangeslagen door de dood van Paulien Cornelisse, al zagen we het aankomen. Ik ga geen in memoriam schrijven. Ik zal zo nu en dan, als het te pas komt, iets over haar vertellen. In feite was zij een vriendin van mijn dochter en ik vind het daarom niet passend om haar uitgebreid te herdenken. (“Weet je wat ik allemaal met haar heb meegemaakt…”) Daar ben ik trouwens niet voor in de stemming. Rouw is een tevergeefse poging de dode nog in leven te houden, tot het moment dat je je herinneringen kunt voeden met vertedering. Niet dat je bij het terugdenken niet droevig kunt worden, maar het is dan toch anders dan wanneer de ontslapene nog te bezichtigen is, als je begrijpt wat ik bedoel.

Ik hou het kort vandaag. Moet veel doen. Wachtkamers bezoeken. Garages bezoeken. Apotheken bezoeken. Koos uitlaten. (Hij heeft een nieuw vriendinnetje en wil heel graag op haar, maar het lukt hem niet, want zij wil hem niet. Maar het kan geen kwaad, want zijn ballen zijn geliquideerd.)

Het wonderlijkste bericht dat ik de afgelopen week heb gehoord en gezien, kwam van een dokter bij een talkshow. Die zei dat als je dromen hebt waarin je intens vecht of schreeuwt, je op latere leeftijd inderdaad meer kans loopt op de ziekte van Parkinson.

Ik vecht en roep vaak in dromen… Dus… Nou ja, maar wat ik wonderlijker vind en waaraan weinig aandacht is besteed, is dat voorspellende dromen dus bestaan. Iets wat ikzelf altijd heb ontkend. Krijgen nu al die droomuitleggers weer een grote mond?

(Ikzelf heb trouwens wel voorspellende dromen gehad. Ik was heel jong, misschien negen of tien, toen ik droomde dat ik een stripboek dat ik had getekend in de etalage van boekhandel Premsela in de Van Baerlestraat zag liggen. Ik was zeer gelukkig. En ik moet daar altijd aan denken als ik weer een boek heb geschreven. Het komt trouwens niet meer voor dat er boeken van mij in de etalage liggen. Integendeel. Ik weet dat er boekhandels zijn die mijn boeken niet eens meer in consignatie willen nemen vanwege mijn “nee, het is geen genocide”-standpunt over Israël. Anders gezegd: mijn boeken zijn maar in een paar winkels te krijgen en natuurlijk bij Bol.com. Ben ik daar kwaad over? Ja, en ook verdrietig. Maar er is niets aan te doen. Ik ga gewoon door met schrijven en hoop op inzicht dat op een zeker moment gaat doorbreken bij de boekhandelaren.)

Ach ja, er zijn mensen wier leven tot de dood over rozen gaat. Daar behoor ik niet toe. Maar misschien worden die mensen niet ouder dan één of twee dagen en hebben ze zich al die tijd mogen koesteren aan de borsten van hun moeder en alleen maar de melk van liefde mogen drinken.

Ik groet je en ga aan mijn ronde beginnen.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Telefoon

Ze zei er uiteraard tegen niemand iets over omdat ze er zelf niets van begreep.
Binnenkort zou ze zeventig worden.Alles wat ze wilde was onmogelijk; alles wat ze voelde was absurd.
“Maar ik hou van hem.’’
Die zin maakte haar gelukkig en ongelukkig. Ze wist hoe banaal het was. En ook hoe onmogelijk. Zou het door haar medicijnen komen?
“Ik ga naar de computerclub. Waarom ga je niet mee?’’ vroeg haar man.
“Ga jij maar… ik wil die serie afkijken.’’
Hij zei niets en verliet het huis.
Zou ze hem nu bellen? Alleen even zijn stem horen? Of zou haar dat te droevig maken omdat ze wist dat het zinloos was?
Ze pakte haar telefoon.
“Ben je alleen?’’ vroeg ze.
“Wie zou er moeten zijn?”
“Ik… Ik moet daar zijn.’’
“Maar jij bent daar.’’
Ze was stil.
“Je bent morgen jarig. Dan zijn we weer even oud,’’ zei ze. Het was een opmerking die nergens op sloeg en ze schaamde zich op het moment dat ze hem had uitgesproken.
“Ja…’’ Z’n stem klonk droog.
“Wat ga je doen?’’
“De kinderen en de kleinkinderen komen hier.’’
“Druk…’’
“Ik hoef niets te doen. Andrea doet alles en neemt alles mee.’’
“Gezellig.’’
Toen zwegen ze weer.
“Luister,’’ zei hij opeens, “Dit kan zo niet. Ik weet dat je verliefd op me bent. En ik voel heel veel voor  jou. Maar jij bent getrouwd. Ik heb het je nou al zo vaak gezegd… Wat hebben wij voor toekomst?  Die hebben we niet.’’
“Die hebben we wel!’’
“Nee lieverd, die hebben we niet. Je weet dat ik ziek ben. Jij bent ook niet in orde. We kunnen beiden zo omvallen.’’
“We kunnen nog reizen, leuke dingen doen.’’
“Je bedoelt: scheiden, ruzie krijgen met onze kinderen, jij met je man…En wat voor reizen? Ik vind reizen helemaal niet leuk, dat weet je. De grote reizen die wij nog kunnen maken zijn naar het ziekenhuis, naar het verpleeghuis en het hospice.’’
“Ik wil alleen maar bij jou zijn!’’
“Waarom hou je eigenlijk van me?’’
“Jij bent mijn alles…’’
Ze begreep waarom hij hard voor haar was. Er was geen toekomst voor ze zoals twintigjarigen die hadden. Maar de liefde die ze voor elkaar voelden kon hun leven zo aan het einde nog van een bijzondere glans voorzien. Maar hij wilde niet of kon niet. En zij kon eigenlijk ook niet.
“Ik droom van je.’’ Het klonk hopeloos.
“Ik droom ook van jou,’’ zei hij.

Leave a comment

Share

Leave a comment

Lees De truc van Ferdinand Hania.

Ha, krankzinnige O.,

Doe jij nog aan psychiateren, vroeg ik mij af? Daar kon je zo leuk over vertellen. Zoals je weet gaat een deel van mijn boek De truc van Ferdinand Hania over psychiater K. die op de Waldeck Pyrmontlaan woonde met zijn vrouw en dochter Alma, van wie ik erg veel hield. Toevallig slenterde ik vandaag met Koos over de “Waldeck” (hij bevindt zich vlakbij, zeg maar “aan’’ het Vondelpark) en dacht aan Alma en aan mijn moeder. En - godverdomme - opeens kon ik niet meer op de naam van mijn moeder komen! Dementie! Het zweet brak me uit. Het duurde zeker twee minuten en toen wist ik het weer: Koks. Maar toen herinnerde ik mij niet meer de naam van Alma. Maar weer wel de naam van een klasgenootje van ons (C’tje) die stekeblind was (suikerziekte), en zich helemaal suf naaide. Niet met haar klasgenoten, maar wel met het docentencorps voorzover onze docenten niet homoseksueel waren. Heb ik weleens verteld dat ik haar in de Van Bearlestraat tegenkwam, samen met haar moeder en dat ik zei: “Ik wou even zeggen dat ik je erg mooi vind?’’ Gewoon, uit aardigheid en begaanheid en toen zei zij: “Ik heb gehoord dat jij nogal een vies Beatlekapsel hebt.’’ Waarop haar moeder zei: “Dat is niet aardig, C’tje. Thomas ziet er goed uit.’’ Waarop C’tje zei: “Is dit Thomas, ik dacht dat het Theodor was.’’ Altijd verdrongen. Moest ik nu opeens weer aan denken. Kan jij dit allemaal verklaren? Waarom ik dit wil weten, weet ik eigenlijk niet. Maar naarmate ik ouder word, raak ik onrustig van zaken die me onzeker maken. De stem van je ouders die je bent vergeten, het gezicht van overleden vriendinnen. Is het domweg hersenplaque of zit er een psychiatrische probleem achter? Dat laatste hoop ik maar. Liever gek dan kinds. Maar ik vrees gezien mijn achtergrond en mijn genen dan ik ga stikken in de plaque die via mijn hersens uit mijn hoofd en als kaarsvet in mijn keel gaat druipen want binnen in mijn schedel brandt dan een vlam van woede. (Nu kan hij wel weer, Theodor.)

Over woede gesproken (het spijt me, ik weet even geen betere overgang), ik heb mij weer bijzonder zinloos kwaad gemaakt op onze minister-president Rob Jetten die lachend op de foto stond met de Syrische president Ahmed al-Sharaa. Die man is een fundamentalistische moordenaar geweest, iemand die er geen bezwaar tegen had dat er homo’s werden gedood en vrouwen gestenigd. Je kent het type. (Extreme islamist!) Nu mag iedereen van gedachten veranderen, maar “il y a des grenzen” zoals de Belgen zeggen. Ik snap dat belangrijke politieke functies een rubberen ruggengraat vereisen, maar veins dan als homo-erotische premier van Nederland een verkoudheidje of een snel overdraagbaar hiv of zoiets, je bent ten slotte toch aan het hypocrieten. (Internationale politieke diplomatie is negentig procent hypocrisie en tien procent luchtverplaatsing.) Jij bent psychiater, weet jij of er een grens aan hypocrisie is? Ik denk het wel. Ik denk dat als je te hypocriet bent je niet alleen een neurotische gelofwaardigheidsstoornis ontwikkelt, maar ook een psychotisch narcissuscomplex met constante zweetvoeten door precortale constante angstaanvallen, tenminste als ik Freud goed heb begrepen. Graag bevestiging hiervan. Ik meen dat ik een en ander al bij Rob Jetten heb gemerkt.

Een lezeres oordeelde dat ik het woord “zinloos” te vaak gebruik. Ze schrijft: “Als je altijd maar alles zinloos vindt, waarom schrijf je dan nog?’’ Puntje voor haar. En ze zegt ook: “Wat jij ook aanpakt is zinloos. Waarom vind ik het lezen van jouw stukken dan zinvol, terwijl ik echt niet wil lezen dat alles zinloos is?” Weer een puntje voor haar. Ik schrijf dit terwijl mijn kleindochter huiswerk maakt, Koosje rustig ligt te slapen en ik de overlijdensadvertentie bekijk van weer een gestorven collega. Misschien is het allemaal niet zo zinloos, maar ben ik te dom voor de genuanceerdheid van het bestaan en heb ik een bril nodig om het zinvolle te zien in een wereld waarvan de bewoners, inclusief ikzelf, constant blind van woede zijn.

Dag dokter.

P.S. Ik heb ooit een seksuele relatie gehad met een vrouwelijke psychiater (lees mijn boek De truc van Ferdinand Hania) en toen had ik nergens last van. Gek hè? Dus misschien werkt de psychiatrie wel.

Leave a comment

Kort verhaal

Parijs

Ze bestelden beiden een rosé. Ze zeiden niets tegen elkaar tot de wijn voor ze stond.
“We kunnen het erover hebben, we kunnen het ook…’’
Haar vriendin keek haar even aan en keek toen van haar weg.
“Wat valt er over te zeggen?’’ zei haar vriendin uiteindelijk.
“Bijvoorbeeld… Wat nu?’’
“Wat nu? Niks… Niks… Het is niet gebeurd!’’
Van die zin schrok ze enigszins.
“Hoe bedoel je dat?’’ vroeg ze.
“Het is niet gebeurd!’’ zei haar vriendin.
“Maar het is wel gebeurd.’’
“Ik ben net drie maanden getrouwd en jij twee jaar.’’
“Wat doet dat ertoe?’’
“Niks… het is niet gebeurd.’’
“Het is wél gebeurd. En we vonden het fijn.’’
“Jij vond het fijn.’’
“Jij niet?’’
Haar vriendin keek haar nu aan.
“Ik kwam thuis. En… voelde me… Alles is een leugen,’’ zei haar vriendin.
“Wat wil je aan die leugen doen?’’
“Weet ik niet… we moeten elkaar niet meer zien… het is niet gebeurd.’’
“Ben je bang dat je huwelijk…’’
“Nee! Ik ben drie maanden getrouwd. Daarom mag het niet zijn gebeurd. Het is aan alle kanten fout.’’
“Fout?’’
“Ja, ik hou van Frans.’’
“Ik hou van mijn vrouw. Daarom zijn we toch niet fout? Het is gewoon gebeurd.’’
“Ik moet naar de w.c..’’ zei haar vriendin.
Op dat moment gleed ze in een verdriet dat ze nog niet had durven toelaten. Maar ze was verliefd geworden. Verliefd op een vrouw die ze al tien jaar kende, vanaf de middelbare school. Haar beste vriendin, al hadden ze elkaar de laatste jaren onregelmatig gezien. Zij waren op hun beider huwelijken de getuige geweest. En nu was dit gebeurd. Ze hadden besloten een weekendje naar Parijs te gaan. En was het daar nou uit de hand gelopen? Was het niet wederzijds geweest? Het gearmd lopen door de Marais, wijn drinken tegenover Centre Pompidou, verdwalen, en dan opeens terechtkomen in een café vlakbij hun hotel. Ze lagen in elkaars armen en begonnen te kussen. Er werd niets gezegd.
Ze keek even op waar haar vriendin bleef.
Op dat moment kreeg ze een sms’je. 
“ Ik ben meteen door naar huis gegaan. De rekening is betaald. We moeten elkaar maar een tijd niet zien. Ik kan het niet aan. Ik vond Parijs juist heel erg fijn. Maar dit is niet leuk meer.’’
Ze las het berichtje in haar telefoon nog eens. En nog eens. Wat stond er nou?
“Ik vond Parijs juist heel erg fijn.’’ 
Die zin.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Lees De Truc van Ferdinand Hania.

