Lieve S.

Haat - ik weet er behoorlijk veel van.

Ze zeggen dat het je denken vergiftigt, maar mijn denken heeft het vaak gestimuleerd.

Haat lijkt op een geheim brouwsel dat je drinkt en je energie geeft, terwijl het zich met diezelfde energie voedt. Hoe dat kan weet ik niet.

Je krijgt de onmiddellijke, maar uitputtende behoefte om iets recht te zetten. ‘t Liefst door iets kapot te maken. Haat heeft één groot nadeel: humor vindt er geen onderdak.

Hebben wij elkaar gehaat? Ik geloof het niet. Niet echt. Je hebt me wel verdrietig gemaakt en jaloers.

Hoe oud waren we? 21 geloof ik. Jij viel, terwijl je wist dat ik verliefd op je was, voor een stoere, veel te luid pratende ordinaire kale klootzak. Ik haatte je toen. En toen het tussen jullie ‘uit’ was (hij bedroog je, daar kan ik nog vrolijk om worden, maar jij bleef maar last hebben van liefdesverdriet wat mij toch droeviger maakte dan ik al was) verweet je mij dat ik andere S. had zwanger gemaakt en bij haar had aangedrongen om naar zo’n abortuskliniek te gaan. Dat was niet waar, zoals je later van haar hebt gehoord. Maar toen was je al getrouwd en naar Engeland verhuisd. S. bleek niet zwanger te zijn. Wat dat medisch was, weet ik niet. Schijnzwangerschap, geloof ik. Pseudocyesis. We hadden toen geen zwangerschapstesten en we kwamen er pas achter toen zij naar mevrouw Boonstra was gegaan, een gynaecoloog. Nooit zal ik de regels vergeten die ik nog eens in een toneelstuk moet verwerken:

Gynaecoloog (G): “Gefeliciteerd, je bent niet zwanger.’’

S: O, God… nee, Nee! Nee, ik ben wel zwanger.’’

G: Je bent echt niet zwanger S.

S: Jawel!

In een paar clausen haar hele drama uitgelegd. Ze wilde dolgraag zwanger worden. Dit alles gebeurde vijftig jaar geleden.

Laat ik eerst even wat recht zetten wat je in je mail vraagt: nee, jij komt in geen van mijn boeken voor. Dat je Esther hebt herkend uit mijn prachtnovelle “Als de liefde” is al wonderlijk, maar dat je Alma en Bob hebt herkend in mijn fantastische roman “De trip van Ferdinand Hania’’ vind ik knap. Maar dan jouw zinnetje: ‘’Waarom schreef je in Hania niet over mij?’’ En dan achter die zin een smiley. Tja, waarom niet? Omdat je me, als ik over je zou schrijven, je mij vervolgens zou haten, je dan niet meer op straat zou durven komen en je je in het openbaar zou willen excuseren omdat je mij destijds zo slecht behandeld hebt. (Smiley).

De drama’s die ons leven tekenden relativeren de problemen die we nog gaan tegenkomen, niet in de laatste plaats de confrontaties met de dood, die kille wind die steeds harder en kouder begint te blazen. Ik schijf te veel over de dood hoor ik soms, maar hij zit me tegenwoordig constant op een bankje in mijn kop uit te lachen.

“Waarom lach je?’’ vraag ik soms.

“Ik zeg niks,’’ antwoordt hij dan. Maar ik denk dat hij geniet van mij als Mislukt Persoon. Denk je ook niet?

Haat! Ik vraag me af hoe je als jong mens kunt weten dat elke vorm van haat je op latere leeftijd voorkomt als absurd. De man aan wie je je vriendin of vrouw hebt verloren, wordt getroffen door kanker. De vrouw die jou niet zag staan, moet haar beide borsten missen. De vriend die jou zomaar in de steek heeft gelaten, moet het gekkenhuis in wegens een verslaving.

“Maar Theodor, jij hebt ook wat mensen bezeerd.’’

Ik weet het, dat hoef je me echt niet onder de neus te wrijven.

Maar soms zou ik willen dat ik nog kan haten. Ik bedoel, dat ik mensen van vlees en bloed kan haten. Ik bedoel, ik bedoel, dat ik mensen van vlees en bloed kan haten die er toe doen. Ik bedoel, ik bedoel, ik bedoel, dat ik mensen kon haten die door mijn haat getroffen zouden worden. Maar als ik nu oprecht iemand zou haten, zou ik het afleggen wegens te zwak. Dat bedoel ik. Ik geef mij meteen over.

Dus nee, ik haat je niet. Ik kan het niet meer. Ik weet niet meer hoe dat moet. Het is als met pianospelen. Ik weet hoe ik mijn vingers moet neerzetten, maar die weigeren. De blues zit in m’n lichaam maar bereikt de toetsen niet meer. Haat moet je op orde houden, moet je oefenen, denk ik.

Ik ga deze brief nu afsluiten. Ik zou je graag een wijsheid meegeven waar je wat aan hebt, maar ik heb ze momenteel niet in voorraad.

Ik groet je en kus je.

T

Nog even een nawoord.

Nadat ik mijn brief aan je had afgesloten ging ik naar bed. Ik besef maar niet dat je in Engeland woont. Voor mij woon je nog steeds in de Vondelstraat. Ik dacht, we spreken af in Welling of in Gruter en dan praten we verder. Maar het is zo gek, ik weet dat je “niet in orde” bent en dat je in het buitenland woont, maar dat vergeet ik zodra ik het woord tot je richt. In je brief schrijf je dat B. is overleden en dan je zin “ook door het wereldnieuws”. Begrijp ik nou dat je denkt dat er een correlatie bestaat tussen De Gevreesde Ziekte en de oorlog in Oekraïne? Of de strijd in Gaza? (Ik ben voor Israël zeg ik maar even). Dat je je opwindt over wat er allemaal gebeurt snap ik, dat doe ik ook, maar ik wil niet kinderachtig zijn, als je de oorlogen in de wereld als oorzaak ziet van vreselijke ziektes dan zouden de inwoners van Oekraïne, Rusland, Israël, Gaza, Libanon, noem maar op, allemaal De Gevreesde Ziekte hebben. Nu geloof ik wel dat de weerstand van die mens door oorlogen, spanning en strijd niet bijzonder hoog is en wordt aangetast, maar denk je toch niet dat door de genen van B hij als het ware “voorbestemd” was om die ellendige ziekte te krijgen? Zijn vader kreeg het op jonge leeftijd, zijn broer, zijn moeder, zijn zuster, jullie zoon en ja, hij ook.

Misschien komt het door mijn vak van auteur-journalist dat ik geniet van bonje, terwijl ik uiteraard mijn engagement vertaal in grote verontwaardiging. Maar die verontwaardiging is voor een groot deel hypocriet. Ik kan schrijven dat ik Poetin een klootzak vind - en dat meen ik ook - maar ik denk toch: zulke klootzakken besturen nu eenmaal de wereld en komt van tijd tot tijd bovendrijven. Ik geloof dat de betrokkenheid van de mens bij het wereldgebeuren weliswaar oprecht is, maar als er iets met hem gebeurt (hij wordt ziek of een van zijn familieleden of vrienden of vriendinnen ziet hij lijden) dan zal hem het wereldgebeuren aan zijn reet roesten. Tenzij die zieke functionarissen in zijn nabijheid onwel zijn geworden door een oorlog of zo. Maar dan nog…

Nu ga ik echt slapen.

Good night.

Als ik aan je denk zoals je vijftig jaar geleden was, is dat dan fijn of verdrietig? En voor wie? Sterkte met alles. “Our bodies are our gardens, to the which our wills are gardeners” - Othello).

T. De Verlegen Jongen.

Leave a comment

Subscribe now

Ik raad iedereen aan De trip van Ferdinand Hania te lezen. Lees De trip van Ferdinand Hania

Kort verhaal

Het leven

Ze keek uit het raam en zei tegen hem:
‘Straks word ik 37. Toen ik 14 was, waren al mijn vriendinnen mooier dan ik, maar ik had Jeroen, de gymleraar, die verliefd op me was. Dat zei hij tenminste. En ik geloofde hem, want ik kreeg een hangertje met een gouden hartje. Een half jaar later was ik zwanger en moest ik me laten aborteren. Van hem, mijn moeder en mijn vader. Jeroen verdween uit mijn leven en was gelukkig bij zijn vrouw.
Een jaar later was ik weer zwanger. Vlak voor mijn eindexamen. En terwijl iedereen het eindexamen vierde, kreeg ik Peggy. De vader van Peggy was Eddy, en die reed zich op Peggy’s eerste verjaardag dood. Daar stond ik, met wat vrienden van hem, mijn ouders en zijn ouders — die mij haatten — in het kleinste zaaltje van het crematorium. Want hij moest ook nog gecremeerd worden, wat ik een vreselijk idee vond… Kun je dit nog allemaal aanhoren?’
‘Het is niet leuk allemaal.’
‘Ik zal enkele hoofdstukken overslaan… En opeens dacht ik dat ik gelukkig was…’
‘Het spijt me.’
‘Opeens dacht ik: misschien is dit wel geluk… Iemand die echt van me houdt, die me elke dag wil zien…’
‘Ik hou ook echt van je.’
‘Je was vurig en mooi. Je was interessant en je gaf me zelfvertrouwen. Je was wijs en nog een kind.’
‘Ik kan je niet zeggen hoe erg het me spijt.’
‘Toen ik laatst ongesteld was, voelde ik voor het eerst in mijn leven iets van teleurstelling. Ik dacht: ik zou best een kind van hem willen hebben, al weet ik niet hoe ik dat financieel had moeten doen. Maar misschien… Ik droomde zo.’
‘Ik weet niet wat ik moet doen…’
‘Ik dacht wéér, wéér dat er iemand echt verliefd op me was.’
‘Ik ben… echt verliefd op je.’
‘En nu weet ik niet of ik verliefd op jou ben. Ik denk het niet, eigenlijk. Maar goed. Ik zag wel enige toekomst.’
‘Het spijt me.’
‘Dat heb je nu al tien keer gezegd. En je hebt waarschijnlijk ook tegen Peggy gezegd dat je van haar hield. En hier staan we dan… Je hebt me een oude vrouw gemaakt. Ik word straks oma en zal zien hoe jullie leven straks een mislukking wordt.’
‘Het wordt geen mislukking.’
‘Nee… Het wordt geen mislukking, want ik zal voor dat kind zorgen.’
‘Ik ook!’
‘Nee, dat wil het leven niet.’

Leave a comment

Subscribe now

Share

Lees De Trip van Ferdinand Hania.

Ha K.

Daarnet liep ik weereens door de stad om m’n woede eruit te lopen en verbaasde me voor de zoveelste keer over de apen, de giraffen en de vogelspinnen, oftewel: de burgers van mijn stad in verval.