Ik weet niet goed wat ik met je vraag aanmoet.

Hou ik van Nederland?

Wat is houden van een land precies?

Ik vind het prettig om hier te zijn. Maar Italië bevalt mij ook. En toen ik enige tijd in Parijs verbleef, dacht ik: hier wil ik nooit meer weg. Datzelfde gevoel had ik in New York en in Londen. Toch ben ik altijd teruggekeerd. Vanwege vrouwen, kinderen, zieke ouders, zwangerschappen, miskramen. Het is met landen en steden als met vriendinnen en vrienden. Je houdt van ze zolang het duurt en er niets tussenkomt.

Soms hou ik alleen van de mensen in het land en niet van het land an sich. Ik bedoel: ik vond Russen (en Oekraïners) behoorlijk leuke mensen. Gastvrij en grappig en ik hield van hun weemoedigheid. Maar hun land (waar ik niet veel van heb gezien) inspireerde me niet. Het vreemdste land waar ik ben geweest vond ik uiteraard Amerika. New York: top. Californië: top. Utah: half top. Zo kan ik wel doorgaan. Ik weet nog steeds niet wat ik van Miami moet vinden. En ik was graag naar Washington gegaan. Misschien doe ik dat nog wel eens. En wat vind ik van Amerikanen? Kan er geen oordeel over geven. Heb de leukste mensen ontmoet en de stomste. Wilde ik er wonen? Ik heb over New York getwijfeld. Maar het is geen stad voor onzekere lieden met een minderwaardigheidscomplex en die slordig zijn met geld.

Ken je Karen en Willem S.? Zij wonen in Miami en willen nu (ze zijn 70) remigreren naar Nederland. (Hun ouders waren Indo’s die meenden dat ze na de oorlog niets in Nederland meer te zoeken hadden.) Weet je waarom ze terugwillen? Vanwege de stemming in het land. Ze houden niet van president Trump en denken dat als die straks weg is de situatie er niet beter op wordt. Willem appte: “Het is hier the fall of the roman empire.’’ Wanneer ik, zoals zij, genoeg geld zou hebben, zou me dat niets kunnen schelen. Maar zij menen dat Miami onleefbaar aan het worden is. Miami!! Ze zien junks, ze zien decadente jeugd, ze zien verval. Ze zien buitenlanders. Ze zijn bang. Ze denken dat het hier in Nederland nog 1966 is, al zijn ze vorig jaar terug geweest. Ze willen in Gelderland gaan wonen en zijn al afscheid aan het nemen van Florida. Eigenlijk krijg ik mijn hoofd er niet omheen - om eens een Engelse uitdrukking te vertalen - maar als je de motieven van mensen, al zijn het familieleden, niet begrijpt dan, ach… darüber muss man schweigen.

“Waarom zou jij in Miami willen blijven?’’ vroegen ze mij.

“Nergens bloeit de cultuur zo als tijdens een naderende periode van verval. Waar het verval zich aandient worden mensen beestachtiger. Ze moeten aan geld zien te komen. Kunstenaars moeten dan hun best doen om het publiek te behagen. Een deel gaat de ordinaire kant op, maar een ander deel begrijpt dat er iets anders wordt gevraagd. Ordinariteit kent enkel seksuele dubbelzinnigheid; ware artisticiteit is ambigue op meerdere niveaus. In het verval zie je pas de survival of the fittest,’’ zeker als het kunstenaars betreft.

Ach, Karen en Willem houden helemaal niet van kunst. Ja, van de kunst van het gierigzijn. Daar zijn ze goed in! (Ze wilden nooit de films van Theo van Gogh en mij sponsoren.)

Maar ik meen het: wat had ik graag in het oude Rome gewoond ten tijde van Nero. (Seneca woonde bij hem om de hoek. Je moet dat boek van Seneca over de dood lezen. Je weet dat Nero Seneca dwong zelfmoord te plegen. Die doet dapper maar hij is dat helemaal niet. Hij laat eerst zijn vrouw zelfmoord plegen en pas na lange tijd durft hij zijn eigen polsen door te snijden. Daar zijn mooie plaatjes van, dat hij in een soort emmer staat. Nu ik jou dit vertel denk ik: dat kan ik nooit bij Seneca zelf hebben gelezen… Maar ja, als je wil zoek ik het wel voor je op.)

Onderdrukking en verval zijn goed voor de kunst, maar slecht voor de mens. Daar is niets aan te doen.

In Nederland gaan we hard achteruit. Men weet niet meer wat te denken, omdat er niet alleen te veel informatie is, maar ook omdat men niet meer weet hoe te denken om je eigen omgeving te behagen.

Straks komen Karen en Willem terug. (Dat gedoe van een verhuizing van Amerika naar Nederland en dan nog Nederlander worden etcetera…) En dan? Dan heb je misschien nog tien, vijftien jaar te leven, terwijl je niet meer vooruit gaat, maar achteruit. Remigreren is achteruitrijden naar het land waar je niet meer vooruit kon komen.

Ik geloof ook niet dat ze het echt gaan doen. Ze dromen over Nederland, zoals ik droomde over Parijs, New York en Londen. In die dromen komen nooit bezoeken aan de huisarts voor, of moeilijke gesprekken met medische specialisten, of naar lauwe tomatensoep geurende wachtkamers in ziekenhuizen. Dromen kennen geen angst, daar hebben we nachtmerries voor. Nachtmerries kloppen aan als je dromen zijn ingewilligd.

Ik hoop dat ik hiermee je vraag heb beantwoord.

t.a.t.

Theodor.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Non

Hij begreep het niet, maar het kon hem ook niets schelen. Door een toeval – hij ontmoette haar broer in de bibliotheek – was hij erachter gekomen.
“Ze is nu dus non,” zei de broer.
Hij deed alsof het hem niet verwonderde en knikte. Onmiddellijk zag hij de woonboot voor zich waar ze woonde, hoe hij haar kleren uittrok en haar borsten bewonderde, haar tepels in zijn mond nam, en hij herinnerde zich nog precies haar gekreun van verrukking toen hij verder ging.
“Goh, wat leuk,” zei hij.
“Nou leuk, leuk…,” zei de broer. “Ze werkt de hele dag in de tuin en ze bakt brood. En ze bidt… En niemand gelooft van de familie.”
“Een roeping is een roeping.”
Een maand later ging hij naar het klooster, en inderdaad, ze was in de tuin met een snoeischaar.
Hij keek haar aan, voelde het verleden terugkeren en glimlachte.
“Je mag me meteen wegsturen om wat ik nu ga zeggen, maar ik vind je nog steeds mooi.”
“Voor een 75-jarige,” antwoordde zij. Ze snoeide nog wat en draaide zich toen helemaal naar hem toe.
“Ik zie geen habijt,” zei hij.
“Ik draag een kruis, dat is genoeg.”
Ze ging op een bankje zitten, nodigde hem naast haar uit, maar stond meteen weer op om koffie te halen. Toen ze terugkeerde, herkende hij de glazen Ikeakopjes.
“Waarom kom je me eigenlijk opzoeken?” vroeg ze.
“Herinneringen worden niet oud. Ik heb mooie herinneringen aan je.”
Ze knikte traag.
“Jij wilde niet trouwen,” zei ze. “Je wilde leven, je had nog niet genoeg geleefd. Wat bedoelde je daar eigenlijk mee?”
“Dat weet ik niet meer. Ik wilde me niet binden… aan niemand. Had je met me willen trouwen?”
“Misschien wel… Maar ik ben getrouwd geweest. Met Mohammed, een Iranees. Een goede christen. Door hem kwam ik tot het geloof en vond ik mijn roeping. Maar toen was hij al dood.”
“Toen ik niet met je wilde trouwen, maakte je het uit. Daar heb ik veel verdriet van gehad.”
“Ik zal God om vergeving vragen. Ik denk dat ik die wel krijg, want jij was vooral in mij geïnteresseerd om met me naar bed te gaan.”
Ze glimlachten.
Ze besloten in de tuin een kleine wandeling te maken.
“Kun je ondertussen nadenken waarom je me komt bezoeken,” zei ze.
Ze toonde hem de bloemen- en de kruidentuin en trok af en toe een bruin blad van een struik. Ze spraken over hoe zij het besluit had genomen naar een klooster te gaan en over haar huwelijk met Christus.
“Als ik je nu ten huwelijk zou vragen, kun je dan eigenlijk nog van Hem scheiden?”
“Ik kan uittreden, maar elke plant hier in de tuin ken ik beter dan ik jou ken, en wil ik ook beter kennen… En Christus is mij wel trouw, en ik Hem. Als je begrijpt wat ik bedoel. Maar… waarom kwam je me nu opzoeken?”
“We hebben slechte, maar zeker ook mooie tijden meegemaakt. De dood is op weg naar mij en heeft het gros van mijn vrienden en kennissen al meegenomen. Jij behoort tot mijn verleden. Ik had verder eigenlijk geen reden.”
“Ik zal voor je bidden.”
“Ik geloof niet.”
“Dat maakt niet uit, zoals je weet. Hij houdt van ons allemaal. Ik denk trouwens nog weleens aan je moeder. Dat was een lieve vrouw. Opofferingsgezind, ze deed alles voor de familie. Ze zou hier goed gepast hebben.”
Ze liepen nog even door de tuin. Toen vroeg hij: “Ben jij bang voor de dood?”
“Natuurlijk niet.”
Ze wachtte even en zei toen: “Ik ben nu gelukkig en zal tot in de eeuwigheid gelukkig zijn.”
Hij knikte. Het was tijd om te vertrekken.
Ze liepen samen naar het hek. En toen gaf hij haar een kus waar ze van schrok.
“Ik weet dat God je geen kus geeft, daarom doe ik het maar. En ik wil zeggen dat ik je slecht heb behandeld, Willemijn… Daar heb ik spijt van.”

Leave a comment

Subscribe now

Column van Koos

Dit keer twee korte verhalen en een column van Koos.

Kort verhaal

Het kopje

Zijn vrouw zag vanachter de keukendeur dat hij de overlijdensenvelop opende, maar zei niets. Ze zorgde ervoor dat hij haar niet zou zien. Hij liep de trap op, ging naar de badkamer en deed de deur op slot.
“Waarom praat je er niet gewoon over?” dacht ze. “En waarom praat ik er niet over?”
Al jaren probeerde ze zich zo’n gesprek voor te stellen, maar ze wist niet wat er dan zou gebeuren. Zelfs nu wist ze dat niet. Wat moest ze ook tegen haar man zeggen?
“Ik weet dat je van hem hield.”
“Hoe kom je daar nou bij? Helemaal niet!”
Hoe zou na zo’n zin hun verhouding zijn? Wat bleef er dan nog over van hun huwelijk?
Ze wist al vijftien jaar dat zijn hart niet bij haar lag. Hij verdrong het, waarschijnlijk voor haar. Was dat ook geen liefde? Want hij was zo lief. Ze zou geen andere man willen. En de opoffering die hij zich voor haar getroostte, getuigde die niet van grote liefde? Misschien zei ze het daarom niet. En wat zou er gebeuren als hij zou zeggen: “Ja, ik val ook op mannen…” Zij zou het niet erg vinden – nu niet meer –, maar vijftien jaar geleden zou ze onzeker zijn geworden. Wat moest zij dan doen? Het was zijn huis, zijn auto, zijn geld. Zij had weinig tot niets. Dat was niet zo erg, maar dat ze hem kwijt zou zijn…
Ze hoorde hem doortrekken. Ging hij naar de slaapkamer? Als hij enigszins droevig was, ging hij even liggen. Dat wist ze en ze liet hem dan alleen. Hij zou straks terugkomen, zwijgen en in de kamer wat televisie kijken. Was het niet haar taak hem nu bij te staan? Ze zou kunnen zeggen: “Voel je je niet goed?” Hij zou waarschijnlijk knikken en dan zou zij kunnen vragen: “Wat kan ik voor je doen?” En dan maar wachten. Ze wachtte altijd al.
Ze besloot koffie te zetten. Ze liep naar boven met een kopje, deed de deur van de slaapkamer open en zag dat hij in bed lag met de deken half over zijn hoofd getrokken.
“Hier, koffie,” zei ze.
Hij draaide zich om, zag haar en zei: “Hij is dood.”
“Ik had het in de krant gelezen,” zei ze.
Het was de eerste keer in vijftien jaar dat ze erover spraken. Ze zette het kopje naast zijn bed en verliet de kamer.

Leave a comment

Kort verhaal 2

Weg

Hoe weg te gaan zonder verdriet? Dat was een vraag die haar al meer dan een jaar bezighield. In het begin dacht ze nog wel na over hoe haar toekomst zou zijn. Maar ze wist: als ik weg ben, heb ik domweg niets meer. Wat had ze nu voor toekomst? Haar besluit stond vast en dat maakte haar verdrietig. Hij was niet slecht. Hij was zelfs niet onknap. Het was geen grootvorst “between the feathers’’, maar dat kon haar nooit echt iets schelen. Ze kon niet meer van hem houden, want ze hield van iemand anders. Iemand die eigenlijk niet aardig was, ook geen held in bed, maar wel domweg leuk, iemand die haar begreep, iemand op wie ze verliefd was geworden, iemand van wie ze het idee had dat haar leven er opwindender van zou kunnen worden. Als ze alleen al aan hem dacht, moest ze lachen, maar werd ze ook verdrietig.
Maar hoe ga je weg zonder verdriet?
Ze belde haar grote liefde op.
“Hai… met mij… Ik heb mijn besluit genomen…’’
“Oh… En?’’
“Ik ga vanavond… op de laffe manier, Ik heb een brief waarin alles staat…’’
“Aha.’’
“Maar kan ik dan bij jou vanavond?”
En toen was hij net te lang stil en zei: “Dat komt een beetje slecht uit.’’
“Hoezo?’’ vroeg ze.
“Wil je echt vanavond weg?’’
En toen wist ze het. En toch was ze hem dankbaar. Ook voor het inzicht dat door die woorden “dat komt een beetje slecht uit’’ in haar geest explodeerde. Ze hing de telefoon op en voelde schaamte.
Op dat moment hoorde ze de sleutel in het slot gestoken worden en kwam haar man binnen.
Ze sloop naar de badkamer.
“Hallo schat. Ben je thuis?’’ vroeg hij.
“Ik ben even in de badkamer.’’
Daar maakte ze haar ogen iets te fel op, stifte ze haar lippen rood, deed haar badjas aan en daaronder niets. Nog wat parfum en ze liep naar de woonkamer waar haar man moe half op de bank.
“Ik ben geil. Ik wil nu!’’ zei ze.
Hij keek naar haar.
“Wat is er?’’ vroeg hij. Achterdocht droop van elk woord dat hij had uitgesproken, maar zijn blik was afgeleid, want hij zag haar half verborgen borsten en prachtige benen. En zij zag dat hij haar monsterde en dat het beest in hem ontwaakte dat jarenlang in z’n kooi van werk en burgermanssleur had liggen slapen.
“Kom,’’ zei ze.
Ze deed haar badjas open en ging languit op de bank zitten, en even later likte hij niet de tranen die langs haar wangen uit haar dichtgeknepen ogen vloeiden.

Leave a comment

De column van Koos

Beste K.,

Is de oorlog eigenlijk in 1945 afgelopen, of is hij onlangs weer gestart? Er heerst namelijk een vreemde sfeer in het land. Mensen willen meedogenloos zijn. Ze praten in meedogenloze zinnen, ze hebben meedogenloze opvattingen, ze bewonderen alles wat meedogenloos is. De minister-president is een vuile klootzak, die sfeer. De bakker is een smerige pedofiel, die sfeer. Die presentator is een fascistische communist, die sfeer. De humor is ook meedogenloos. Iemand doet iets stoms - hahaha! Iemand maakt per ongeluk een domme opmerking - hahaha! Argumenten ad hominem maken de zaal aan het lachen. Het heeft iets kleinburgerlijks. Biedermeier-witzen in lederhosen zijn het populairst. Het zal aan mijn humeur liggen. Ik heb constant het idee dat men oorlog wil, bijna eist. Er is bijvoorbeeld een vervelende klootzak (“echt gebeurd!”) die een vuilniszak openscheurt en vervolgens de inhoud in een portiek lazert. Hij was vermoedelijk op zoek naar blikjes. Maar ik wil die lul een pak slaag geven, terwijl ik dat helemaal niet kan. En ik ben ook niet zo’n persoonlijkheid die overal meteen maar op wil slaan. Maar het komt voort uit angst. Als ik zo’n junkerige jongen zie, ben ik bang. Ik zie niet op tegen het gevecht en de pijn, maar wel dat hij niet weet wat hij doet en mij dan met een paar messteken ombrengt. Op dat moment verliest het pak slaag zijn pedagogische waarde.

Nou ja, ik blijf protesteren - al weet ik niet precies tegen wat. Het zal altijd wel ergens goed tegen of voor zijn.

Ik ben de afgelopen week ziek geweest (griep). Daar heb ik ook vergeefs tegen geprotesteerd. Je gezondheid doet maar met je wat ze wil.

Ik heb vreselijk moeten lachen om je angst dat AI de wereld gaat overnemen of zoiets. Gaan we allemaal dood? O. Kan ik daar iets tegen doen? Nee? O. Nou, dan zie ik het wel. Er wordt altijd wel iets uitgevonden dat het einde der tijden inluidt. Godsdienst is daar een mooi voorbeeld van. Een schitterende uitvinding, maar in de Bijbel is de ondergang al ingebouwd. Mattheus (24:36) luidt: “Niemand weet wanneer die dag en dat uur zullen aanbreken, ook de engelen in de hemel niet, zelfs de Zoon niet, alleen de Vader.” Dus het heeft geen zin om je er druk over te maken. Het wachten is op wat paps besluit.

Naast godsdienst was ook de atoombom een schitterende uitvinding die het einde der tijden inluidde en waarop zelfs een oorlogsstrategie is gebaseerd. Deterrence. Afschrikking. Mijn ouders waren ervan overtuigd dat Rusland De Bom zou gooien. Is AI anders? Misschien. Ik vind het mooi dat AI je immer probeert te behagen. Hij wil je altijd je zin geven - en dat leidt uiteindelijk tot je vernietiging. Maar ja, dat zag ik al bij Frankie de Vries die ongelooflijk werd verwend door zijn ouders. Ze stopten hem vol met snoep en geld, maar dat maakte hem ongelukkig. Uiteindelijk pleegden zijn ouders zelfmoord. (Dat heeft nog in de krant gestaan.) En tien jaar later is hij voor de trein gesprongen. (Dat heeft niet in de krant gestaan.)

Is AI niet te vergelijken met Narcissus? Verliefd op zichzelf. Zo’n liefde loopt uiteraard slecht af. Of lijkt AI op Phaëton de zoon van zonnegod Helios? Hij mag van paps in de zonnewagen rijden. (“Je houdt je wel aan de verkeersregels, beloof je dat?’’ Uiteraard veroorzaakte de zoon een ramp en wekte zodoende de toorn op van Zeus, die een bliksemschicht op hem wierp wat het einde van de knul betekende. Ik weet het niet. Wat denk jij? Dat behaagzieke van AI vind ik eigenlijk zeer onsympathiek. Er is trouwens veel wat de mensheid kan vernietigen maar er is ook veel wat één mens kan kapotmaken. Ik moet lachen dat je hoort en leest dat de mens het in eigen hand heeft om al of niet met kunstmatige intelligentie door te gaan en dat men vervolgens toch denkt: ach, laten we maar eens kijken wat er verderop gebeurt. “We zien wel waar het schip strandt.” (Wie dat zegt weet dus dat het schip strandt.) De mens, misschien wil je dat ergens opschrijven of anders moet je het uit je hoofd leren, houdt niet van zichzelf, hij haat zichzelf. Als AI werkelijk de zin van de mens probeert te bevredigen, kan dat dus alleen uitlopen op vernietiging, want vernietiging bevredigt de mens het meest.

Nu ja, ik denk dat AI een dinosaurus is die we moeten africhten. Een lief dinootje dat we aan de riem moeten houden en dan is hij heel gezeglijk, al is hij gigantisch. Zit, Dino! Zit! Goed zo. Maar er zijn ook dino’s die niet af te richten zijn. Voor hen moet je uitkijken. Ik kom er nog eens bij je op terug. Ondertussen hebben we nog met verschillende oorlogen te maken. (Heerlijk die vernietiging, hoor je de leiders denken). Ach, misschien weet AI een oplossing. Ik vermoed we nog steeds in een periode leven waarin de champagnefles wordt geschud. Binnenkort springt de kurk van de fles. Kijken wat er dan gebeurt. Ik hou er een glas bij. Groet, kus en alles.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

De Fluit

“Hoe oud ben jij nu?’’
“72,’’ zei hij.
“Ik ben 69,’’ zei de vrouw.
Hij stond stil. De vrouw ook. Ze glimlachte. Dat wilde hij ook, maar dat lukte hem niet.
“Dus je woont hier ook in de straat.’’
Was dit nou een constatering of een vraag?
“Ja, ik woon hier… even verderop… op nummer 12.’’
“Ik woon op 127.’’
“Dat is dus aan de overkant.’’
“Ja, dat is aan de overkant…’’ zei ze.
“Dan zullen we elkaar wel vaker tegenkomen.’’
Hij wist nu niet meer wat hij moest zeggen en hij moest naar de plee.
“Wel leuke straat, vind je niet?’’ Haar stem klonk iets zachter.
“Jawel… Rustig, maar niet te rustig.’’
“Nou, het kan ook druk zijn.’’
“Ja… op sommige dagen.’’
“En ga je wel eens naar De Fluit?’’ vroeg ze.
“De Fluit?’’
“Ja, dat nieuwe café… Of nieuw… al een jaar of vijf.’’
“O dat… ja… Nee, nooit geweest.’’
“Er staat een dochter van een vriendin van mij achter de bar.’’
“O, wat leuk.’’
“Ja, ik ben er ook nog niet geweest.’’
“Ach…’’
“Maar ik groet altijd als ik langsloop.’’
Hij kon het niet vragen. En als zij het zou vragen… Hij kreeg het benauwd.
“Maar er ligt wel veel rommel op straat,’’ zei ze.
“Ja, nogal.’’
“In de hele wereld is het een zootje.’’
Haar stem klonk nu weemoedig, net niet kwaad, alsof ze niet echt wanhopig durfde te zijn.
“Ja, overal is troep,’’ zei hij.
Opeens vroeg ze: “En hoe lang is je vrouw nu dood?’’
“Anderhalf jaar,’’ zei hij. Het lukte hem niet haar aan te kijken.
“Anderhalf jaar,’’ herhaalde ze en ze vervolgde: “ Dat lijkt lang, maar dat is het natuurlijk niet.’’
“Ja…’’ Hij voelde zelf dat hij ook wel wat meer moest zeggen.
“Het is lang, maar…’’ Hij kon niet op de woorden komen. En hij zag hoe zij even diep ademhaalde en zei: “Ik ben nu drie jaar alleen… Ik weet niet eens hoe je heet… maar laten we een keer koffie drinken… gewoon ergens in de ochtend… een uurtje… praten over niks… tegen een mens dat misschien terugpraat…’’
Ze schaamde zich, zag hij. Misschien was geneerde een beter woord. Het lachje was enigszins… defaitistisch was het woord dat in hem opkwam. Alsof ze de moed opgaf. 
“Wie weet… Nu niet… Er moet, hoe raar het ook klinkt, nog zoveel geregeld worden.’’
“Weet ik, weet ik,’’zei ze.
“Ik heet…” Ze keek hem even aan, maar direct weer weg: “Ik heet  Linda van Wijk… Ik woon dus op…’’
“127,’’ zei hij. Dat hij dat nog wist ontspande haar.
“We komen elkaar wel weer tegen,’’ zei ze.
“Ja… dag Linda…’’
“Hoe heet jij eigenlijk?’’
“Louis…’’
Hij wilde naar huis, plassen, en haar nooit meer zien.