Eigenlijk vond ik iedereen nog te gelukkig. Vooral de jeugd. De jonge apen straalden een hypocriet geluk uit. Ach, wat waren ze blij. Ze lachten en stompten elkaar, maar er was een scheiding tussen de jongens en meisjes. Er was geen geile sfeer. Er was geen jeugdige eenzaamheid, geen somberheid. Snap je wat ik bedoel? Niks is zo droevig als de ironie van het geluk. De jonge apies speelden toneel, want we weten dat ze niet zo neuken als wij vroeger, we weten dat de pilletjes niet aan te slepen zijn en het kan niet anders of ze voelen zich bedreigd door wat er in de wereld gebeurt, door het gebrek aan huizen, door AI en door de bedreigende ideologieën. Ik heb het al eens vaker beweerd zoals je weet: dat Extinction Rebellion -gedoe is lief, maar vooral decadent. Het heeft geen zin kunst te vernielen of een snelweg te bezetten. Wie wil je overtuigen? Mij? Ik weet het al. Jij ook. Wat die xr-jeugd in feite doet is expres afstand scheppen tussen hen en ons zodat wij tegen hen gaan zeuren en juist meer afstand krijgen van hun doelstellingen, zodat zij nog kwader kunnen worden op ons. Pas als ze worden opgepakt voelen ze dat ze leven en dat hun leven op een of andere manier zin heeft.

‘Weg met de fossiele brandstoffen,’’riepen ze. Prima. Wat heb je voor anders in de aanbieding? En wanneer? Engagement is goed, maar besef wel dat dit alleen kan in een democratisch land, waar vrijheid van meningsuiting heerst, waar je kapitaal hebt om te kunnen demonstreren, waar je niet het cachot wordt gesmeten omdat je in een raar krantje schrijft, waar je niet wordt vergiftigd of uit het raam wordt gegooid omdat je verkeerde denkbeelden hebt. Men doet alsof men gelukkig is door al die ellende te verbergen achter een grimas. Maar is dit geen cliché? Wie speelt er geen toneel in het dagelijks leven. Het doen-alsof wordt aangeraden om je beter en mooier te voelen. Dus tja - men doet maar,

Maar weet je wat ik opeens bedenk?

Misschien is het wel goed dat die aapjes gelukkig en tevreden doen. Wat hebben ze anders dan de illusie dat dit “leven” is?

Misschien, dacht ik, ben ik wel eenzaam. My dancing days are over. I know. Maar in feite wil ik hen decadenter zien dan ze zijn. Ik wil dat ze daadwerkelijk het onderste uit de kan halen. Ze leven met de handrem op hun bestaan. Dat lijkt verstandig, maar is het niet. Het is het verdringen van het feit dat je gedwongen bent lui te zijn. (Spreek ik wartaal? Kan best, hoor. Voor mezelf is het helemaal duidelijk.)

Kortom: ik heb medelijden, maar ik lijd niet met ze mee. Ik heb medelijden met mezelf, want hoewel ik geen telepathische gaven heb, zie ik velen van hen terechtkomen in een vreselijke strijd, een oorlog die doden gaat kosten, misschien kost het wel mijn eigen kleinkinderen of achterkleinkinderen. Zoals je weet is mijn grootvader door de jappen vermoord en ik sluit niet uit dat ik door fundamentalistische moslims gekeeld ga worden. Met die angst leef ik trouwens al een kwart eeuw. Maar liever ik dan mijn naasten.

Ik ga tegenwoordig graag naar herdenkingsmonumenten en ik bestudeer altijd de struikelstenen. Dat zijn echte helden. Mijn grootvader was ook een held, maar niemand gedenkt hem. Dus doe ik het maar af en toe. En mijn eigen vader vind ik trouwens ook een held. En mijn moeder. Net als mijn broer en zuster. Alleen ik ben een schlemiel uit roeping, denk ik.

Ik heb vaak met mijn vader gesproken over ‘eer’. Hij geloofde daar in. “Pap.’’ zei ik, “eer is een leeg woord. Waarmee wil je dat vullen?’’ Hij: “Plicht, verantwoordelijkheid, respect voor de ander.’’ Allemaal niks. Hij werd kwaad op mij. “Als je eer niets waard vindt, ben je niks waard. Wat is dan de zin van je leven?’’ “De zin van mijn leven is dat ik zelf doe wat ik wil.’’ Dat vond hij egocentrisch. Je begrijpt iets van de sfeer thuis. Al die zaken die ik waardeloos vond: vaderlandsliefde, monarchie, trouw, recht… Het waren de fundamenten van vaders bestaan. Ik vind ze nog waardeloos omdat ik er het type niet voor ben. Ik vermoed dat ik er te autonoom voor ben. Anders gezegd, ofschoon ik schrijver ben, weet ik niet alleen niet wat die woorden precies betekenen, maar weet ook niet hoe en waarom ik daar inhoud aan zou moeten geven. Je mag geloven in plicht, verantwoordelijkheid, respect en weet ik veel, maar omdat die begrippen niet nauwgezet omschreven zijn, gaan er lieden mee aan de haal die het hoogst op de apenrots zitten. Politici, bedoel ik. Zal ik je eens wat zeggen? Politicus willen worden lijkt soms op een autistische stoornis. Ik zal je dit nog wel eens uitleggen.

Maar bij herdenkingsmomenten en struikelstenen zie ik mannen en vrouwen die heldendaden deden of slachtoffer werden van anderen die meenden dat ze helden zouden worden.

En dan die jongeren die nu blij zijn. Wie blij is kan je straks van alles wijsmaken om blij te blijven. “Toon respect! Heb vaderlandsliefde! Denk aan je eer.’’

Heb je wat aan deze mail? Nou, ik denk het niet. Ik heb er ook niets aan, geloof ik. In feite ben ik een schijtlaars die bang is voor oorlog en ik hoop die voor mezelf met elke zin iets af te houden.

Groet, Theodor

Subscribe now

LEES: DE TRIP VAN FERDINAND HANIA

Subscribe now

Kort verhaal

Straf

De dag voordat ze vijftien werd liep ze in haar mooiste kleren en wat overdreven opgemaakt langs zijn huis. Ze zag zijn fiets tegen de muur staan, wilde het zadel of de handvatten aanraken, maar durfde niet.
Thuis had ze een gedicht overgeschreven en dat wilde ze hem geven, maar ze kon uit angst ontdekt te worden niet eens één seconde voor z’n huis te staan.
Ze liep door.
Weer thuis kleedde ze zich snel om.
“Waar was je heen?’’ riep haar moeder vanuit de keuken.
Ze antwoordde niet. Snel zette ze haar koptelefoon op en terwijl ze een bepaald nummer opzocht kwam haar moeder haar kamer binnen.
Moeder ging op haar bed zitten, terwijl zij de koptelefoon weer van haar hoofd deed.
Haar moeder keek voor zich uit en zei: “Ik snap echt heel goed dat het vreselijk is als je beste vriendin is overleden… Er was echt niets aan die ziekte  te doen… Maar jullie hielden van elkaar… Daar moet je je aan vasthouden.’’
Moeder stond op en omhelsde haar waarop ze begon te huilen.
Ze probeerde haar gedachten weg te drukken.
Haar ziekte vriendin was verliefd geweest op hem, net als zij.
“Vraag of hij me nog eens komt bezoeken,’’ had haar vriendin gevraagd.
Ze had het verzoek niet overgebracht.
“Komt hij?’’ had haar vriendin in het ziekenhuis gevraagd.
“Hij wilde wel komen,’’ loog ze.
Ze had de behoefte om haar moeder te vertellen wat ze had gedaan, maar kon het niet.
“Mama’’ begon ze, “Ik voel me zo… schuldig.’’
Ze verborg haar hoofd in haar moeders schouder.
“Ik heb…’’
“Ssst… je hoeft niets te zeggen,’’ zei haar moeder, “Toen pappa stierf voelde ik me ook schuldig… Omdat hij zo ziek was en ik nog… hoe heet het… nog helemaal in het leven stond.’’
“Ik vind het zo erg… zoals ik me heb gedragen, mam.’’
“Dood is dood,’’ zei haar moeder. Het was of haar moeder het niet wilde horen. En zij kon het nu echt niet meer vertellen.
Opeens ging de bel. Haar moeder liep naar de deur en zij liet zich op bed vallen.]
Ze hoorde praten en even later keerde haar moeder terug.
“Dat was die Willem. Die wist niet dat Andrea was overleden. Hij vroeg of jij thuis was maar ik zei dat je niet in staat was om hem te woord te staan.’’
Haar moeder aaide over haar hoofd.
“Maar ik moest je de groeten doen,’’ zei ze, “ hij gaat morgen met zijn ouders naar New York. Dus hij kan ook niet op de crematie zijn.’’
Ze haalde haar schouders op.
“We gaan morgen toch van je verjaardag iets feestelijks maken,’’ zei haar moeder.

Subscribe now

Leave a comment

Share

Lees De trip van Ferdinand Hania.

Ha P.,

Dank voor je mail. Meen je het, dat je “De trip van Ferdinand Hania” een meesterwerk vindt? Uit jouw mond is dat een compliment, want je bent belezen, intelligent, hebt een goede literaire smaak en weet wat goed is te waarderen. Dat heb ik altijd al gevonden en nu zelfs meer.

Je schreef dat ik niet bang hoef te zijn voor “het wereldgebeuren”. Je doelde op Israël, Gaza, Libanon, Iran, de Verenigde Staten.

Angst is een huis met vele verdiepingen.

Op elke verdieping woedt een oorlog, of er is strijd, verdriet, pijn, ziekte… Allemaal verschillende angsten die allemaal even wezenlijk zijn. Op de hoogste verdieping huist De Dood. Het grappige is dat wij in dat huis kunnen zitten en we kunnen er ook van een afstand naar kijken en soms lopen we erin en eruit. De angst als je naar het huis kijkt is anders dan de angst als je in het huis bent, snap je wel? Het wereldgebeuren zit ergens in een verdieping in het huis. We kijken ernaar. Maar bemoei je je met het wereldgebeuren, dan stap je als het ware het huis binnen. (Ik leg dit heel duidelijk uit, al zeg ik het zelf.) Omdat ik aan je gezicht zie dat je me niet begrijpt, zal ik je een voorbeeld geven. Jij bent bijvoorbeeld een patatbakker. Eigenlijk lees je geen kranten, je volgt het nieuws ook niet. Het wereldgebeuren maakt je niet angstig. Je weet gewoon niet precies wat er speelt. Maar nu ga je kranten en boeken lezen, je wordt steeds wijzer en je herinnert je, van toen je moeder nog met jou de bijbel las, de woorden van Prediker 1:18: “”Wie zijn kennis vermeerdert, vermeerdert zijn smart”. (Een goede reden trouwens om geen kranten te lezen.) Maar je bent nu, met al je smart, het huis van angst binnengetreden. Sterker, je vindt dat je naar de landen moet reizen waar het wereldgebeuren zich afspeelt omdat je denkt dat patat vrede kan brengen. Je gaat dan een paar verdiepingen hoger. En je wordt dus angstiger. Je komt in een land waar de bommen op je vallen. Je bent dan bijna op de hoogste verdieping… De deur van de zolder staat altijd open en De Dood roept je dan al met zijn meest zoetgevooisde stem… “Hallo Patatbakker… weet je nog dat je geen kranten en boeken las? Was je toen gelukkig… Of niet?’’

Angst!

Mijn eigen angsthuis is trouwens een ruïne. Kapotte kamers, alles door elkaar heen, een stuk zolder ligt op de derde verdieping en weer een ander stuk zolder bevindt zich onder de grond. Eigenlijk is niets meer intact

Ik ben dan ook angstig dat de illusies die ik schep door mijn zwaarmoedig denkwerk op enig moment waar worden.

Als ik vijftig jaar jonger was geweest, zou ik deze stad hebben verlaten. En misschien ook dit land, want met een computer in je broekzak kan je overal werken. Maar ik ben al op een leeftijd dat ik de deur van de zolder kan zien en onvrijwillig tree na tree omhoog ga.

Ik zie nu aan je gezicht dat je mij een oudehoer vindt. Je moet niet zulke rare smoeltjes trekken, P.! Staat heel lelijk. Weet je dat ik het destijds heb uitgemaakt met Reina, omdat ze alleen maar praatte met haar gezicht? Mondhoeken naar beneden, neus opgetrokken, ogen dicht, fronsen, samengeperste lippen maar woordjes zeggen ho maar. Ik begreep wel eens iets verkeerd - en dan gingen die mondhoeken helemaal naar de grond. Ze had een geweldig lijf (mijn mondhoeken omhoog) maar ik werd toch gek van dat gezwijg.

Ik praat trouwens steeds minder met de wezens die men mens noemt. Toenemend antisemitisme - openlijk beleden - verlamt me. Mijn smoel wil ik best opentrekken, en doe ik op papier ook wel, maar ik krijg ook een minderwaardigheidscomplex van het feit dat iedere keer als ik bijvoorbeeld schrijf: “Er is steeds meer antisemitisme’’ het antisemitisme de week daarop is toegenomen. Maar als ik er niets over schrijf, neemt het ook toe. Zal ik je eens wat onthullen? Wanneer ik bijvoorbeeld zou schrijven dat Israël genocide pleegt en dat ik me erop verheug dat Iran Amerika een flinke loer draait en Israël van de kaart veegt, dan zal ik waarschijnlijk wel een literaire prijs en grote waardering krijgen in NRC, de Volkskrant, Trouw en de krant die ik niet wil noemen. Maar in dat geval zou ik erg ongelukkig worden. Ik schaam me al voor mezelf, maar hoe diep kan een mens zich voor zichzelf schamen? Ik denk weleens dat die schaamte uit onze cultuur is verdwenen. Je mag je niet meer schamen van de goegemeente. Schaamte is slecht. Nou, dat vind ik niet. Schaamte is verborgen menselijkheid. Wie zich schaamt voelt zijn moraal gloeien. Ik voel het gloeien, maar ik durf toch niet goed de straat op.

Dag vriendelijke knaap. Geef mijn boek cadeau!

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Dronken worden

Hij keek niet naar de schoonouders, maar naar zijn eigen zoon.
Het verdriet had de jongen verdoofd. Hij luisterde dus niet, keek niet – of misschien keek hij wel, maar dan naar zijn geest, die een meter voor hem op de grond leek te liggen en hem alleen maar raadsels openbaarde.
Arme jongen.
Wie moet je het kwalijk nemen als er niemand iets kwalijk te nemen valt? Voor het grootste verdriet bestaat geen genezing en die moet er ook niet zijn. Je moet er niet mee leren leven, je moet ervan gaan houden. Mettertijd zal het een verrijkend deel van je bestaan zijn. “Mettertijd” – een begrip dat veronachtzaamd werd, waarschijnlijk omdat het een vertraging suggereerde en tegenwoordig alles sneller moest gaan.
Mettertijd… Hij wou dat hij het zijn zoon kon toeschreeuwen, maar zou het enige troost bieden?
De korte rede die zijn zoon uiteindelijk hield, zat weliswaar vol clichés, maar hij wist dat de lieve jongen, net als zijn moeder, beter kon spreken met zijn handen dan met zijn mond. Zijn tekeningen waren van grote klasse, al hielden ze hem af van enige rijkdom en bleef erkenning uit, hoewel hij zeer gewaardeerd werd in een kleine groep die hier aanwezig was.
“Gek dat ik alleen maar aan hem denk en niet aan zijn vrouw,” dacht hij. Het lukte gewoon niet, terwijl hij het wel wilde. Maar een mens heeft soms voorkeuren waar hij niets aan kan doen.
Nadat alles enigszins was afgelopen en hij de schoonouders sterkte had gewenst en had beloofd dat hij binnenkort langs zou komen, stond hij naast zijn zoon.
“Wat doe je vanavond? Als je wilt, kun je uiteraard bij mij…”
“Nee… Ik wil niks.”
Opeens keek zijn zoon hem aan.
“Wat deed jij?”
“Wanneer?”
“Toen, na mamma.”
“Dronken worden nadat jullie me hadden thuisgebracht.”
“Je wilde toen alleen zijn.”
“Om dronken te worden.”
Even meende hij een glimlach bij zijn zoon te zien.
Beiden liepen ze het afgrijselijke gebouw uit; zelfs als de beste architect dit zou hebben ontworpen – en het was geen al te beste architect geweest – zou dit bouwwerk nooit bewonderd worden om zijn schoonheid. Er was per definitie te weinig licht en te veel schaduw.
Bij het grote hek namen ze afscheid van elkaar. Even verderop werd zijn zoon nog opgewacht door een klein aantal vrienden en vriendinnen, die hem en zijn vader blijkbaar niet wilden storen.
“Wil jij misschien met mij mee?” vroeg zijn zoon.
“Nee…ga maar naar ze toe.” 
Hij staarde hem na, zag hoe hij de onwennige groep naderde en hoe iemand een arm om hem heen sloeg.
“Mettertijd, mettertijd, mettertijd.”

Leave a comment

Subscribe now

Recensies.

Jammer

r: geen recensies nog in de Bladen Die Er Toe Doen. Wel van collega’s gelukkig. Ik vind het mijn mooiste boek. (Ik vind het schaamtevol om reclame voor dit boek te maken. Maar het moet.)

Lees: De Trip van Ferdinand Hania.

Tot snel

Subscribe now

Share

Ha M.J.,

Dank voor je reactie. Nee, ik vind niet dat je zeurt, maar mag ik nu even klagen?

Dus links heb ik macula. Rechts heeft mijn glasvlies losgelaten. Verder zijn beide van min 7 naar min 8 gegaan.

Tot zover mijn ogen.

Iets lager: het smoelwerk.

Gaten alom. Rechts is een stuk rots gewoon afgebroken. En linksachter heeft de dood een inspectie uitgevoerd en alvast beslag gelegd op een kies.

Dan gaan we naar de achterkant. Nog steeds pijn in nek. Daardoor denk ik: 1) migraine en 2) draaiduizelingen. (Waartegen ik de Epley-manoeuvre moet doen. Dat is vreselijk. Voor wie dat kent: het is of je van de aarde afvalt.)

Gaan we naar de onderrug: al dertig jaar pijn.

Reis nog even mee naar de voorkant: prikkeldarm.

Iets naar onderen: prostaatklachten: vier tot vijf keer pissen ’s nachts.

We hebben nog een paar stations te gaan.

De knieën doen pijn bij het traplopen.

Aan de enkels en de voeten heb ik nog niks, maar ze zijn wel gezwollen, wat wijst op slechte aders.

En tot slot: boezemfibrilaties bij het hart. Daar slik ik zes pillen tegen.

Zo, dit was het.

Maar ik ben blij dat de zon schijnt, want ik ga liever met zon naar de begrafenissen en de crematies van mijn vrienden en vriendinnen dan met regen, wind en mist.

Je weet dat godverdekoleretyphus Gerard ook dood is? Ik kan je zeggen dat het proeflokaal van 1985 nu, op mij na, helemaal leeg is. Theo, Gerard, Frans, Agnes, Marcel, Willem, Hendrik Jan, Haye, Manon, Marloes, Inge en Indra zijn allemaal een ondergronds éénmansbedrijf begonnen als je begrijpt wat ik bedoel. Niet één is er meer dan tachtig geworden… (Ik vraag me opeens af of jonge mensen dit leuk zouden vinden om te lezen. Ik denk het niet.) M., mijn dochter, vindt ook dat ik niet zo naargeestig moet zijn. Zij had met mijn oude uitgever V. gesproken en die meende dat ik mijn humor kwijt was. “Je vader was vroeger zo leuk…’’

Ik weet wel dat ergens, ik denk na een ziekte of zo, mijn gevoel voor de holle lach is gestorven. Ik sloeg welgemutst een hoek om en kwam terecht in een depressie die me gegoten zat als een maatpak.

Maar… Er zijn mensen die “enorm” hebben moeten lachen om “De trip van Ferdinand Hania.’’ (En er zijn er ook die erom hebben moeten huilen. Echt waar.)

Over lachen gesproken: de laatste die ik onlangs heb laten lachen was dus Gerard die in het hospice wijn lag te drinken. Er kwam een hele lieve empathische verpleegster in de kamer en die stelde zich keurig voor: “Hallo, ik ben Froukelien.’’ “ Hallo, ik ben Engel Gabriel en ik kom mijn vriend halen,’’ zei ik. En Gerard lachte zich bijna… (hier stond een onbedoelde woordspeling) een kriek…( Ken je dat, je een kriek lachen? Maar je weet wel wat ik bedoel.) Froukelien moest ook lachen.

En toch vond ik het er verschrikkelijk.

Toen Gerard nog in het ziekenhuis lag, moest ik altijd met de lift naar hem toe. In de liftcabine waren allemaal printjes tegen de muur geplakt: “Woensdag is er weer ballondansen. Opgeven bij Aletta de Jong. ’’ En: “Mevrouw Jolande Breukink geeft donderdag weer stoelyoga.’’ En ook: “ Donderdagmiddag. Liedjes van vroeger, maar ook Beatles en Stones. Boekjes aanwezig.’’

Beatles en Stones… De Tijd kan zo sadistisch zijn.

Onlangs zag ik Oene. Die zat ook op de Cornelis Vrij School, maar in de parallelklas bij meester Unema. Hij vroeg: “En wat heb jij met je leven gedaan?’’ Ik zei dat ik schrijver was geworden. Waarop hij mij aankeek en zei: “O ja? Ik heb nog nooit van je gehoord.’’