Leave a comment

De column van Koos

Lees: De trip van Ferdinand Hania

Ha T.,

Het vervelende van deze tijd is dat er niet één nieuwe Hitler is, maar dat er wel drie of vier zijn, volgens mij. Poetin, Trump, Kim Jong-Un, Xi (jij verwacht dat ik nu met Netanyahu aankom, maar dat doe ik niet) - er zijn er vast meer, maar ik volg Afrika niet zo goed en daar zitten ongetwijfeld een paar rebellenleiders die meer land willen hebben en daartoe bepaalde bevolkingsgroepen martelen in kampen. De machtswellusteling ziet de doden die hij maakt als overwinningstrofeeën, hij wordt geil van het parfum van lijken en van bewondering heeft hij nooit genoeg. Machtswellust is een virus dat de ogen blind maakt voor menselijke wezens en de hersens laat koken van woede door rancune.

Nieuwe Hitlers. Of is dat een incorrect beeld? Mag ik de wereldleiders met Hitler vergelijken of liever niet? Zeg jij het maar. Mag ik ze wel nieuwe fascisten noemen? Of is dat ook onzin? Is Xi een gevaarlijke communist? Houdt hij niet nog van wijlen Mao die pakweg zo’n 60 miljoen doden op zijn geweten heeft? Dat deze tijden verwarrend zijn is niet zo erg, maar dat je soms niet weet wat je wel of niet mag zeggen, maakt onzeker. Dit is het tijdperk waarin men je expres verkeerd wil begrijpen.

Er wordt gesproken over een nieuwe wereldorde die aan het ontstaan is en dat zou best kunnen. Ik herinner me dat mijn vader vertelde over Duitsland rond 1900 en de Duitse cultuur. Die was leidend. Duitsland was voor Nederland het centrum van de wereld en Frankrijk en Engeland streefden ernaar dat ook te zijn. Mijn verstandige vader had later oog voor het opkomend fascisme, want hij vond de Duitsers te veel met zichzelf ingenomen, ze hadden geen aandacht meer voor wat er gebeurde in de buurlanden. Politiek wel, maar de Teutonen wilden niet weten wat er op het gebied van de kunsten aan de hand was. Zij hadden immers: Bertold Brecht, Thomas Mann, Heidegger, Bauhaus… De Weimarrepubliek (1918-1933) was volgens vaderlief in feite een hoogtepunt van iets dat hij zag als beschaving. De vrouw emancipeerde, Joden werden niet gediscrimineerd. Men ging in de jaren dertig van de vorige eeuw naar Berlijn zoals wij, dertig, veertig jaar later, naar Parijs, New York en Londen reisden. Maar de Duitsers hadden de Eerste Wereldoorlog verloren en waren daar gefrustreerd over, er was grote armoede, waar men liever niet naar keek. (Ik was laatst trouwens in Parijs… Bij het binnenkomen ontwaarde ik al de enorme tentenkampen met asielzoekers; toen we onze auto wilden parkeren in de garage bij St Denis werd ons geadviseerd dat niet te doen vanwege de vele inbraken…) Men dacht destijds dat Hitler klein zou blijven. Mijn vader en zijn vrienden konden gewoon niet geloven dat men in Hitler zou blijven geloven, terwijl er (midden jaren dertig van de vorige eeuw) op de Universiteit van Leiden al liefhebbers van Hitler rondliepen.

Niemand kan ooit voorspellen. Je kunt bij toeval gelijk krijgen.

Het grote Duitse rijk duurde maar even en na de oorlog werd het een klein rijkje dat leed aan schizofrenie. De ene persoonlijkheid heette Oost, de andere West. Ik heb destijds beide bezocht. Je hebt geen idee hoe groot het verschil was. Oost was eenzaam, lelijk en benauwd. West was rijk, luidruchtig en alert. Bang voor herlevend fascisme en het communisme dat ze konden ruiken als de wind verkeerd stond. Toen ik na de Wende Berlijn (in 1990) opnieuw bezocht, voelde ik meteen het gigantische minderwaardigheidscomplex van Oost. Hoe ik dat voelde? Alles leek tweedehands, ook al was het nieuw. Nogal wat straten waren opgebroken en de mode leek flets door de fletse winkels met nog vooroorlogse verlichting.

Maar goed, wat heb je aan dit particuliere gezever van mij? Nou, jij houdt ook van geschiedenis. En wij beiden praten vaak over “deze tijd” en of die duidt op een naderende oorlog. (Jij wil niet dat ik dat zo vaak schrijf, want het wordt dan een selffulfilling prophecy.) Maar ik zal je een geheim verklappen: ik ben constant onzeker over mijn eigen gedachten en opvattingen. Domweg door de ruzies die ik krijg. Ook met jou. Ben ik een sluimerende fascist omdat ik deze tijd “te rijk” vind? (Met “rijk” bedoel ik “riche” - het heeft een groot vetgehalte, te veel suiker, het gerecht is te machtig.) Ben ik een nazi omdat ik achter Israël sta? Omdat ik JA21 heb gestemd (en daarvoor jaren niet) omdat Annabel Nanninga geweldig overtuigend schrijft en Diederik Boomsma een ware politieke intellectueel is? Fortuyn werd vermoord, maar anders had ik zeker op hem gestemd. En radicaal-links… Tja, ik heb ooit SP gestemd, en ook PvdA en VVD en ik heb ooit Partij van de Dieren overwogen omdat ik… inderdaad, ik meende dat dieren een stem moesten hebben. Dus ik heb links genoeg gesteund. Ik zeg je ook heel eerlijk en in het geheim dat ik niet snap dat een zelfstandig kunstenaar links kan zijn. Als schrijver wil ik vrijheid en geen gelijkheid. Die gaan niet samen. Ik wil me onderscheiden door mijn werk. Maar goed, dat is misschien ouderwets. Het spijt me, ik hou van ouderwets. (Daar zeg ik zoiets: ik heb vanmiddag weer eens twee grammofoonplaten gekocht. Ik wil alles op zo’n plaat bekijken. Ik wil de naald op bijzondere nummers zetten, ook al geeft dat krassen. Zo’n lp is een vorm van bezit waar ik enigszins gelukkig van word en dat kan een stomme speellijst mij niet geven. Ik wil eigenlijk ook een auto met versnelling, al hebt ik nu een automaat. En ik betreur het dat ik niet meer op een schrijfmachine kan schrijven. Wel schrijf ik mijn stukken en deze brief met een vulpen voordat ik haar in de computer zet, maar ik ken maar één winkel in Amsterdam waar ik nog een vulpen kan kopen.) Op welke tijd “rijmt” deze tijd? En zijn die regeringsleiders die ik heb genoemd inderdaad de nieuwe Hitlers? Hoe komt het dat men “fascist” wel een scheldwoord vindt en “communist” bijna een eretitel? Is vriendschap inderdaad een illusie? Ik snap goed waarom mensen dat vinden, dus ik vrees van wel. Net als liefde een illusie is. En God. En vrijheid. En democratie. En fascisme en communisme en woede… En alles wat ik niet in mijn handen kan nemen, of waar ik mijn wang tegenaan kan leggen, of waar ik tegenaan kan trappen. Maar een mens heeft illusies nodig om niet meteen te willen sterven. Leven en dood zijn zeker geen illusies, maar zouden juist illusies moeten zijn. Is ziekte een illusie? Ik kan het niet vastpakken, ik kan het niet koesteren of er tegenaan trappen. Is een ziekte hebben niet net als liefde voelen, of jaloezie, of haat? Zijn niet al mijn opvattingen illusies? Neem jij mijn illusies zo kwalijk dat je (eventueel) niet meer met mij om zou willen gaan ? Daarover een volgende keer. Maar alleen als jij erom vraagt.

Liefs, Theodor… Ik koester overigens nog de illusie dat wij….

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Huwelijksnacht

Toevallig zaten ze in hetzelfde uitstekende hotel. Dat hadden de ouders van de bruid zo geregeld. Om twee uur ’s nachts - de jeugd was nog aan het dansen -  zag hij zijn ex het hotel binnenkomen. Alleen.
“Iets drinken in de bar?’’
“Is die nog open?’’ vroeg ze.
“Dat is een ja,’’ zei hij.
Ze hadden elkaar sinds de scheiding - meer dan vijftien jaar geleden - alleen gezien - en hartelijk en beleefd tegen elkaar gedaan - op de verjaardag van hun zoon. Ze kenden elkaars nieuwe liefde.
“Waar is je man?’’ vroeg hij.
“Die is naar huis… Z’n werk. Ik kon natuurlijk niet weg. En waar is Els?’’
“Die slaapt.’’
Ze raakten aan de praat en om half vier gingen ze met elkaar naar bed.
“We zijn dronken,’’ zei z’n ex.
“We zijn dronken, ‘’ herhaalde hij. Hij stond op, liep naar de minibar, haalde daar een klein flesje champagne uit en schonk die uit in twee glazen die op het koelkastje stonden.
Ze proostten.
“Dit is idioot,’’ zei ze.
“Ja, het is belachelijk.’’
“Ik heb geloof ik nog nooit iemand zo gehaat als jou,’’ zei ze.
“Waarom?’’
“Niet hierom… Maar omdat je loog om alles en onbetrouwbaar was en ik wist dat je niet zou veranderen. Mannen zoals hij veranderen niet.’’
“Jawel!’’
“Wat doe je nu dan?’’
“Vreemdgaan met je ex vind ik niet echt vreemdgaan,’’ zei hij.
“Ja, nu herken ik je weer. Op alles een antwoord en jij hebt nooit schuld.’’
“Zeg dat nou niet… Was het niet weer fijn… als vanouds?’’
Z’n ex sloot even haar ogen.
“Dat was het… Het was als vanouds. En daarom voel ik me nou vies en schuldig. Maar inderdaad. Ook voldaan…En. droevig. Misschien dat wel het meest… droevig…’’
“Droevig? Om genot? Van een paar minuten?’’
Z’n ex schudde haar hoofd en haalde even haar schouders op.
“Nee…Neel… Maar ik ben er weer ingetrapt. Ik heb me weer door je laten verleiden. Na vijftien jaar. We drinken wat in de bar, we praten over vakanties in Zuid-Engeland en over onze vakanties in Frankrijk en je raakt mijn arm aan… en ik val weer voor je. En nou voel ik me slecht, besodemieterd. Ik mag je en ik haat je. Ik voel me eigenlijk precies zoals op de dag toen ik je verliet.’’
Hij zei niets terug, keek op zijn horloge, gaf haar een kus en sloop om kwart over vier, net als 35 jaar geleden, haar kamer uit, toen een studentenwoning.
Els werd wakker.
“Waarom ben je zo laat?’’ vroeg ze.
“Ik ben gebleven tot het feest was afgelopen.’’
“En? Hoe was het nog?’’
“Jammer dat je er niet was.’’
“Al die lichten… Ik kreeg migraine.’’
“Ja, ik weet het. Ga maar weer snel slapen.’’
Hij kleedde zich uit en voordat hij naast z’n vrouw ging liggen, zag hij dat z’n ex hem een berichtje had gestuurd.
“Schoft!’’ las hij.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Share

Leave a comment

Lees De Truc van Ferdinand Hania **** en De huilende gorilla: ****

Ha beste P.V.,

Wat aardig dat je mijn brieven steeds “filosofischer” vindt, maar betekent dat niet dat ze onleesbaarder worden? Filosofen kunnen niet schrijven, op een enkele na (Nietzsche, Schopenhauer, Sartre) en misschien is hun denken hoog ontwikkeld, maar door de ingewikkelde formuleringen bereiken hun gedachtespinsels me slecht. Ik heb daarnet een zin van Heidegger aan Chat voorgelegd en gevraagd of hij hem kon uitleggen.

“Wat betekent: “Das Wesen des Daseins liegt in seiner Existenz.”

Chat: “Met Dasein bedoelt Heidegger niet simpelweg ‘de mens’, maar de mens voor zover die zich verhoudt tot zijn eigen bestaan: een wezen dat mogelijkheden kiest, zichzelf kan verliezen en zich kan afvragen wie het is. De zin betekent dus ongeveer: wij hebben geen vaste, vooraf bepaalde kern; wie we zijn, blijkt uit de manier waarop we ons leven vormgeven.’’

Leuk dat Chat zelf zegt wat die zin “ongeveer” betekent. Het weet het ook niet precies. Maar dan de inhoud: Wij hebben geen vaste, vooraf bepaalde kern.’’ O, is dat zo? Nou mooi… wist ik eigenlijk al. En dan het woord “Dasein”. Tja…En dan “Existenz”. Tja tja. Te vaag voor mij, ik raak de draad kwijt en dus mijn interesse. Tja, tja, tja. Ik ben schrijver geworden om zaken te verduidelijken; elke zin moet in de geest een beeld beitelen, en dat moet weer ontroering veroorzaken. Maar bij Heidegger zie ik niets en voel ik niets behalve een vorm van vermoeidheid.

Komt dat omdat ik ouder ben? Vroeger hield ik van filosofen en filosofieën. Ik zag mezelf als een Sartre of Bertrand Russell met een tweedjasje aan en een pijp in m’n mond de mensen verbazen met uitspraken waardoor hun leven zou veranderen. Maar van Russell en Sartre zijn een paar mooie regels over - en meer niet. Van mijn held Sartre rest bijkans niets meer, behalve zijn literaire werk, zijn romans, verhalen en toneelstukken. Dat is alles.

Ach, je weet wat ik denk: een hond kan net zo goed filosoferen als zijn baas. En met meer resultaat. Maar, wat is het resultaat dat de filosoof wil? Iedere filosoof heeft zijn eigen gedachtekronkels waarmee hij de waarheid wil doorprikken. Maar dat lukt niet, want de waarheid is geen ballon, maar een steen. Elke hond weet dat. En trouwens, wat betreft beestenfilosofie: over een poes hoor je vaak dat zij een “stoicijnse blik” heeft of een stoïcijnse houding.

Daarmee bedoelt men dan: kalm, onbewogen en bijna onaangedaan, niets kan haar verrassen of uit haar evenwicht brengen. Het gekke is: wat de Stoïcijnen wilden (zelfbeheersing, je kalmte bewaren je ratio laten spreken) lukte nooit, terwijl een poezenbeestje daar geen moeite mee heeft. De taal van honden en katten is zo invloedrijk omdat ze helder is.

Terwijl ik je schrijf hoor ik op de achtergrond Henri Bontenbal (CDA) een redevoering houden. Hij zegt: “(…) Vaak hoor ik stemmen waarin maatschappelijke somberheid doorklinkt. Somberheid over de toekomst, cynisme over ons vermogen om goed met elkaar samen te leven. Maar zorg over de toekomst mag niet betekenen dat we ons neerleggen bij pessimisme en cynisme.’’ (H.J. Schoo-lezing.)

Wat is dat voor taal? Bontenbal hoort stemmen. Slik pillen, man! We mogen ons niet “neerleggen bij pessimisme en cynisme.” Neerleggen - zo’n woord kan m’n kop niet aan. Ik bedoel, wat denk je nou: hee, daar zijn pessimisme en cynisme, daar ga ik me bij neerleggen. Hoe zou dat dan moeten? Ik haak dan meteen af, terwijl ik heus wel begrijp wat hij bedoelt, maar zelfs met die boodschap ben ik het niet eens. (“Leve het pessimisme en het cynisme” - Theodor Holman in de Th Holman-lezing.) Het succes van een politicus hangt af van de eenvoud van zijn taalgebruik en denkbeelden, maar het kan een politicus goed uitkomen als hij slaapwoorden gebruikt en praat in het ritme van Klaas Vaak. Een filosoferende politicus vind ik altijd iets kwaadaardigs hebben: men probeert chocola te maken van iets dat verdacht veel lijkt op gif.

Hoop dat je aan deze gedachten wat hebt. Binnenkort een glaasje water? Ik trakteer.

Groet, Theodor, filosoof.

P.S. Even nog een verhaal voor jou, P. Ik herinner me dat ik met Esther naar Frankrijk ging. Het was 1979 geloof ik. Ik was 26 en Esther had een vriendin in de Dordogne. Haar vriend was een filosoof met wie ik het vast wel goed zou kunnen vinden. “Hij schrijft,’’ werd mij voorgehouden. Ik schreef ook, maar had nog niets gepubliceerd.

Het oude boerderijtje bij Beynac was prachtig, de omgeving schitterend en de hond, een oude herder, allerliefst. Sandra, de vriendin van Esther, maakte kaas die naar zweetvoeten stonk, maar dat is altijd minder erg dan zweetvoeten die naar kaas stinken. Hans, de filosoof, was bezig een studie te schrijven over “Camus en de dood” of zoiets, het kan ook “Leven met Camus” zijn geweest. Op het moment dat we hun okergele pad naar de boerderij opreden voelde ik al mijn minderwaardigheidscomplex al, want ik zou een echte filosoof ontmoeten…

Nou, mijnheer Hans (6 jaar ouder dan ik) liet zich aanvankelijk niet zien. “Hans is aan het denken,’’ zei Esther.

Hoe zou hij dat doen, vroeg ik mezelf af. Staart hij peinzend naar de Dordogne? Maakt hij aantekeningen en schema’s? Bestudeert hij boeken en onderstreept hij belangrijke passages? Toen ik onze rugzakken wegzette, snapte ik hoe hij dacht, want ik hoorde vanachter een deur een diep geronk. Het was de slaap en vermoedelijk zijn dromen die hem geweldige filsofieën zouden doneren. Een uurtje later zaten we aan een ijskoude maar mierzoete Monbazillac die ik heerlijk vond. Hans was nog niet echt ontwaakt, hoewel hij zijn ogen open had.

Praten deed hij liever niet met ons, want hij was natuurlijk aan het denken. Op een gegeven moment hield ik het niet meer en vroeg: “Hans, waar ben je eigenlijk mee bezig?’’

“Met een artikel voor mijn promotie.’’

“Ah… en waar gaat het over?’’

“ Ik probeer een samenhang te vinden tussen het deconstructivisme van Derrida, en de ‘L’Archéologie du savoi van Foucault…’’

“Aha,’’ zei ik. En toen bleef het stil. Natuurlijk vroeg ik even daarna door. Er kwamen wel woorden uit Hans maar die vertoonden geen samenhang. Alleen de herder reageerde enthousiast. Tijdens de gezamenlijke maaltijd stond Hans ineens op (er lagen nog wat aardappels en een stuk vlees op zijn bord) en ging hij alleen een wandeling maken, want er moest weer gedacht worden, of hij bedacht iets dat “uitgedacht” moest worden, maar het kon ook dat hij net een gedachte had afgerond en dat er nu een “tegengedachte” moest worden gedacht. Dat ben ik vergeten. Hij nam een een halve fles wijn mee. “Dat is mijn glas,’’ zei ik nog maar hij was te diep in gedachten. De herder mocht, tot zijn teleurstelling, ook niet mee, maar werd afgekocht met het stuk vlees en de aardappelen die nog op het bord van Hans lagen. “Ja, Hans is een eigenzinnig type en daarom hou ik ook van hem,’’ zei Sandra. Hans hebben we ’s nachts terug horen komen waarna wij in ons kamertje, oren aan muur, getuige waren van een gigantische ruzie tussen Hans en Sandra.

“Morgen na het ontbijt wil ik meteen weg,’’ zei Esther.

Dat vond ik wel jammer, want nu wist ik nog niet hoe je moest filosoferen.

Jaren later, ik had al drie of vier boeken gepubliceerd, hoorden we dat Hans zich in de Dordogne had doodgedronken. Een vrouw die Anke heette bleek Hans laatste vriendin te zijn en vroeg mij, via Sandra en Esther (tussen haar en mij was het ook al afgelopen) of ik niet een uitgever wist voor Hans zijn drie essays, want dat die in boek zouden verschijnen was zijn liefste wens.

Helaas kon ik Anke niet helpen.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Durven

“Moeten jullie niet trouwen?’’ had een vriend gevraagd.
“Ik durf niet,’’ had hij geantwoord.
Z’n vriend had verbaasd gekeken.
“Ik durf niet omdat ik bang ben dat het weer misgaat.’’
“Misgaan? Jullie zijn oud. Echt oud.’’
“Weet ik. Misschien wel daarom… Ik bedoel, ik ben bang voor iets anders… Ik zie Petra nog vaak in de kamer. Ze vraagt: ‘Jij nog thee?’ ‘Graag,’ zeg ik. Ze doet twee stappen, valt en is dood.” “Maar dat gebeurt toch niet met Inge? Die is stoer, fit, fitter dan jij. Ze zit op de sportschool, vertelde je.’’
“Ja, en toch ben ik bang. Ik ken een cardioloog die zomaar een hartstilstand kreeg. Zomaar.’’
“Maar waarom zou jou dat twee keer overkomen?’’
“ik weet het niet. Ik ben er bang voor. Het weerhoudt me om te trouwen.’’
Z’n vriend keek naar hem of hij gek was.
“Is er geen andere reden?’’ vroeg hij.
“Nee… Of ja… Ik vind het moeilijk. Ze hoeft geen hartstilstand te krijgen. Het kan ook een auto-ongeluk zijn, ze kan van de trap vallen, een plotselinge duizeling terwijl ze op de fiets zit. Een operatie kan mislukken, een verwaarloosde ontsteking, Alzheimer, kanker… we zijn oud.’’
“Hoe kan je zo leven… Trouwen moet iets leuks zijn.’’
“Je snapt het niet. Ik heb nog last van Petra… Gewoon last… Ik hou van Inge, maar hoe kan ik nou niet houden van Petra, al is het vijf jaar geleden? Ik denk steeds dat ze nog terugkomt, terwijl ik weet dat dat niet zo is. Maar we hielden van elkaar, till death do us part. En de dood hééft ons gescheiden… Met Inge heb ik een andere liefde dan met Petra. Ik weet niet hoe dat komt.’’
“Zou het verraad zijn als je met Inge zou trouwen, verraad aan Petra?’’
“Nee… en ja… en nee.. Ik ben bang. Ik voel het niet als verraad. Maar ik voel me soms nog met Petra getrouwd.’’
“Ga je dan voor je gevoel vreemd met Inge?’’
“Nee… Ik weet heel goed dat Petra dood is. Dat besef ik dagelijks. Ze raakt steeds verder weg. Maar als ik met Inge in Antwerpen ben, loopt Petra opeens langs me. Als ik in Parijs ben, word ik nerveus als ik langs het restaurant loop waar ik met Petra was. Dan voel ik gemis, dan voel ik haar dood. Dan ben ik tegelijkertijd  gruwelijk blij met Inge van wie ik zielsveel hou. Juist omdat ik Petra mis. Elke liefde is anders, maar het is wel liefde.’’
“Ingewikkeld,’’ zei z’n vriend.
“Dat doet de dood. De dood stopt voor jou niet door liefde voor iemand te koesteren.’’

Leave a comment

Subscribe now

Column van Koos

Ha C.3.3.

In onze onderwereld kom je als je het wetboek inlevert en de test over het gebrek aan geweten hebt doorstaan.

Van de Amsterdamse penose heb ik eens vernomen dat ze een bijzondere wijze van balloteren hadden. De jonge discipelen werden mee uit eten genomen naar een drie Michelinsterrenrestaurant dat speciaal voor hen was afgehuurd. Na het verrukkelijke voorgerecht werd het hoofdgerecht opgediend onder een cloche, zo’n metalen deksel in de vorm van een halve bol. Na een “één, twee, drie!’’ werd de cloche opgetild en zag men levende donkergrijze stinkratten. Die moesten met mes en vork worden gedood en in stukjes worden gesneden.

Wie geen mededogen heeft, bezit geen geweten en wie geen geweten heeft, maakt van de dood een paljas, de enige vriend van een bandiet aan wie ze zich willen spiegelen zonder hem te bewonderen.

Voor misdadigers in de onderwereld bestaat de dood feitelijk niet. Ze geloven niet dat die bestaat. De dood is handig voor valse dilemma’s. “Je geld of je leven! Of, in de moderne uitvoering: “Geef al je geld of ik martel je kinderen tot de dood.’’ De magie van zo’n zin is dat je niets anders kunt doen dan van die woorden al schrikken. Schrik je daar niet van dan is een shoot-out dichtbij, als je tenminste aan een wapen kunt komen.

Ik herinnerde me, toen ik de film Odysseuys zag, hoe de held de rand van de onderwereld bereikte en bloed moest offeren, want pas dan zouden de doden kunnen spreken. Want het zijn de doden die ons van een geweten willen voorzien. Luister naar ze… In de onderwereld zitten bij Homerus nog aardige mensen, want daar mag iedereen die gestorven is verblijven. Maar in de Ilias heeft Homerus bedacht dat er onder de onderwereld nog een wereld moet zitten: de Tartaros. Dat is een gevangenis, speciaal ontworpen voor oppergod Zeus, die zegt: ““Ik grijp jullie vast en slinger jullie in de nevelige Tartaros, heel ver weg, waar de diepste afgrond onder de aarde ligt; daar zijn ijzeren poorten en een bronzen drempel, zo ver onder Hades als de hemel boven de aarde is.”