“Wat dacht je dan dat ik was?’’ vroeg ik. Hij zei: “Ik dacht dat jij wel advocaat zou zijn geworden.’’ Ik vertelde hem dat je als schrijver eigenlijk een soort advocaat bent aangezien je meestal verschoppelingen en mislukkingen verdedigt: “En ik schrijf hoofdzakelijk over mezelf.’’ Ik vroeg uiteraard ook wat hij deed. “Ik ben na mijn studie geologie bij Shell gaan werken en daar ben ik tien jaar geleden met pensioen gegaan. Ik spoorde olievelden op.’’ Hij had “goed geboerd”. Woonde in Frankrijk, Nederland en Californië en bracht zijn dagen door met tennissen en reizen. “Ach, wat leuk,’’ zei ik steeds. “Ach, wat leuk. Wat leuk. Boffen hoor. Dat heb je goed gedaan.’’ Het ergste vond ik nog dat hij nergens last van had. Nog geen hoofdpijntje. Gezond als een vis. Opeens vroeg hij mij hoe het met S. ging.

“Die is dood,’’ zei ik en ik vertelde hoe zij aan haar einde was gekomen.

En eindelijk zag ik iets van menselijkheid in dat gelooide tennisgezicht van hem.

““Ik heb nog geprobeerd…,’’ begon hij, “maar ik wist haar adres niet… Jij had toch…’’

“Ik had heel kort iets met haar… Niet echt, eigenlijk.’’

En opeens vroeg hij hoe het met jou ging.

Ik vertelde dat je niet meer helemaal goed bij je hoofd was en was opgenomen in een tehuis in Drenthe met mensen die vanaf hun hoofd verlamd waren.

“Nee!’’

“Ja, treurig…,’’ zei ik.

Ik hoop niet dat je het erg vindt, maar ik wil niet dat jullie elkaar zien. Hij moet eerst een boek van me lezen.

Ach, ik lieg ook maar een eind weg. Het maakt niets uit. Iedereen liegt. De waarheid heeft geen waarde meer. Taal betekent niets meer. Niets… heeft meer betekenis… dan welk woord ook. Zonder dat we het weten doen we elkaar pijn. Grote leiders dromen van massaslachtingen omdat ze niks meer voelen en niets meer iets betekent. Leven wordt in deze tijd voor sommigen gezien als een vorm van pech. Dat is een te groot besef voor de mens die per definitie klein is.

Ik groet je. Ik ga Jolande Breukink bellen dat ik mee wil doen met stoelyoga en ik wil ook ballondansen.

Ballondansen…

Liefs,

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Die ene zin

Ze kon niet meer thuis blijven zitten. Eenmaal op straat bekeek ze zichzelf in elke winkelruit. Natuurlijk had ze er lang over gedaan om zich goed aan te kleden, ofschoon ze precies wist wat ze wilde aantrekken. Gisteren had Cindy, de kapster, nog gevraagd: “Waarom wil je er zo mooi uitzien?”
“Ik heb een date.” Ze lachte geheimzinnig.
Natuurlijk had ze geen date. Dat wilde ze ook niet.
Ze was ruim op tijd. Het deed haar deugd dat er mannen waren, jonge mannen zelfs, die naar haar keken. Voor deze dag had ze nieuwe schoenen gekocht en een nieuw, kort jasje.
In haar tasje zat een spiegeltje. Ja, haar lippen waren nog mooi, misschien iets té rood. Zwart was verder haar kleur. Althans, vandaag. “Je moet trots kijken,” zei ze tegen zichzelf. Ze vroeg zich af of men haar verdriet en de woede in haar ogen kon zien. Haar glimlach moest daarom “overwinning” uitdragen.
Toen ze de hoek om was, sloeg de twijfel toe. Waarom deed ze dit? Welke winst kon ze daaruit halen?
“Het is eigenlijk een lichte straf.” Maar die zin, die ze een paar keer voor zichzelf herhaalde, stelde haar niet echt gerust.
“Maar hij heeft mij straf gegeven.”
Hij.
Zijn beeld zat als een gezwel in haar hoofd. Het was onmogelijk niet aan hem te denken. Ze kende zijn huid, zijn geur, zijn gesloten ogen als hij kuste, de wellust in zijn ogen als hij op haar lag.
Ze zag bij het stadhuis wat mensen staan. Er was niemand die zij kende, al meende zij sommige vrienden uit de verhalen te herkennen, en niemand kende haar, wat zij graag anders had gezien. Er was één echte zorg: hij moest haar zien zoals ze nu was. Op haar mooist. Als de briljant die hij had afgewezen.
Daar kwamen de statige auto’s. Weer die twijfel, als een gewicht in haar buik dat aan haar ogen leek te trekken, want het was moeilijk haar tranen te bedwingen. Maar het lukte.
En daar stapte eerst “zij” uit de auto. “Je bent een insect, ik zal bidden dat je snel sterft!” Maar ze schaamde zich onmiddellijk dat ze deze gedachte had.
Ze merkte dat ze iets te gefascineerd was door haar, waardoor ze hem bijna miste.
Maar daar zag ze hem…
Keurig in het pak. Hij droeg de schoenen die ze samen hadden gekocht.
Zag hij haar?
Hun ogen ontmoetten elkaar.
Het gewicht wilde haar verpletteren en ze voelde hoe ze streed.
Hij liet geen enkele emotie merken. Zijn ogen acteerden haar niet te zien.
Zou ze het zeggen? Was ze daar moedig genoeg voor? Zou hij zo dicht langs haar lopen dat zij die ene zin kon zeggen zonder dat de anderen het hoorden? Of moest ze het half schreeuwen? Voor wie zou dat het pijnlijkst zijn?

Leave a comment

Subscribe now

Hai F.

Het spijt me dat ik een paar uur onbereikbaar was.

Ik was mijn hand weer op een kist aan het leggen en rook de rozen die iemand er had opgelegd. Naast een kaars stond een foto - en nu komt er een detail waarvan ik niet wil dat het je ontsnapt - DIE IK HAD GENOMEN! Weliswaar honderd jaar geleden, in Wenen meen ik, maar het kan ook Dublin zijn geweest, dat weet ik niet meer precies.

Uiteraard ging ik daar niet stoer lopen doen met: “Geachte aanwezigen, weet u wie die schitterende foto heeft genomen? Niet? Nou, dat was ik!’’

Nadat ik nog even kort mijn hoofd had gebogen - je krijgt opeens zin in allerlei rituelen zoals hout aaien en je kop buigen - schreed ik naar het troostend koffiedrinken om daar allerlei mensen toe te knikken die ik niet meer herkende.

Het ging met iedereen goed, al was ze dat niet aan te zien.

Ik zei ook dat het goed ging met mij, waar ze beleefd niets over zeiden.

Wel sprak ik W., de 45 jarige zoon en zijn man die een roze overhemd bij een grijs pak vermoedelijk een teken van rouw vindt terwijl ik hem eruit vond zien als een oude Hema-tompouce.

Zoon vertelde met gulzig plezier hoe zijn moeder de laatste tijd had geleden.

“Ja, ik vond haar er ook niet best uitzien,’’ zei ik.

Waarna hij herhaalde dat ze er zo slecht uitzag de laatste tijd.

“Nee, ze zag er niet best uit,’’ antwoordde ik.

Vervolgens beschreef hij hoe ellendig ze er het laatste half jaar aan toe was geweest.

“Ja, het was niet best,’’ bevestigde ik.

Tompouce keek vervolgens op zijn horloge en onderbrak de conversatie tussen zoon en mij met de mededeling: “Johan komt vanavond even langs om ons te condoleren… Hebben we nog whisky in huis?’’

Ik liep een minuut later alleen naar huis en luisterde via mijn oortelefoontjes naar de radio. Er was een discussie aan de gang over Progressief Nederland, afgekort PRO. Niemand betreurde het dat de PvdA was gestorven, allemaal juichten ze over de nieuwe naam.

“Iets nieuws!’’ “Ja, precies goed!’’ “Ik vind het geweldig.’’

Die aandacht voor een naam… Ik vond het treurig hoe die naam de arbeiders onder het tapijt had geschoven. Misschien kan je het het feit dat de Partij van de Arbeid nu dood en begraven is ook zien als een overwinning van bijvoorbeeld de PVV, de SP, Ja21 en nog een paar van die partijtjes die daadwerkelijk opkomen voor de loonslaven in onze maatschappij. Ik vind het nogal wat dat de leden van de PvdA een moord hebben gepleegd op de sociaaldemocratie. En dan blij zijn met zo’n woordje als “Progressief. Ja, kanker is ook progressief. Als ik jong was en energie had richtte ik de PvdA opnieuw op, maar dan als een fatsoenlijk rechtse partij.

Sorry dat ik zo saai ben in deze brief. Ik heb nog die geur van dat doodsboeket in m’n neus, maar dat kan ook mijn eigen lichaamsgeur zijn. Ik dacht nog: wat nou als Joop den Uyl straks sterft, moeten er dan allemaal groene rozen op zijn graf? Nu zeg jij natuurlijk: “Theodor, Joop den Uyl is al jaren dood.’’ En dan zeg ik: “”Nee F., hij is vermoord door die soldaten van PRO. Tot vorige week leefde Den Uyl nog, nu zijn ook zijn erfgenamen dood.”

Alles sterft maar, ook een rode roos.

Wat ik trouwens wil weten, en jij misschien ook, is die mijnheer Trump nou een democraat of niet? Ik hoor steeds dat hij geen democraat zou zijn en eigenijk een fascist. Maar wat voor fascistisch heeft hij tot op heden gedaan? Er zijn tal van maatregelen die hij heeft genomen waarmee ik het niet eens ben, maar is dat fascistisch? Is de democratie buiten spel gezet? Nog niet, volgens mij. Zijn er rechters ontslagen? Ja, immigratierechters maar geen federale rechters. Immigratierechters zijn ambtenaren die gewoon ontslagen kunnen worden. Ze worden niet voor het leven benoemd. Nogmaals: geen fijne maatregel, maar nog geen fascisme. Dat zou het zijn als Trump federale rechters zou ontslaan. Heeft hij ervoor gezorgd dat er journalisten ontslagen werden of opgepakt? Nee, dat heeft hij ook niet gedaan. Al werden er wel journalisten tijdens demonstraties opgepakt, maar ook meteen vrijgelaten. En inderdaad, hij pest en treitert de heren en dames van de pers, maar waarom zou hij geen recht hebben om gebruik te maken van het First Amendment? Jij, F, hebt iets van rechten gestudeerd. Volgens mij heeft Trump geen censuur ingesteld. Hij praat dagelijks met de pers en dat wordt meteen uitgezonden. Dus: nee, ik vind hem geen fascist. Daarnaast is hij over een paar jaar weg. Maar goed, zeg jij het maar. Vertel dan ook wat je niet goed aan hem vindt? Dat hij Israël steunt? Dat hij die fascistische leider in Venezuela heeft opgepakt? Dat hij het communisme in Cuba weg wil? Ik zal je vertellen wat ik hem verwijt: dat hij Oekraïne niet genoeg helpt. Ik denk dat als hij dat had gedaan de oorlog tussen Rusland en Oekraïne eerder was afgelopen en dat hij, Trump dus, meer aanzien gehad dan nu. Maar ik ben geen buitenlandspecialist. Ik luister af en toe naar Boekestijn en De Wijk, maar na een paar minuten zet ik dat af. Boekestijn vertelt alles met een niet gemeende lach in zijn stem. Zo van “dit is toch absurd, jongens’’. Als je alles absurd vindt, ben je het zelf ook. Waar of niet? Behaagzucht is bij hem trouwens een verslaving. Niet prettig om te merken. De Wijk is serieuzer, maar heeft het zo met zichzelf getroffen dat hij niet begrijpt dat hij nog geen negensterrengeneraal is. Ze kletsen gewoon de Engelse en Amerikaanse kranten na en het Institute for the Study of War. Ach, het schuift en ik doe niets, dus ze hebben gelijk.