Wie daar terechtkomt wordt constant gefolterd, terwijl je dus al dood bent.

De onderwereld in deze tijd huist bij je in de straat, misschien wel in je huis en vrijwel zeker in jou.

Wie de dood niet serieus neemt, maar ziet als een domme kompaan, verwordt tot een ware misdadiger. Dat geldt ook voor de autocraat die zijn volk offert en de dood injaagt. Maar wat die aantoont is dat elk geweten zich kan aanpassen aan elk welklinkend isme: fascisme, communisme, islamisme, nationalisme etc.etc. Men wil voldoen aan het ideaal en daar levende zielen voor offeren. Ik denk niet dat jij en ik nu in staat zijn om losbandig met de dood om te gaan. Maar als “ze” onze ouders doden, onze kinderen, onze kleinkinderen, onze vrienden, onze echtgenoten… dan ga ik bij de Paljas op bezoek en vraag of hij met mij meereist als ik ga passagieren op een schip naar de onderwereld. “Waarom wil je dat?’’ zal de Paljas vragen. En ik zal antwoorden: “Omdat ik ten einde raad ben.’’

Ja… ten einde raad… en daarom vraag ik aan de Paljas de laatste raad. “Wat moet ik doen?’’ Ik denk dat hij zegt: “Weet je dat in de onderwereld ook het verzet wordt geboren? Dat vragen de doden dan aan je.”

Okee, C.3.3. ik groet je.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Reünie

Tijdens de reünie dacht hij: “Het lijkt wel of iedereen op z’n eigen uitvaart staat.’’
“Hee Willem, jij bent toch Willem?’’ hoorde hij. Hij draaide zich om.
“Ja, Kees, ik ben nog steeds Willem.’’
“Ja, ik herkende je wel, maar ik zie je slecht. Ik bedoel…’’
Kees wees naar zijn ogen.
“Ik heb ook van die rotogen,’’ zei hij.
En ofschoon ze elkaar dertig jaar niet hadden gezien was het gesprek alweer afgelopen. Hoewel, hij zag dat Kees zich naar hem toe boog en toen zei: “Ken jij die Elisa van Dommeren nog?’’
“Nee, hoezo?’’
“Nou niks, ik bedoel, ik hoorde daarnet dat ze dood was.’’
“O, ik ken haar niet. Zat ze bij ons in de klas?’’
“Nee, ze zat hoger…nee, lager… weet ik niet meer…ze was jonger… ja, lager.’’
“Ze zat een klas lager?’’
“Ja, en nu al dood… Ik heb met haar nog op de Amstel geroeid. Net als met Govert van Daal.”
“Zat die ook bij ons in de klas?’’
“Ja… ja toch?’’
“Z’n naam zegt me niets… Weet jij hoe het gaat met Eva Gootendorst?’’
“Eva? Waarom… Waarom wil je dat weten? Weet je het niet?’’
Hij keek Kees aan.
“Nee, ik weet het niet… Wat is er dan? Is ze ook dood?’’
“Zelfmoord gepleegd.’’
Hij schrok.
“Al zeker twintig jaar geleden,’’ zei Kees.
“Aha…’’ Hij wilde van het gesprek af. En hij wilde naar huis.
Al die doden. En Eva al twintig jaar dood. Zelfmoord.
In de vijfde klas van de middelbare school was hij verliefd op Eva geworden en tijdens de studie had hij vijf jaar lang op haar gejaagd. Twee keer waren ze met elkaar naar bed geweest en toen zei ze: “Ik zie het gewoon niet in jou. Ik hou wel van je, maar ik ben niet verliefd.’’
Twintig jaar geleden hoorde hij dat ze gescheiden was nadat haar kind was overleden. Hij probeerde nog in contact met haar te komen, maar ze liet niks horen, wat hij wel begreep. Z’n condoleance zou verkeerd begrepen kunnen worden want waarom wilde hij uitgerekend haar condoleren?
“Maar Francois was met haar getrouwd!’’ zei Kees opeens, “die kan je misschien wel meer over Eva vertellen.’’
“Francois met haar getrouwd?’’
“Francois! Francois!’’ schreeuwde Kees, “Dit is Willem, die wil met je praten!’’
En even later stonden hij en Francois tegenover elkaar. Francois leek last te hebben gehad van een bepaald insect dat z’n huid had weggevreten waarna het/die (anders denk je dat het om het insect gaat), of: z'n huid had weggevreten, die (vervolgens) op bepaalde plekken... op bepaalde plekken was bepleisterd met perkament dat aan het vergelen was.
“Ik zat met Eva in de klas,’’ zei hij nadat hij zich had voorgesteld, “ik hoorde daarnet dat ze al een aantal jaren geleden is overleden.’’
Francois keek hem aan en zei: “Jij bent Willem?’’
Hij noemde weer z’n voor en achternaam.
“Ik zat twee klassen hoger dan jij,’’ zei Francois, “ Ik heb je, denk ik, eens gezien op een klassenfoto… Jullie waren zestien. En na jullie eindexamen heb jij nog lang achter haar aan gelopen.’’ Francois lachte licht.
“Dat klopt…’’
Omdat Francois vervolgens zweeg zei hij: “Ik hoorde… dat Eva… was ze ziek of…”
“Eva hield van niemand. Ook niet van mij,’’ zei Francois, “misschien kon ze niet van iemand houden. Ik weet het niet. Ze hield niet van haar eerste man en niet van mij. Misschien hield ze van haar kind dat gestorven is aan jeugdkanker, maar daar sprak ze niet over.’’
“Wat vervelend.’’ Hij schaamde zich voor de twee loze woorden waarin hij niet de emotie kon leggen die hij wilde.
“Ze vond jou wel aardig geloof ik… Een beetje. Ze vind/vindt of vond iedereen een beetje aardig. Ik ben tien jaar met haar getrouwd geweest. Tien jaar lang zei ze met enige regelmaat: ‘Ik denk dat ik van je hou, maar ik weet het niet.’ Het was of ze altijd op jacht was naar een grote liefde en opeens kwam ze erachter dat die voor haar niet bestond. Maar ze is al negentien, bijna twintig jaar dood. Ik ben haar niet vergeten, maar ik ben nu wel gelukkig.’’
“Dat is fijn…’’
“Ja,’’ zei Francois, “maar ze was zo mooi, zo mooi, ik was graag met haar gelukkig geweest. Maar ze hield niet van me… En ook niet van zichzelf.’’

Leave a comment

Subscribe now

Column van Koos

Verborgen verleider: Lees: De trip van Ferdinand Hania en De huilende gorilla.

Ach Kraai,

Het vervelendste is dat ik het saaiste leven van Nederland leid.

Na het ontwaken drink ik koffie, wandel ik met de hond, doe ik boodschapjes, eet ik een bammetje, kijk ik hoeveel rouwkaarten er vandaag weer in de bus zitten en schrijf ik een brief, een kort verhaal, een column of werk ik nog wat aan een roman. Af en toe luister ik naar de radio of kijk ik naar een scherm. ’s Avonds schrijf ik eveneens nog wat regeltjes voor de Nobelprijs en kijk ik weer naar een scherm. (Heel, heel af en toe kijk ik televisie. Met scherm bedoel ik dat ik op Twitter (X) kijk, omdat ik aandacht nodig heb, of ik bestudeer een film via Netflix.)

’s Avonds lees ik een boek. Meestal herlees ik iets.

Het vreemde is dat ik zelf weleens denk: wanneer denk ik nou eens na? Ik ben het eigenlijk eens met Karel van het Reve, die zei dat hij nooit nadacht. Hij had opvattingen, maar hoe hij daaraan kwam… Ik probeer het weleens en zeg tegen mezelf: wat vind ik nu eigenlijk van het middenkabinet of van die film Ulysses? Eigenlijk vind ik het middenkabinet een slappe hap en als de aftiteling van de film loopt, heb ik mijn oordeel al klaar. Hoe ik aan die oordelen kom? Geen idee. Denk ik logisch na? Wat heb ik daaraan als ik moet nadenken over het middenkabinet of een film? Hoogstens denk ik na over de formulering van mijn oordeel. Maar eigenlijk zou ik eveneens niet weten hoe ik dat doe.

Ik denk, Karel van het Reve indachtig, dat niemand echt nadenkt. Men vindt iets mooi of lelijk. Dat oordeel kan veranderen als je attent wordt gemaakt op iets wat je nog niet had opgemerkt. Daarom ben ik voor de volstrekte vrijheid van meningsuiting. Het grote nut van die vrijheid is dat je er op ieder moment een andere mening op kunt nahouden. Ik kan onder de indruk zijn van de burgemeester van Amsterdam, mevrouw Halsema. En dat vertel ik dan ook. Maar als er zaken gebeuren waardoor ik een hekel aan haar krijg, dan wil ik dat juist melden. Ik heb dan ook altijd een hekel aan van die vervelende functionarissen die zeggen: “Maar vroeger vond je Zus en Zo en nu vind je Dit. Je bent onbetrouwbaar.”

Het kan best zijn dat men mij om mijn opvattingen onbetrouwbaar vindt. Ik vind juist anderen onbetrouwbaar die al jaren en jaren hetzelfde denken. Hoe kan dat? Situaties veranderen, je hoort andere opvattingen, enzovoort. Hoe kun je dan decennia lang hetzelfde menen? Ik was vroeger voor moslims in onze samenleving. Ik was toen pakweg 23. Mijn goede vader had, toen hij Indisch Recht studeerde, alles over de islam moeten leren en vertelde ons daarover. Maar naarmate ik meer over de islam las en meemaakte, werd ik geen tegenstander van moslims, maar wel van de islam en her islamisme. Ik vind dat nu zelfs de grootste bedreiging in ons land. Heb ik nu een goede afweging gemaakt? Misschien niet, maar dat kan me niets schelen. Ik vind de islam gevaarlijk. De argumenten komen altijd later dan de mening. Ik vind het bijvoorbeeld schandalig hoe er over Israël en de “genocide” wordt gesproken. Het is geen genocide en ik wil best mijn mening daarover aanpassen als ik iets hoor, lees of zie dat in staat is mijn gedachten daarover te veranderen. Het tegendeel is trouwens het geval: steeds sterker raak ik ervan overtuigd dat Israël in Gaza geen genocide heeft gepleegd.

Niemand denkt na. Zelfs niet als men stelt dat wel te doen.

Filosofen denken zeker niet na. Iedere week probeer ik weleens een filosofisch stuk te lezen. Het lukt me gewoon niet. Het is meestal te slecht geschreven. Of de opvattingen van de filosoof zijn niet in staat om mijn meningen te veranderen. Wat een ander denkt, kan me dan ook weinig schelen, tenzij ik er nadeel van ondervind. Daarom begrijp ik die homo’s ook niet die tegelijkertijd islamiet zijn. Maar goed, ze gaan hun gang maar. Ik geloof alleen niet dat die islamitische homo’s ook maar één seconde hebben nagedacht over de islam en homoseksualiteit.

(Ik zit weer op mijn Karel van het Reve-stoel. Die zit wel goed, trouwens.)

Ik weet dat meningen je definiëren en tekenen. (Ik vind tekenen mooier dan definiëren; sommige meningen maken een cartoon van je). Zo besef ik dat ik om verschillende redenen een slechte naam heb. Daar is niets aan te doen. Of eigenlijk: daar is wel iets aan te doen, namelijk de opvattingen overnemen van de mensen die een hekel aan mij hebben. Maar dat lukt me niet. Daar heb je een speciaal karakter voor nodig, dat ik niet bezit en niet wil hebben. Het zou me wel goed uitkomen als ik dacht als de anderen, zeker financieel, maar ik kan dat gewoon niet. Ik weet niet waarom. Opvoeding? Onderwijs? Omgeving?

Ach, Kraai. Mocht de eenzaamheid te groot worden, dan kun je met gemak andere denkbeelden dan die van jou omarmen. De mens heeft een geweldig aanpassingsvermogen. Hij kan zelfs verafgoden wat hij vroeger vervloekte. Dat doen trouwens de meeste lieverds onder ons. Mooi, hè? Ik moet dat toch eens oefenen.