Kortom: ik was er niet toen jij me belde.

Ik dacht ook aan de overledene met wie ik de eerste keer sliep toen we beiden achttien waren. In een tentje in Schin op Geul. Voor haar lichaam had ik toen te weinig ogen en te weinig handen.

De laatste keer dat ik haar zag, was ik ergens in een van haar rimpels verborgen; of ze me herkende of deed alsof, weet ik niet. Ik hield haar hand vast en hoorde in de gang van het ziekenhuis een verpleegster zeggen: “Koffie, mijnheer Van Beek?’’ Daarna een kreun die een hond die een schop kreeg niet zou hebben misstaan. Het leven schopt ons uiteindelijk de dood in, F.

Zodra ik een groene roos zie zal ik die voor je plukken, maar ik hoop dat ik hem niet zie. Rozen horen rood te zijn. Als je daaraan gaat tornen zullen giftige doornen je straffen.

Tot snel.

Theodor

Leave a comment

Kort verhaal

Moeder en zoon

Tommie, haar zoon, kwam met zijn vriend Eddy bij haar op ziekenbezoek. Ze vond Eddy een leuke jongen. Hij leek zelfs op haar zoon. Misschien hadden ze dat welbewust gedaan. Beiden een snorretje, kort haar en ze droegen nagenoeg dezelfde kleren. Ze was dolblij dat haar zoon homo was.
“Mam…mama…eh…mamma… wi…wi..wil je ook be…be..bonbons?’’
“Natuurlijk,’’ zei ze terwijl ze wat meer rechtop in bed probeerde te gaan zitten.
Haar zoon hielp haar en legde een kussen wat meer onder in haar rug.
“Zo…ge..goed, mam?’’
“Je zit erbij als een prinsesje, Inge,’’ zei de vriend.
“Dank je, Eddy.’’
Vervolgens stak ze de bonbons in haar mond.
Een verpleegster kwam binnen en zei: “Mijnheer Abels, uw auto staat verkeerd geparkeerd.’’
“Ik…ze…ze.. zet hem wel even we..we..weg,’’ zei de zoon en hij vertrok.
Eddy en zij waren nu samen.
“Inge…,’’ vroeg hij lief, “hoe was Tommies vader eigenlijk.’’
Ze wilde niets zeggen, maar ze begreep wel dat het moest.
“Hij is dood,’’ zei ze.
“Ja, dat weet ik, maar hoe was hij?’’
“Hij is al meer dan 35 jaar geleden gestorven. Tommie was drie.’’
Ze hoopte dat hij haar er verder niet mee lastig zou vallen, maar dat gebeurde juist wel. Eddy hield heel lief een bonbon voor haar mond en zij hapte toe, in de hoop dat ze niet hoefde te praten zolang ze at.
“Ik bedoel… wat voor man was het… heb je veel van hem gehouden… Dat soort dingen.’’
De bonbon was te snel op. Ze keek Eddy aan, haalde even diep adem door haar neus en zei: “Ik weet eigenlijk niet… ik weet niet wie zijn vader is…’’
Eddy liet de zin even bezinken.
“Nou, dan heb je misschien best wel een leuk leven gehad vroeger, behalve dan… nou ja, zulke dingen gebeuren… Waren je ouders kwaad?’’
“ Ik was dertien… M’n moeder was meer verdrietig, maar die heeft er weinig last van gehad. Die stierf toen Tommie nog geen jaar oud was. En mijn vader…Die stierf drie jaar later.’’
“Jammer dat je niks meer weet over de vader van Tommie. Waren je ouders lief?’’
“M’n moeder was domlief, m’n vader was domslecht. Alcoholist... wreed…Laten we maar niet over hem praten.’’
Op dat moment kwam Tommie alweer binnen. Ze zag zijn vrolijke gezicht en alle gelijkenissen.
“Je moeder sprak heel lief over je opa en oma,’’ zei Eddy. Tommie hoorde het niet eens echt. 
“We…we…moeten we..we moeten weg, mam…mamma,’’ zei hij na een minuut of tien waarin heel weinig werd gesproken, maar wel veel naar elkaar gelachen.
Hij aaide zijn moeder ten afscheid door haar haar, wat ze fijn vond, en gaf haar een kus. Van Eddy kreeg ze er ook een. Ze zwaaide met haar hand toen ze bij de deur stonden.
“Ik zal nooit de waarheid kunnen vertellen,’’ zei ze. Ze moest weer zachtjes huilen van woede toen ze aan haar vader dacht.

Subscribe now

Share

Leave a comment

Tot snel

Ha die H.,

Dat was een gezellig samenzijn, terwijl ik eigenlijk nooit goed weet wat te zeggen. Altijd angstig dat ik me overschreeuw. Wat ik wel vreemd vond, was dat ik het soms beter meende te weten dan PROpoliticus G, die we zagen en spraken en die, volgens mij ongevraagd, bij ons ging zitten om vooral z’n klepperende kunstgebit wat in de tocht te zetten. Wat een vervelende eikel was dat.

Je hebt baasjes die op hun hond gaan lijken, maar je hebt ook linkse politici die eruit gaan zien als hun standpunten. Een soort hooghartigheid, gecombineerd met een verborgen maar toch meedogenloze kilheid. Als jij praat (of ik), dan gaan z’n wenkbrauwen, zonder dat hij dat bewust doet, in de stand: “Ach, arme jongen, waarom weet je het nou niet beter?” En als je bewijst dat je het wél beter weet, dan krullen zijn lippen zich tot een minzame lach, waarachter hij zijn onkunde probeert te verbergen.

Het viel mij op dat hij over het “migratieprobleem” ons enigszins naar de mond probeerde te praten. “Er moet inderdaad iets aan gedaan worden, ik zie ook in dat het zo niet kan.” Ik zei toen tegen hem: “Dit beweren wij al jaren, G. Maar ja, toen werden wij weggezet als racisten, fascisten, extreemrechts, en dat standpunt — en destijds alleen dat standpunt — kostte velen hun carrière, vriendschappen en liefdesrelaties…” Overdreef ik? Hij lachte smalend, maar antwoordde niets. Weer zo’n superieure lippenkrul die ik uit z’n gezicht had willen snijden.

Ach, beste H., ik ben zo blij dat ik geen politicus ben.

Ik zou zo corrupt zijn als de pest en zelfs mijn broodje kaas door de staat laten betalen, evenals mijn pakken, auto, etc. Ik zou mijn secretaresses kiezen op schoonheid en proberen ze in zo’n gezellige kamer van Hotel De Witte Bergen te krijgen om een geheime verhouding met ze aan te knopen. Ik zou mijn ambtenaren alles laten doen. Kunnen ze het niet aan, dan nemen we meer ambtenaren aan. Komt mijn ministerie geld tekort, dan lenen we dat op de internationale markt. Ik zou me specialiseren in The Art of Doing Nothing. Want als je dat goed kan, dan heb je kans op een mooie baan ergens als Commissaris van de Koning.

Ik moet je nu een anekdote vertellen.

Op een dag belde Theo van Gogh aan en zei: “Ik heb met Pim Fortuyn gesproken en hij wilde dat ik minister ging worden. Maar ik wil ook films blijven maken, dus zullen jij en ik het dan samen doen?” “Natuurlijk, Theo,” antwoordde ik. Ik heb er nadien niets meer over gehoord, omdat Fortuyn werd vermoord en Theo en ik in dat jaar druk in de weer waren met het maken van films. Maar niemand gelooft mij, en ik hoop dat er op een dag aantekeningen worden gevonden van Fortuyn waarin staat: “Theo van Gogh vragen om minister van Cultuur te worden.”

Ach, ik droom weleens dat het daadwerkelijk zou zijn gebeurd. Ik weet wat Theo wilde — meer culturele overheidsmacht naar de kunstenaars en minder naar de producenten. Dus er moest geld naar regisseurs en niet naar producenten. Regisseurs konden dan zelf een producent zoeken. Ik meen dat dit een idee was van Gijs van de Westelaken, met wie ik nog bij minister Ronald Plasterk ben geweest om dit eens door te praten.

Maar ach, herinneringen doen pijn in dezelfde mate als dat ze gelukkig maken. Door de straten lopen doden en jonge mensen door elkaar, want ik zie steeds minder met mijn ogen en meer met mijn herinneringen. Laatst nog kwam ik mijn vader bij Albert Heijn tegen. Hij sprak geen Nederlands, maar vermoedelijk Chinees of een andere Aziatische taal. Hij kocht wat tomaten en drie appels. Dat was alles. Toen ik hem naderde, verdween mijn vader. Daar werd ik treurig van. Althans, ik hoopte dat mijn dochter ooit van een afstand een man ziet en denkt: “Dat is Theodor.”

Ik groet je en ga met de hond wandelen.

Elke dag vraag ik me af of hij van me houdt. Of is hij net als ik en weet hij niet hoe hij zich moet gedragen?

Groet,

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Dordogne

Lopend door een onbekende straat - hij was verdwaald - herinnerde hij zich zijn vader.
Misschien wel vijftig jaar geleden wandelden ze samen in de Dordogne. 
“Hoe was jouw vader eigenlijk?’’ had hij zomaar gevraagd.
“Jouw opa kon geen aardig mens meer zijn,’’ zei z’n vader toen, “Aanvankelijk was hij blij toen hij uit de oorlog terugkwam, maar de oorlog…Ik werd geboren in 1951. Toen ik klein was zag ik hem als een vreemde meneer. Voor vader was ik een verkeerd bezorgde brief. Hij werd in die tijd somberder, stiller. Hij verdwaalde in het leven. Hij wist niet meer waar hij was of tegen wie hij sprak. Toen ik tien jaar was, stierf hij, de man die jou opa is en die je nooit hebt gekend had zich doodgedacht. Hij zat op het laatst de hele dag in een stoel, terwijl mijn moeder werkte. En opeens vond oma hem dood. Ik heb daar allemaal niets van meegekregen. Mijn oma vertelde het mij: “Pappa is dood,” zei ze. “Waarom?” vroeg ik. “Hij had een ziekte in zijn hoofd. Een ongeneeslijke ziekte.’’ Ik heb dat gewoon geaccepteerd. Ik denk het nu nog: hij had een ziekte in zijn hoofd… Waarom niet. Het was kerstmis 1961. Mijn moeder, oma Inge, ging nadien nooit meer naar de kerk en vierde nooit meer kerstfeest. Ook zij werd stiller. Nooit vertelde ze mij wat mijn vader in de oorlog had meegemaakt. Maar ik hoorde veel later iets van een vriendin van oma. Mijn vader had een leraar tegen wie hij opzag. Die leraar heeft allemaal Joden aan de Duitsers verraden. Daaronder waren vaders beste vrienden. Toen wilde mijn vader die leraar neerschieten, maar hij durfde niet. Hij heeft toen ook nog een poging tot zelfmoord gedaan. Dat durfde hij ook niet. Hij was ten slotte verloofd met oma Inge.’’
Vader keek naar de lucht en zei:” Ik vraag me wel eens af of ik op hem lijk. Ik denk het wel. Uiterlijk zeker. Denk ik zoals hij? Dat weet ik niet. Ik ben zeker geen held. Ik zou nooit iemand kunnen vermoorden, maar toen puntje bij paaltje kwam, durfde hij dat ook niet. Was dat goed van hem of juist niet? Mijn vader zat daar mee.
Tijdens onze wandeling door de Dordogne bleef vader aan die vraag denken. Op een gegeven moment vroeg hij aan mij: “Wat vind jij. Had mijn vader die leraar moeten liquideren of juist niet?’’
Opeens wist hij weer waar hij was, maar de gedachten aan zijn vader lieten hem niet los. Ook niet het antwoord dat hij destijds had gegeven: “Je vader had er beter aan gedaan die leraar dood te schieten. Die had al zijn vrienden laten oppakken waardoor ze stierven.’’
Zijn vader had toen z’n hoofd geschud. 
“Ik denk er al jaren over na. Die leraar heeft nog lange tijd geleefd. In Spanje. Dat zit mij dwars.’’

Leave a comment

Subscribe now

Recensies op de roman De trip van Ferdinand Hania.

R.L.: (…) Na de middelbare school ben ik je uit het oog verloren. Ik ben later getrouwd met L.V. en ik heb begrepen dat jullie elkaar ook goed kenden. Wij verhuisden naar Londen, daarna naar Bonn en vervolgens naar Madrid. We keerden zes jaar geleden terug. Met enige angst lazen L. en ik je boek, want we weten hoe jij in het leven staat, maar wat hebben wij genoten. Ja, zo was het in 1968. En wat kan je mooi schrijven. Ik heb meteen twee exemplaren gekocht voor mijn kinderen. Misschien kunnen we eens een afspraak maken en (…)’’

R.v.V.: Uw boek heeft me diep ontroerd. Ook mijn ouders zaten in Indië in het kamp en ik herken alles wat u schrijft. Dank u.

Leave a comment

Ha M.J.

Laatst dacht ik: het lijkt wel of ik mezelf meer taboes opleg dan vroeger.

Zodra ik bijvoorbeeld hoor: “Dat mag niet van Europa,” denk ik: “Doe het maar wel!” Maar tegelijkertijd zijn mijn nobele gedachten: “Waarom mag dat eigenlijk niet? Weet ik wel genoeg van Europa of de EU?” Antwoord: nee. Ik weet niet wat van “Europa” mag of niet en het interesseert me ook niet. Maar als ik het hoor, bijvoorbeeld in verband met het tegenhouden van asielzoekers, dan denk ik toch op z’n Amsterdams: stik de moord maar, hup gewoon aan de grens tegenhouden die handel. (“Hij noemt mensen handel! Schande!”). Dus ik leg mezelf een taboe op en hou m’n mond. Ik heb geen zin meer om te redeneren of taboes te slechten. Soms denk ik dat ik te oud ben voor enerzijds anderzijds. De weegschalen op de balans van Vrouwe Justitia hoeven voor mij niet in evenwicht te zijn. Eventueel zijn mijn redeneringen krom, mijn argumenten vals en mijn opvattingen verkeerd; ik wil sommige dingen gewoon niet. Ik wil geen islam hier. Ik wil zo veel mogelijk vrijheid en zoals ik het zie houdt de islam niet van vrijheid. En als men op democratische wijze heeft besloten dat islamitische asielzoekers hier welkom zijn, dan leg ik me daar bij neer. Ik geef me over. Hier is mijn zwaard. Voor de meesten betekent een democratische beslissing namelijk dat je je bij een besluit moet neerleggen. Een beslissing die meestal is voortgekomen uit een compromis. En een compromis is altijd een halfbakken brood.

• Wacht, ik moet even peperdure boodschappen doen.-

Ben ik weder. Daarnet opende ik mijn brievenbus en haalde er DRIE (3) overlijdensberichten uit. Het waren weer de verkeerden die het tijdelijke met het eeuwige hebben verwisseld. Ik bedoel, het waren geen mensen aan wie ik een hekel heb, bijvoorbeeld leden van een zekere krantenredactie, in mijn ogen schandalige politici of weldenkende verkrachters, maar aardige, vriendelijke functionarissen: een buurman, een verre vriend waarvan ik niet eens wist dat we vrienden waren en een vriendin van heel lang geleden met wie mijn tweede ex contact had gehouden. Ondertussen kreeg ik ook een appje van een kennis die zei: “Leef jij nog? Ik zag dat je een nieuw boek had. Moet ik dat lezen?’’

Ik vond dit zo’n stompzinnig appje dat ik heb geantwoord: “Ik zou het maar doen. Het boek gaat over de geheime verhouding die ik tot vorig jaar met je vrouw heb gehad.’’ Verdomme nog aan toe! Dat stomme “Moet ik dat lezen?’’ Waarom schrijf je zoiets? Ik schrijf mijn boeken toch niet voor de kat z’n kut! Ik weet wel dat er iets van humor met zo’n mededeling is bedoeld, maar toch… Niet elke grap is goed. En ik vind mijn antwoord grappiger dan zijn zin.

Je vindt me humeurig hè? Dat klopt wel. Ik heb soms het gevoel dat de dood me de verkeerde kant op schopt. Ik bedoel, het zou toch zo moeten zijn dat je, als de herfst van je bestaan al een eind gevorderd is en je nog maar een paar bladeren aan je takken hebt hangen, uiteindelijk iets van “genoegen” dient te ervaren. Dat heb ik dus niet. Ik ben rancuneuzer, jaloerser, bozer, kwader, wraakzuchtiger en haatdragender dan ooit. Goh, wat was ik vroeger een lief mens. Ik ben dat totaal kwijt. Vermoedelijk is dat afgestorven. Ik heb soms zin om een van mijn vijanden zomaar een tik te verkopen, maar wat doe ik? Ik knik simpathiek tegen hem of haar, ik glimlach zelfs en voel mijn eigen lafheid aan mijn ruggengraat schudden. Ik ervaar mijn lafheid als een strafheid, zogezegd. Ik voel mij geketend, om het eens dramatisch uit te drukken, door de taboes die ik mezelf heb opgelegd.

Ik hoop je binnenkort weer eens te zien. Dan zal ik je nog meer vertellen over hoe het leven in elkaar steekt, waarom Joden altijd gediscrimineerd zullen worden en altijd zullen overleven, waarom de islamitische cultuur nogal tegenvalt maar ons land toch overspoelt, waarom je dat niet mag zeggen, waarom je niet NIET aardig mag zijn tegen de mensen en waarom slijmerigheid, kruiperigheid, praten met dubbele tong, en dus hypocrisie, de beste strategie is om vooruit te komen in de wereld. In het wapen van Nederland zou een kameleon moeten voorkomen.

Tot ziens.

Theodor

Subscribe now

- Kort verhaal - 

Twijfel

Hij keek op zijn bankrekening en zag dat de notaris het geld had overgemaakt. Het was niet extreem veel, maar toch kreeg hij een slecht humeur van het bedrag.
“Het voelt als straf.”
Meteen probeerde hij deze gedachte te verwerpen, maar soms zijn gedachten sterker dan de wil. Er kwamen er zelfs meer bij. “We haatten elkaar. Dat was toch duidelijk? Jij haatte mij ook! En ik jou zeker!” Waarom had hij hem dan geld nagelaten? “Omdat ik je zoon ben? Jij bent geen vader voor mij geweest en ik voor jou geen zoon!”
Misschien kon hij het geld overmaken naar een goed doel, maar hij had de centen domweg nodig. Het waren dure tijden. En die goede doelen hadden allemaal directeuren die tonnen verdienden. Was het bedrag een pleister? Nee, daarvoor zou het sowieso te weinig zijn. Hoe hij er ook over dacht: het bleef een straf. Dit keer niet gegeven met de vlakke hand, maar met een gulle hand die net zo hard aankwam. Als hij op het bankafschrift naar de cijfers keek, waren dat vaders ogen die altijd met afschuw op hem neer keken. Een afschuw die ook altijd in zijn stem te horen viel.
“Ik heb een vervelende mededeling voor u,” had een dokter of een verpleger hem aan de telefoon gezegd. Ach, wat is vervelend, dacht hij onmiddellijk. Wisten zij van hun slechte verhouding? Waarom had Tamara of Marjo, een van die buurvrouwen, hem niet gebeld? Die verzorgden hem toch? Maar vader had zijn nummer opgegeven. En als een goede zoon had hij daarna alles keurig geregeld. Van de crematie (er waren toch nog dertien mensen gekomen) tot de slechte koffie. En nu had hij de pest in dat hij geld kreeg, al had dat nog een tijd geduurd. “Het is eigenlijk te weinig en eigenlijk ben ik te oud.”
Bij het opruimen van het huis had hij nog gehoopt iets te vinden. Maar hij wist niet goed wat hij zocht. Hij vond pornoboekjes. Even was hij bang dat het foto’s zouden zijn van veel te jonge meisjes, maar dat was niet zo. Wel waren er drie pornoboekjes die hem angstig maakten. Geboeide vrouwen werden door gemaskerde mannen met een zweep geslagen. Sommige vrouwen waren met touwen of kettingen vastgebonden. “Wat betekende pijn voor die klootzak? Genot?” Hij verscheurde er een en flikkerde de andere boekjes door de kamer, alvorens ze in de vuilniszak te proppen. Slaan uit genot…
Hij vond het merkwaardig dat geld zo zwaar kon wegen; hij voelde bijna letterlijk het bedrag op zijn gemoed drukken. De schuld was eerder toe- dan afgenomen. “Jouw schuld!”
Hij zette zich aan de keukentafel en begon te rekenen. Al zijn wensen – die waren altijd klein geweest – konden worden vervuld. Van een autootje en een fiets tot de tandarts. En misschien een nieuwe televisie. Hij kon ook alles sparen. Maar waarvoor? Wat had hij eigenlijk nog nodig? “Hoe kom ik van dat beklemde gevoel af?” Even dacht hij nog aan een hele goede koffiemachine, maar als hij die had, kwam hij nooit meer zijn huis uit.
“Jouw schuld,” zei hij nu hardop, en toch voelde hij, voor het eerst, twijfel.