Liefs,
Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Share Theodor Holman

Kort verhaal

Eerstejaars

Haar zoon verhuisde voor zijn studie van Amsterdam naar Groningen. 
Zij belde haar ex, de vader van haar zoon, en vertelde dat de verhuizing goed was verlopen. 
“En ik ga naar Frankrijk verhuizen,’’ zei ze.
Een uur later zat ze met haar ex in het café.
“Heb je een ander?’’ vroeg hij.
“Jij hebt een ander,” zei ze, “al tien jaar. En waarschijnlijk heb je naast die ander nog een ander. En nog één.’’
“Ik ga van die ander scheiden als jij me terug wil.’’
“Ik ben niet meer degeen die jij terug wil. Ik ben de moeder van je kind die gekozen heeft voor zijn opvoeding toen jij ervoor koos met anderen in bed te liggen.’’ Ze pauzeerde even en vroeg: “Waarom wilde je me spreken toen ik zei dat ik naar Frankrijk ging verhuizen?’’
“Dat weet je. Omdat ik van je hou… En ik wil je terug… Waarom ben je gekomen als je mij haat?’’
“Misschien wel omdat ik je juist niet haat. Je bent de vader. Het is nu jouw tijd. Ik ga naar Frankrijk.’’
“Je hebt een ander.’’
“Misschien. Misschien heb ik wel meerdere anderen.’’
“Zo ben je niet!’’
“We zijn gescheiden omdat je me niet kende. Je kent me nog steeds niet.’’
Haar ex bestelde nog een glas rode wijn terwijl zijn eerste glas nog niet leeg was.
“Wat wil je van mij?’’ vroeg hij.
“Dat je enigszins op Frank let. Je zoon. Eerstejaars in Groningen. ik weet niet of hij een sterke persoonlijkheid heeft. Ik weet dat hij drinkt, rookt en liegt.’’
Haar ex wilde een opmerking maken, maar slikte die in.
“Ja, ik weet wat je wil zeggen,’’ zei ze, “ Je wil zeggen: dat is jouw schuld, dan heb je hem verkeerd opgevoed. Dat klopt misschien ook. Maar hij heeft zijn gymnasium gehaald. Wat heb jij daarvoor gedaan? En dat hij rookt en drinkt en liegt kwam me bekend voor…’’
“Ik vind… Ik vind dat je hem geweldig hebt opgevoed,’’ zei hij, “ik geef toe dat ik het misschien heb laten zitten. Ik moest ook m’n weg zoeken.’’
“Ja, in weer een nieuw bed.’’
“Jij gaat ook je weg zoeken in een nieuw bed!’’
Ze keek haar ex minachtend aan.
“Waar slaat deze opmerking op van een man die zegt dat hij nog van me houdt, terwijl hij een ander heeft en wat hij ook al zei tegen iemand anders toen hij mij nog had?’’
Ex dronk zijn tweede wijn op.

De column van Koos

Subscribe now

Leave a comment

Share

Lieve J.,

Wat ik van mijn moeder heb? Leuke vraag. Maar moeilijk te beantwoorden. Ik heb ook weleens aan slachtoffers van mijn interviews gevraagd wat ze van hun moeder en wat van hun vader hadden. Ze gaven altijd beschrijvingen in twee, drie begrippen. “Nou, van mijn moeder heb ik… mijn fantasie en mijn werkdrift…’’ Dat was het. Alsof je maar twee of drie typerende trekken van je ouders hebt.

Zelf heb ik gemerkt dat ik soms hoop dat ik bepaalde eigenschappen van mijn moeder heb.

In Het Kaartspel heb ik over mijn moeder geschreven. Een verhaal dat zich afspeelt in de oorlog. Ze was toen jong. Het Jappenkamp had bij haar na de oorlog iets krachtdadigs, iets moedigs en onverzettelijks naar boven gehaald. Ze liet zich niets meer zeggen. Had soms een veel te grote mond. De wereld deed er verstandig aan naar haar te luisteren. Autoriteiten, zoals agenten, kon ze niet uitstaan. Mijn vader was voor de oorlog een autoriteit voor haar, na de oorlog heeft hij altijd gedaan wat ze zei.

“Hoe oud bent u, mevrouw,’’ vroeg de politieagent nadat mijn moeder twee keer door rood was gereden.

“120!’’ zei mijn moeder.

Ik zat naast haar weer eens rood te worden.

Heb ik die eigenschap van mijn moeder?

Mijn vader was een typische Indischman. Drong vaak achteruit. Bescheiden. Wilde niet op de voorgrond treden, maar kon wel goed verhalen vertellen. Eigenlijk ben ik nooit een betere verteller dan mijn vader tegengekomen.

Maar wat heb ik van mezelf?

Onlangs vertelde ik in een podcast waarin ik werd geïnterviewd dat ik zelf geen magnetische persoonlijkheid heb terwijl ik daar wel naar zoek. Ik bedoel, ik ben geen Reve, geen Hermans, geen Mulisch, geen JMA Biesheuvel. Ik ben hoogstens een Campert of een Carmiggelt, als je begrijpt wat ik bedoel. (En dan heb ik het uiteraard niet over de kwaliteit van mijn werk.) Theo van Gogh was een magnetische persoonlijkheid. Je wilde graag in zijn nabijheid zijn. Er gebeurde dan altijd wat. Reve was ook zo’n magnetische persoonlijkheid. Was je bij hem in de buurt, dan was je constant aan het lachen of je aan het verbazen. Zijn broer Karel - een beter schrijver dan Gerard goedbeschouwd - was zeker charismatisch maar anders. Minder magnetisch. Je weet dat ik een keer Sartre heb ontmoet. Een man die ik mateloos bewonderde. Had voor mij toen ik hem zag niets magnetisch. Eerder iets irritants, wat ik niet wilde zien. Magnetisme verdwijnt trouwens als je ouder wordt. Er is niet één schrijver meer die ik ken en die voor mij een grote aantrekkingskracht heeft. En zelf kan ik nauwelijks mensen verdragen. Ik stoot ze af, geloof ik. Kom maar niet in mijn buurt. Nu ik erover schrijf: mijn moeder had zeker een magnetische persoonlijkheid. Althans voor mij en ik geloof ook voor anderen. (Vooral mannen. Er zwermden altijd mannen om haar heen. En maar een paar vriendinnen.)

Ik zou graag een persoonlijkheid willen hebben op grond van mijn kwaliteiten als schrijver. Ik heb over Nescio - die ik hogelijk bewonder - weleens gelezen dat hij niet echt opviel. Hij was graag alleen of met familie en verder niks. Dat lijkt me wel wat.

Ik zou weleens willen weten wat Nabokov, Thomas Mann en Kafka voor persoonlijkheden waren. Kafka schijnt in de Praagse café’s een graag geziene gast te zijn geweest. Had ontzettend veel humor.

Overigens: in mijn dochter herken ik mijn moeder. Niet alleen in haar manier van bewegen, maar ook in haar wijze van spreken, in haar karakter ook. Hoewel: ik herken meer dan dat ik er precies de vinger op kan leggen. Soms zit het in haar manier van kleden, soms in een gebaar, een oogopslag.

Ouders zijn reuzen die kleiner worden naarmate ze meer op jou gaan lijken en groter worden naarmate je ze meer gaat begrijpen.

Mijn moeder stierf als een reuzin die mij altijd heeft willen beademen met de moed die ze zelf had, maar die vaak werd weggevaagd door de harde stormwind als mijn vader zich over mij boog.

Tja, heb je iets aan deze brief? Ik weet het niet. Ik moet eerlijk zeggen, al schrijf ik vaak over “ik”, ik hou er niet van over mezelf te schrijven zoals ik werkelijk ben. Reve zei: “Ik speel de rol die ik ben.’’ Ik zeg hem dat na. Ik ken mijn gecompliceerde karaktertrekken en mijn complexe persoonlijkheid die mensen eerder afstoot dan aantrekt. Ik moet mij op het wereldtoneel daarom hullen in merkwaardige uitdossingen en me verplaatsen in verschillende rollen om te kunnen vluchten voor de draak die angst heet. Dat heb ik niet van mijn ouders geërfd, dat heb ik me zelf meester moeten maken.

Ik groet je.

Theodor

P.S. Let Op! Geschenk. Hierboven wordt gesproken over Het Kaartspel. Ik heb hiervan nog twintig exemplaren. Stuur mij een email met uw adres en telefoonnummer: holman@xs4all.nl. Deel u telefoonnummer niet op Substack. Ik stuur u een tikkie voor de portokosten. Rond de zes euro.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

 Ruzie

Hij ging gamen en luisterde niet naar de ruzie beneden. Eigenlijk hoorde hij vooral zijn vader schreeuwen en zijn moeder huilen.
“Ik ga naar Mo,’’ zei hij en liep de deur uit. Hij wist dat z’n ouders hem niet hadden gehoord.
Op straat liep hij naar het huis van Mo maar die was er niet. Hij liep door en kwam terecht bij de boksschool. Maar daar was zijn vriend ook niet. Hij bleef nog even hangen, mocht van Youssouf de handdoeken opruimen en daarna kreeg hij boksles, maar Youssouf werd weggeroepen en ging naar het kantoortje.
Hij deed z’n bokshandschoenen uit en legde nog twee handdoeken in de mand.
Zijn telefoon ging. Hij nam op. Hij luisterde en zei: “Ik heb wel gezegd waar ik heen ging… Je luisterde niet!’’
Eigenlijk wilde hij het gesprek wegdrukken. Hij kon niet tegen de stem van zijn vader.
“Omdat mamma huilde,’’ zei hij. En daarna zei hij nog eens, maar nu met luidere stem: “Ik heb wèl gezegd dat ik wegging! Dat ik naar Mo ging. Maar je luisterde niet en mamma ook niet!’’
Hij drukte zijn vader weg.
Als hij straks thuis was zou hij ruzie krijgen. Tenminste, als zijn vader thuis was.
Hij nam afscheid van Youssouf en liep naar huis.
Z’n moeder zat op de bank en keek televisie.
“Je moet zeggen waar je naar toe gaat!’’ zei ze.
“Dat heb ik gedaan. Je luisterde niet.’’
“Je bent gewoon weggelopen.’’
“Niet…’’ En toen vroeg hij: “Waar is pappa?’’
“Pappa is weg.’’
“Ook gewoon weggelopen…’’
Z’n moeder antwoordde niet.
Hij leek even met haar mee naar de televisie/tv?, maar wat hij zag vond hij stom.
“Hou je nog van hem?’’ vroeg hij.
Z’n moeder schrok zichtbaar van zijn vraag.
“Dat is iets tussen je vader en mij.’’
“Dat is nee/Nee dus?,’’ stelde hij vast. Ha ha
Z’n moeder stond op van de bank, zette de tv uit en liep weg. 
“Je vader is een zak,’’ zei ze toen ze bijna op de gang stond.
“Opa vind/vindt ook dat je bij hem weg moet!’’ zei hij en schaamde zich want hij onthulde iets wat zijn grootvader hem in vertrouwen had verteld.
“Wat zei opa (dan?)?’’
“Niets.’’
“Jawel… zei hij dat ik van hem weg moest?”
“Ja… Hij zei: ‘Hij doet mamma pijn.’’’
Z’n moeder keerde terug naar de kamer.
“En zou jij dat willen?’’ vroeg ze aan hem.
Hij haalde zijn schouders op.
“Jullie probleem,’’ zei hij.
“Hoezo ons probleem?’’
“Ik ben over twee jaar het huis uit!’’
“Dan ben ik alleen.”
“Pappa ook.’’
Hij haalde weer zijn schouders op en ging naar z’n kamer om te gamen.

De column van Koos

Lieve Fenna,

Het spijt me, ik kan me niet met alle problemen van de wereld bezighouden, maar wel met de helft. Dus over het klimaar weet ik niets zinnigs te zeggen, behalve dan dat ik de opwarming merk en dus denk dat we, met al die bommen die vallen, al die datacenters die verrijzen en elektriciteit vreten, al die auto’s die vrolijk in China in elkaar worden gezet en hier op een gigantische vuilnisbelt terechtkomen en al die rotzooi die in zee wordt gesmeten waardoor de vissen al lichtgevend zijn en de kwallen soms zeven meter lang, breed en hoog worden, geel van kleur zijn en alleen maar vinnige schedels willen eten, volgens mij niet meteen op de goede weg zijn, al leiden alle wegen naar Rome waar, als dat waar is, de dood schijnt te huizen. (Ik moet deze zin zelf ook twee keer lezen. Maar dat doe ik bij mijn eigen werk graag.)

Ik ben dus de verkeerde om je milieuproblemen bij neer te leggen en laat ze onuitgepakt.