Leave a comment

Subscribe now

Recensies

Nee, er zijn nog geen recensies verschenen over mijn prachtboek “De trip van Ferdinand Hania.’’ Wel sturen lezers mij iets op. Via mail of twitter. Dat doet me erg goed.

Subscribe now

Share

Leave a comment

Lieve M.,

(fragment)

Ach ja, lieve dochter, je hebt makkelijk praten: “Vader, wees geen oude, zure man. Dat vindt niemand leuk. Niemand wil een boek of een gesprek van een zure bom die te lang in de azijn heeft liggen weken.”

Maar ik weet niet hoe ik moet ontzuren, terwijl ik honderden redenen heb om zuur te zijn. Ik zal het niet allemaal opnoemen, want dan zou je schrikken. Je zou dan een groot medelijden met me voelen. (Daar wil ik je niet mee belasten.) En je zou zelfs tranen plengen. (Een vader wil zijn dochter nooit zien huilen.) En je zou naar een klein kerkje gaan, ergens in Italië of Zuid-Frankrijk, en stiekem aan God vragen om het lot van je vader te keren. (“Hij gelooft niet in Mij”, zou God zeggen. En dan moet jij antwoorden: “Maar hij gelooft al niet in zichzelf, hoe moet hij dan in U geloven?” Misschien is Hij daar wel gevoelig voor”).

Maar vanaf nu zal ik mij ontzurig gedragen.

“Kijk, wie gaat daar?”

“Dat is de depressie van pappie Holman.”

“Mooi zo, en wie heeft hij daar bij zich?”

“Dat is het minderwaardigheidscomplex van paps Holman.”

“Heel fijn, opgeruimd staat netjes. Maar… wie loopt daar achteraan?”

“Dat is vriend Mislukking. Die draagt papsie Holman altijd op zijn schouders.”

“Maar die lijkt op zijn schouders ook alweer iemand te dragen.”

“Ja, dat is vriend Aansteller. Die zit gewoon aan vadertje Holman gekleefd, lijkt het soms.”

Ach ja, laten we er maar om huilen.

Ik weet niet meer hoe ze heetten (dat is al veelzeggend), maar toen ik nog journalist was, heb ik menig oude schrijver en vertaler gesproken. Ze waren niet alleen zuur, maar ook verbitterd. Ik heb me toen ook voorgenomen: ik zal nooit zuur en verbitterd zijn, maar soms kun je daar niets aan doen. Ik wil het niet zijn, maar toch ben ik het. Sommige zaken krijg je niet weggeredeneerd. Dat geldt bijvoorbeeld voor woede.

Ik ben momenteel woedend op alles wat er in de wereld gebeurt.

Het advies dat ik dan krijg is: kijk geen tv, lees geen kranten, stop je telefoon weg…

Maar dat is onmogelijk. Het is een advies in de trant van: sluit je ogen als je niets wilt zien. De mens wordt vooral gedreven door gevoelens die hij niet in de hand heeft, zoals liefde, jaloezie, angst, wrok en nog een paar andere. Gevoelens die de mens wél in de hand heeft, bestaan niet. Zelfs vrolijkheid heeft de mens niet in de hand. Gevoel overkomt ons en komt meestal ongelegen.

Kortom: als zure bom zit ik in een vat vol tegenstrijdigheden. Want uiteraard ben ik ook een vrolijke kwast, een dartel leukerdje – ja, met mij kun je lol hebben, hoor.

Ik las in de krant dat jongeren zo’n last hebben van eenzaamheid. Ik snap daar niets van. Als je nu dertig of veertig bent begrijp ik dat, maar als je jong bent… Ik geloof het ook niet. Ze krijgen geen aandacht; dat is heel iets anders dan eenzaam zijn. En waarom krijgen ze geen aandacht? Omdat ze geen aandacht geven. Soms heb ik het gevoel dat jongeren om een oorlog smeken. Ze lijden nu te weinig en zien jongeren in Israël, Oekraïne, Rusland, Iran en Engeland, en die lijden zich een ongeluk. “Ik wil ook oorlog. Dan ga ik leeftijdgenoten doodschieten, want die jagen dan op mij. Een echte wedstrijd! Mijn leven wordt dan een televisieserie en als die is afgelopen, heb ik genoeg geleefd om te sterven. En als ik meteen word neergeknald, dan is dat ook goed, want ik ben dan gestorven voor de goede zaak. Amen.”

Ik moet eerlijk zeggen: de jeugd denkt te weinig over de dood na. Dat weet ik omdat ik de jeugd dagelijks observeer als ik Koos uitlaat. Ik zie sloomheid, zelfs als ze zich in de sportschool uitsloven. Ze hebben de verkeerde ennui. Niet die decadente, waar ik voor ben, maar een verveeldheid die ze anderen kwalijk nemen. Ze stellen er een eer in zich politiek correct te gedragen, terwijl die zogenaamde keurigheid beperkend werkt.

Ach, misschien zijn ze inderdaad wél eenzaam. Ik weet het ook niet precies. Mij ergert het dat ze geen echte reden hebben om eenzaam te zijn. Als de jeugd nu eenzaam is, is de strijd van na de oorlog tot nu tevergeefs geweest. Maar hoe dan ook: ik vind dat de jeugd nou niet mag klagen. “We kunnen geen huis huren of vinden.” Ja, dat klopt. Maar… kraak dan! Vermoord je ouders! Verhuis naar Canada! Sluit de grenzen zodat er geen asielzoekers meer binnen kunnen komen. Dood die asielzoekers. Breng oudjes van mijn leeftijd om. Ik bedoel: mogelijkheden genoeg, je moet alleen een beetje creatief zijn.

Hoe komt het dat alle leuke jongeren, hoe klein ook, een huis hebben en alle zeikstralen niet? (Zal ik je wat vertellen? Wel geheim houden. Zweer. Hier komt het: ik wou dat ik nog bij mijn ouders, jouw grootouders, woonde. Dat ik thuiskom en zeg: “Dag mam, wat eten we?” En dat mijn vader zegt: “Zal ik nog wat chips halen voor bij het voetbal vanavond?”)

Als ik hieraan denk, voel ik me gelukkig en eenzaam tegelijk. Ouderen zijn de echte eenzamen. Ze kunnen makkelijk vrienden maken, maar dat zijn dan weer andere eenzamen. Constant worden ze omringd door gestorvenen. Nou, die wil je ook niet elke dag op de thee hebben. (Ik zei laatst tegen Rob, je weet wel: “We moeten naar de crematie van Hanneke.’’ Toen zei Rob: “Ha fijn, zie ik misschien Tanja en Evert.’’)

Jouw generatie wil, net als de generatie na jou, en net als mijn generatie, de wereld veranderen. Maar de wereld wil niet veranderen, want de wereld bestaat uit mensen die oorlog willen.

Groet,

je vader.

Subscribe now

Leave a comment

Share

Hallo Smeerpijpje,

Ga jij nu ook al beweren dat ik eigenlijk geen mensen haat?

Ik zeg dat niet om stoer te doen, of om mij een artistiek imago aan te meten, of om me in te dekken als ik slordig omga met vrienden en bekenden. Nee, ik meen het! Dat neemt niet weg dat ik beleefd ben. Ik heb niet alleen geleerd met twee woorden te spreken, ik heb ook geleerd me naar twee woorden te gedragen. Die twee woorden zijn: wees bescheiden. Of: wees onopvallend. Of: doe gewoon. Of: doe rustig. Dat is de gebiedende wijs van de hoffelijkheid en tevens de sleutel tot beschaving en een teken van een goede opvoeding. Het klopt dat ik daar niet altijd aan kan voldoen, want natuurlijk wil ik een opvallend schrijver zijn. Maar in het algemeen heb ik een hekel aan aanstellerij en dus een afschuw van de wezens die men mens noemt. Is dat duidelijk? Ja, mijnheer Lulman. WAT ZEI JE DAAR? Ja, mijnheer Hol…man…

Is het echt waar dat je geen kranten leest en geen tv kijkt en alleen de hele dag door slagroomtaartjes eet en in je vrije tijd naar een tropisch aquarium zonder vissen kijkt? Mocht je per ongeluk de deur uit moeten, dan moet je erop bedacht zijn dat het heel warm kan zijn, want de wereld staat in brand. Het islamofascisme rukt op, dus neemt het antisemitisme toe; als ik jong en Joods was, dan dacht ik niet na en zou ik Nederland verlaten. Maar wat je deugd zal doen, is dat men net zo Amerika haat als vijfenvijftig jaar geleden, toen wij op het Museumplein “Johnson molenaar” riepen. Later heb ik deel 1 gelezen van The Path to Power van Robert A. Caro, over Johnson. Deel 2 ga ik binnenkort lezen en deel 3 komt eraan. Blijkt Johnson een van de beste Amerikaanse presidenten te zijn geweest. Maar wat wist ik toen ik vijftien was? Ik ben pas sinds drieënhalve maand geen modieuze meeloper meer. Met de mode meedoen is de veiligste weg als je voor vrouw, kind en een hypotheek moet zorgen; zelf mode zijn is door een toeval door zogenaamde kenners veroordeeld worden tot een tijdelijk succes, waarna constant zelfmoord dreigt.

Het enige aangename van werkelijk succes is de invloed die je kunt hebben. Succes geeft macht. En macht werkt, zoals we weten, verslavend. (En erotiseert, wat ook niet onbelangrijk is.) Maar wat ga je met die invloed doen, behalve het huwelijk van je buurvrouw en haar dochter kapotmaken? Omdat sommige van die succesvollen weten dat ze hun succes te danken hebben aan mazzel en maar een paar gram vermogen, storten ze zich in het doen van goede werken. Uiteraard is het goed dat ze goede werken doen, al zijn het wel schaamlappen voor de schuld die ze voelen omdat ze diep van binnen wel weten dat hun succes niet voortkomt uit kunde.

Waar hadden we het ook alweer over?

O ja, de wereld staat in de fik en de brandweerslang spuit elf. Het schijnt dat we dus niet cynisch mogen worden. Dat we dus hoop moeten koesteren. Dat we dus ons wat humaner moeten opstellen. DUS, DUS, DUS! “Dus” is veel te vaak de conclusie van een morele oneffenheid. Dus moeten we dit, dus moeten we dat. Dus moeten we, zegt Poetin, een miljoen van mijn eigen mensen de dood insturen. Dus moeten we schieten op onze eigen demonstranten, verordonneren de ayatollahs. De hooggeachte, doorluchtige Dus wil zijn zin krijgen en daarom is Dus nogal een vervelend wezentje. Dus dat je dat weet. Lelijk woord ook: dus. Een mug die de hele tijd in je zinnen komt zoemen.