“Maak jij je daar gaan zorgen over?’’ vraag je, “Je hebt toch kleinkinderen?’’ Kortom: ja, ik heb er zorgen over, maar nee, ik weet niet hoe ik er precies over moet denken.

Waar ik me zorgen over maak is iets anders wat ik opmerk: de roep om de atoombom te gebruiken. Zowel van Rusland als Iran als Amerika. En misschien Israël ook wel als de nood aan de man komt. De bom als afschrikking (Gooi jij hem dan gooi ik hem ook en is alles voor tweehonderdduizend jaar vernietigd) helpt niet meer. Men denkt dat het winnen van een oorlog noodzakelijker is dan het voorkomen van onnodige doden. Gezichtsverlies vindt men afschrikwekkender dan de dood; de paradox van de mens.

(Godallemachtig wat ben ik serieus. Dus tijd voor een mop. Ik kreeg hem doorgestuurd van Bertje. Hij gaat zo: Op een school in Moskou vraag de docent “Ivan, wat doet Amerika?” “Amerika snelt zijn ondergang tegemoet, kameraad.’’ “Goed geantwoord, en wat doet Rusland, Pjotr?” “Rusland doet al het mogelijke om Amerika in te halen.”)

Dat men die bom eens wil gooien komt, volgens mij, doordat hij altijd als afschrikking heeft gewerkt, maar nu moe van de afschrikking geworden. Ik bedoel dit: omdat het apenspel blijft, gaat men nu maar eens dreigen met de bom. Maar als de ander zegt: “Ik geloof je niet, want je liegt altijd en bent sowieso nooit te vertrouwen,’’ dan moet je op een bepaald moment de bom wel gebruiken - en weg is de afschrikking. Maar ja, voor het gebied waar die bomen neerkomt zijn alle milieuproblemen in één keer opgelost. Wat betreft een nucleaire bom en Israël ben ik voor iets anders bang. De haat tegen de Joden is zo groot dat men, ook al weet men dat men er zelf aan onderdoor zou gaan, ze wil vernietigen. Zijn zij uitgeroeid als wij ook niet meer bestaan, dan winnen wij, want zij hebben God, maar wij hebben Allah en die vinden wij beter. Wij komen in de hemel, en die Joden niet, want het zijn Joden, zo leren ons onze leiders.

Dat is mijn angst. Hou jij me maar bij je zorgen over de natuur.

Met mij gaat het tegenwoordig iets beter - dank u. Ik heb nog wel vreemde angsten wat betreft mijn persoonlijke bestaan, maar zoals je weet schrijf ik daar niet graag over, want het gaat niemand iets aan. Ik bedoel: het is hier geen Nederlandse talkshow.

Ik hoop dat je toch nog iets aan deze brief hebt. Ik stuur hem je meteen toe, want mijn mail wordt tegenwoordig steeds slechter bezorgt. Tot zover. Liefs Theodor.

P.S De wereld is momenteel verdwaald en huilt om zijn vader en moeder zonder dat iemand hem hoort. Het wachten is op Reus Gebeurtenis die hem bij de hand neemt en hem naar huis leidt.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Share

Kort verhaal

Blind date

Daar zat ze tegenover een blind date die Herman heette.
Ze zag allemaal “dingetjes” die ze vreemd vond, of raar, en waarvan ze zich afvroeg of die haar mettertijd te veel zouden irriteren: hij had ooit een piercing door zijn wenkbrauw gehad, hij had een raar trekje met  zijn mond, hij krulde steeds zijn lippen en als hij haar iets langer aankeek leken zijn ogen steeds groter te worden… Maar ze wist dat hij haar op dezelfde manier zou bekijken.
“Ik graag een cola zero,’’ zei ze.
“Je drinkt niet?’’
“Nog te vroeg,’’ zei ze.
Hij wilde een biertje.
“Wat doe je… ik bedoel… ik las dat je tekenlerares was… En schilderijen maakte…’’ Tja, hij herhaalde wat in haar profiel stond. Wat moest hij anders zeggen en vragen?
“Ik geef acht uur les op een Havo en voor de rest teken ik, schilder ik en maak ik illustraties.’’
“Leuk zeg.’’
“Dank je. En jij?’’
“Ik hou van wandelen, vogels spotten, naar musea gaan en van reizen.’’
“Maar wat doe je, bedoel ik. Om geld te verdienen?”
“Ik heb lange tijd in Amerika gezeten in Silicon Valley als programmeur.’’
“Wat leuk,’’ zei ze.
En terwijl hij nog meer leuke dingetjes vertelde dwaalden haar gedachten af naar Thomas. Zij had het een half jaar geleden uitgemaakt en ze had spijt, hoewel het niet anders kon. Ze had geen zin om een bijgerecht te zijn.
“Maar vogels zijn echt mijn hobby. Ik ben dit jaar nog naar Kazachstan gereisd om de jufferkraanvogel, de steppearend  en de monniksgier te zien. Heb je daar ooit van gehoord? Van de jufferkraanvogel, de monniksgier en de steppearend…’’
“Nee,’’ zei ze. 
Die klootzak van een Thomas. Ze haatte hem! Maar ze hield ook nog van hem. Waarom in godsnaam was het gelopen zoals het gelopen was? Hij was onzeker, zwak, slordig gekleed, slordig in alles. Hij sprak haar aan met de naam van zijn vrouw en zijn vrouw met haar naam. Maar… hoewel ze hem niet meer zag en al haar vriendinnen het “geweldig” van haar vonden, bleef hij in haar kop zitten als een bron met helder water waaruit ze liefdevolle gedachten putte. Wat hadden ze een plezier samen gehad.
“… en die vogels laten zien hoe vreemd de aarde eigenlijk is, hoe kwetsbaar en tegelijkertijd hoe mooi… de tekening van die vogels is ongelooflijk…’’
“Ja.’’
En ze wist het: dit wordt niks.
Het biertje en de cola werden gebracht en het was alsof het servet waarmee hij zijn mond depte zijn hele gezicht wegveegde.
“En ze maken dit geluid: kroegaah kroegah kroegah!’’ Hij bewoog er ook zijn armen bij.
Ze wilde dit nu onmiddellijk aan Thomas vertellen.
 

Subscribe now

Leave a comment

De column van Koos

Lees De trip van Ferdinand Hania.

Een lezer:

Lieve Yenta,

Het spijt me heel erg, maar ik heb geen idee waar Israël ligt. Achter Duitsland toch? Het moet wel gigantisch zijn, want na Amerika en China schijnt dat land, gezien het nieuws, het belangrijkste rijk van de wereld te zijn. Ik schat dat er zo’n 200 miljoen inwoners wonen, is het niet?

Vind je het dan gek dat de rest van de wereld antisemitisch is? Israël is veel te groot voor de wereld. Dat merk je aan alles. Als er meer dan 200 miljoen Israëliërs zijn is het natuurlijk niet gek dat er veel Nobelprijzen naar Joden gaan en dat ze grote invloed hebben op de cultuur. Maar goed, dat hoef ik jou niet uit te leggen, want jij wil er gaan wonen. Ik snap dat wel, er heerst daar vrede en veiligheid. Terwijl je hier, als Jodin, constant wordt bedreigd. Die brief die je hebt gehad… Waarom ga je daar niet mee naar de politie?

Laat ik verder maar zwijgen.

Serieus: ik vind het vreselijk dat je ons land gaat verlaten. En waarom vind ik dat? Vanwege de reden. Als je, zoals mijn ex, naar Frankrijk zou zijn gegaan, dan had ik gezegd: “Gelijk heb je.’’ En als je vijf jaar geleden zou hebben verteld dat je naar Israël zou emigreren om daar met je vrienden en vriendinnen samen te zijn, dan had ik je een dikke knuffel gegeven. Maar nu zint de reden me niet. Omdat je hier constant bang bent, vertrek je naar een land dat voortdurend in oorlog is… En ik begrijp het.

Is dat niet krankzinnig? Dat ik het begrijp!

Er zijn vele momenten dat ik me afvraag: klopt het wel wat ik denk? Klopt het wel dat het geen genocide in Gaza is? Klopt het wel dat er geen honger was? Klopt het wel dat die artsen in Gaza ook soldaten waren? Steeds kom ik tot de conclusie: ja, het klopt. Maar hoe komt het dan dat ik nergens in de pers een rectificatie lees? Weet je hoe dat komt, Yenta? Ik zal het je zeggen… Nee, ik durf het antwoord niet te geven, ik durf het zelfs nauwelijks te denken, maar ik denk het wel. Ik zeg het zelfs nu niet tegen jou, omdat ik weet dat jij weet wat ik denk. En het is beter daarover het hoofd te schudden en net te doen alsof het niet waar is, want als het waar is - en het is waar - dan is dat een vreselijke waarheid die in feite het failliet markeert van onze liberale samenleving. Of ben ik nu te dramatisch? Ik geloof het niet.

Dus ga maar, lieve Yenta. Als mijn hart weer in orde is, kom ik je bezoeken. Is die vriend van jou niet heel rijk? Kan die voor mij niet een cardioloog kopen die meekan? De enige reden waarom ik wereldleider zou willen zijn, is dat ik dan voor mezelf een ultra modern mobiel ziekenhuis zou laten inrichten met alle specialisten die ik nodig heb. Bij mij is hypochondrie een ziekte waardoor ik aan alles lijd, die veroorzaakt wordt door alle ziekten die ik daadwerkelijk heb. Ik stel me aan om te verbergen waaraan ik werkelijk lijd.Ik schrijf je snel weer. Schrijf mij ook.

Liefs,

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

James

Hij kreeg van de vrouw die niet zijn schoonmoeder was geworden een appje: “Om 12.03 ben je vader geworden van James. Moeder en kind maken het goed. Doe je plicht!’’
Hoewel hij alleen was begon hij te blozen. Van schaamte.
Hij wilde geen vader zijn, hij hield niet meer Anna, hij kon het niet. Hij was ook niet nieuwsgierig naar het kind. Dat het “zijn’’ kind was, zei hem niets. Hij was pas achttien. En Anna zeventien.
Zijn moeder stoof de trap op en deed onmiddellijk zijn deur open.
“Je bent een schoft,’’ zei ze, “Iris heeft me alles verteld.’’
“Ik kan het niet, mam.’’
“Je bent een schoft. Misschien kan Anna het ook niet. En dan?’’
“Ik hou niet meer van Anna.’’
“Dan doe je maar minstens tien jaar alsof! Ik heb dat mijn hele leven gedaan. Als je niets doet, ben je een schoft. Ga op z’n minst nu naar haar toe. Ga het kindje bekijken.’’
“Ik wil het niet.’’
“Je moet! Vooruit. We gaan samen…’’
“Samen?’’
“Het is mijn kleinkind… Ik heb ook recht op hem.’’
“Ik… Ik ben op een ander verliefd!’’ zei hij. Hij schreeuwde bijna.
“Dat is dan jammer. We gaan nu!’’
Even later liep hij naast zijn moeder naar het ziekenhuis. Het viel hem op dat zijn moeder gehaast liep alsof ze anders te laat zou komen.
Hij zou na een paar maanden Anna weer zien en wist niet wat hij tegen haar moest zeggen. Gefeliciteerd? Gefeliciteerd waarmee. 
“Ik kan toch nu niet zeggen dat ik niet meer van haar hou?’’ zei hij tegen zijn moeder. Hij huilde bijna.
“Dat zeg je ook niet. En stel je niet aan!’’
Ze naderden het ziekenhuis. Hij probeerde zich voor te stellen hoe hij op zijn zoon zou reageren. Hij vond James een rotnaam. Maar hij ging er niet over.
“Waarom hou je niet meer van Anna?’’ vroeg zijn moeder opeens.
“Dat zei ik toch. Ik ben verliefd op iemand anders geworden.’’
“Ben je daar al mee naar bed geweest?’’
“Het is Roos… Die laatst bij ons was.’’
“Allemachtig… Heb je een condoom gebruikt of heeft zij de pil?’’
“Dat weet ik niet. Nee…”
Z’n moeder begon te vloeken.
“En wat als je Roos ook zwanger heb getrapt. Wat dan?’’
Hij hield van Roos. Of zij ook van hem hield durfde hij niet te denken. Dat zou mooi zijn en hem gelukkig maken.
Zijn moeder en hij stonden vlak bij de ingang van het ziekenhuis. Hij dacht niet lang na. Hij duwde zijn moeder van zich af en rende weg.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Share

Lees De Trip van Ferdinand Hania. En ook De huilende gorilla. Steeds vaker enthousiaste reacties over beide boeken.