Had ik je al verteld dat ik nogal wat vrienden heb verloren omdat ik tamelijk luidruchtig verkondigd heb dat ik met mijn hele hart achter Israël sta? Sindsdien krijg ik van mijn tot oppervlakkige kennissen gereduceerde vrienden met enige regelmaat mails waarin nu eens Netanyahu (“genocide”), dan weer Trump (“extreemrechtse antidemocraat”) vergeleken wordt met Hitler. Subtekst: je staat aan de verkeerde kant van de geschiedenis, Hollevat. Dat zou best kunnen, en als dat zo blijkt te zijn – want wanneer bepaal je zoiets eigenlijk? – dan vind ik dat vooral vervelend voor mijn familie. “Ja, inderdaad, opa was geen fascist, maar hij stond wel achter Israël en hij vond dat Trump hele goede dingen deed.”

Alles draait om de geweldsvraag – zo zie ik het. Wanneer mag je geweld gebruiken en wanneer niet? Een samenleving zonder geweld bestaat niet. Je zult zeker moeten proberen om het recht van de sterkste te reguleren, maar dat houdt op een bepaald moment op. Niets aan te doen.

Zo denkt Theodor Holman erover, en hij laat u tevens de groeten doen vanuit de Kunstgevangenis te Den Haag, waar het Internationale Strafhof van Artistieke Intellectuelen hem zojuist heeft veroordeeld tot uitsluiting van een creatief bestaan, plus enkele jaren nutteloos schrijfwerk. Ach ja. Ik ben te oud om te werken aan mijn verlammende minderwaardigheidscomplex en het kan best zijn dat ik tot mijn standpunten kom omdat mijn geest zichzelf overschreeuwt, maar “hier sta ik… ik kan niet anders,” zei Luther, die hier ook ergens in de gevangenis zit.

Ik ga straks lekker eten maken. Ik vind het leuk om voedsel te bereiden zoals ik schrijf – het mislukt vaak, maar desondanks vind ik het een aangename bezigheid. Eten geeft het leven zin, het is een vergeten muze. Wie niet eet, heeft al snel geen leven. (Is hij te flauw? Gewoon overheen lezen.)

Ik ga daarna met bord op schoot heerlijk kijken op CNN hoe de wereld wordt weggebombardeerd.

Ik moest trouwens daarnet denken aan onze gezamenlijke vriend Willem. Hij reed een jonge gast dood en dat was niet zijn schuld. Het veranderde zijn leven en hij kreeg zijn schuldgevoel dat zich ontwikkelde als een tumor niet weggesneden. Hij pleegde zelfmoord, weet je nog. “Onnodig,” zeiden wij op zijn crematie, nu alweer dertig jaar geleden.

Ik denk nog wel eens aan hem en dan verschijnt Poetin in mijn gedachten. Meer dan een miljoen doden heeft hij op zijn geweten. Hoe zet je die weg? Hoe ruimt die geest dat op? Want al zijn die jongens dood, hun demonen en hun erfgenamen kom je niet makkelijk af. Stel dat ik minister-president van Nederland zou zijn en ik zou de beslissing moeten nemen om jonge jongens en meisjes naar het front te sturen, zou ik dan ontslag nemen? Is dat laf? Of getuigt dat van moed? Wat heb je aan een medaille of een lintje van de koning of de president als er elke dag aan je geweten wordt geknaagd door de doden die vragen of je bij ze komt spelen?

En jij maar denken dat ik de wereld niet haat!

Groeten,

Theodor.

Leave a comment

Subscribe now

literaire verhalen

Helga en Yvonne

Helga durfde niet naar binnen.
Een mooie jonge dokter keek haar iets te lang aan, wat ze wel complimenteus vond, maar toch sloeg ze met een zogenaamd geïrriteerde blik haar ogen neer. Kon ze hem maar het een en ander uitleggen.
Ze moest even de goede verdieping en de lift zoeken. 
Vlak nadat de liftdeuren zich hadden geopend, wilde ze niet meer.
“Hoe erg is het als ik nu naar huis ga, haar bel en zeg dat ik niet kon komen en morgen kom?”
Ze schaamde zich voor deze gedachte.
De lift naderde weer. Er waren mensen achter en naast haar komen staan en dus moest ze wel instappen.
Ze wist meteen, ofschoon ze elkaar nooit hadden ontmoet, dat ze naast de moeder stond. Moest ze wat zeggen? Maar wat? De vrouw, die ergens in de vijftig was, keek neutraal, streng zelfs. Was dit niet een goede mogelijkheid om niet naar haar vriendin te gaan? Moesten moeder en dochter niet met elkaar praten?
Op de vierde verdieping stapte ze uit. De moeder ook. Ze moest nu wel wat zeggen.
“Dag mevrouw De Boer… Ik ben Helga, vriendin van Yvonne.”
“O ja… Helga… Je bent toch wel eens bij ons thuis geweest?”
“Ja, ik denk het wel,” loog ze.
Samen liepen ze door de gang. Toen zei de moeder: “Hij zal in onze familie heel welkom zijn.”
“Ja ja… natuurlijk…” reageerde Helga.
“Ik ben het gewend,” zei de moeder, die wel meer wilde vertellen, maar ze werden gegroet door twee verpleegsters die breed lachten.
Zwijgend liepen ze vervolgens de kamer binnen. Eerst de moeder, daarna zij. Haar vriendin zag haar het eerst.
“Helga… wat lief… wat lief,” zei Yvonne.
De vriendinnen kusten elkaar en Yvonne, die er behoorlijk vermoeid uitzag, begon onmiddellijk te huilen.
Helga wist niet wat ze moest zeggen. Ze nam enige afstand en zag in een ooghoek dat de moeder stil het kindje bestudeerde.
Het was of Yvonne niet op haar moeder lette en zelfs de indruk wekte dat ze het niet leuk vond dat die was gekomen.
Yvonne pakte haar hand en Helga merkte dat ze daarin kneep. Yvonne leek iets te willen zeggen en Helga boog zich naar haar toe.
“Wat moet ik nou… ik ben ongelukkig,” werd er in haar oor gefluisterd. Ze besloot te reageren door haar vriendin stevig vast te houden en uiteindelijk zei ze: “Je zal wel moe zijn.”
De moeder ging toen naar haar dochter en het viel Helga op dat er niet werd gekust of gefeliciteerd.
“Waar is pappa?” hoorde ze Yvonne zeggen.
Ondertussen probeerde Helga in het wiegje van dik, bijna ondoorzichtig plastic te kijken, waar het kindje aan verschillende infusen en slangen lag die onder wit verband verborgen leken.

Leave a comment

Subscribe now

Share

De column van Koos

De trip van Ferdinand Hania - door Theodor Holman

Reacties:

Deze reacties maken mij verlegen en trots.

My dear,

Vreemde tijden, vind je niet?

Amerika en Israël samen tegen Iran. En wij maken ons weer druk over regeltjes (“Het internationaal recht is overtreden!” en keren ons (behalve ik) in feite tégen Amerika en Israël. Wat is dat toch? Nou ja, toen ik jong was, liep ik over van de verkeerde denkbeelden, vooral om in de smaak te vallen bij wijlen mijn Grote Liefde.

Ik vind het wel jammer dat ik oud en geil ben; liever was ik jong en geil. Dan had ik me nu aangemeld voor het leger en had ik enkele Iraanse ayatollahs neergeschoten. (Ik was vijftien, zestien, en ik hoorde op school dat de Romeinen, als ze weer een dorp hadden veroverd, alle mannen neerstaken en alle vrouwen aan de manschappen gaven; het was een van de redenen waarom die Romeinse legers steeds groter werden. “Ha, grote centurion, we zien daar een dorpje, mogen we dat vanavond nog veroveren?” “Ga je gang, boys. Maar weet dat de dochter van de sheriff voor mij is.”)

Militarisme is zo aantrekkelijk omdat je meer uniform dan mens bent. Het kostuum verbergt de persoon, dus is ook de moraal verstopt, evenals de verantwoordelijkheid. De soldaat voert enkel uit. Als je zo’n pakje hebt aangetrokken, ben je eigenlijk al voor de helft gestorven; je bent verworden tot een somnambulist die zich thuisvoelt in Nachtmerrieland, waar onder je voeten constant botten kraken en waar de taal van Gekerm wordt gesproken. Ik heb, wegens familieomstandigheden, enkele soldaten gekend die hoog in rang waren. Op familiefeestjes was ik altijd onder de indruk van hun kostuum en de “batons” op de linkerborst, en ik zocht naar die voor Korea en de Verenigde Naties. (Laatst zag ik ze op het Waterlooplein liggen. Ik heb ze niet gekocht, uit een plotseling opkomend respect. Ik verdiende die niet. Daar heb ik nu spijt van.)

Ik schreef het geloof ik al in mijn vorige brief, dat ik bang ben voor oorlog. Uiteraard bid ik elke avond dat er geen oorlog komt, maar ik houd er rekening mee dat mijn kleinzoon ook in zo’n pak terechtkomt.

“Waar ga je naartoe, jongen?”

“Naar Iran, opa.”

“Okee… Nou, tot ziens…”

“Dag opa…”

“Wacht… Ik wil je een kus geven.”

Ik zal je niet schrijven hoe mijn gedachten dan verdergaan, maar mijn kussen wordt dan nat.

Mijn vader — landstormer geweest, meteen gevangen genomen door de Jappen en vervolgens gemarteld — wilde maar dat ik in het leger ging. Ik begrijp het nog niet. Althans… net als hij ben ik voor een groot Nederlands leger, maar toch wil ik niet dat mijn eigen kleinzoon daarvan deel uitmaakt. Hypocriet? Ja. Dus vertel het maar aan niemand. Misschien is dat wel de ellende van deze tijd: dat je, om overwegingen van leven en dood, gedwongen wordt tot hypocriete keuzes, terwijl je eigenlijk iedere vorm van hypocrisie wilt bestrijden. Aan mij ging een held verloren, maar als ik het leger in was gegaan, was ik denkelijk alleen per ongeluk een held geweest. Als ik dan ten oorlog had moeten trekken, was ik misschien pas na mijn heldendood een echte held geworden - dus in de ogen van anderen - en was er voor mij en al mijn omgekomen kameraden een afschuwelijk “Voor hen die vielen”-monument opgericht van iets abstracts wat nog het meest lijkt op een veelkoppig, gruwelijk insect met harige poten.

Wat moet ik nou met deze tijd? Kon ik er maar een prop van maken en weggooien.

Aan de andere kant vind ik het ook spannend.

Ik stop nu even met schrijven en ga vanavond verder.

Pauze…. (U kunt drankjes bestellen bij de bar.)

Ben ik weer.

Had ik je al verteld dat mijn boek helemaal niet loopt? Nu wil hij — mijn boek dus — ook in het leger. Ik zeg: “Doe niet zo raar. Ik heb je niet geschreven voor nu, maar voor de eeuwigheid.” Dat begreep hij niet. Ach, hij heeft nog dromen om in alle etalages van boekhandels te liggen en prijzen te krijgen. Ik wil hem die dromen niet afnemen, maar in het leger gaan gaat me te ver. Dan wordt hij meteen verscheurd.

Wat ben ik ongezellig, hè?

Ik maakte daarnet met Koos een wandeling en kwam vijf (!) daklozen tegen op verschillende locaties. Eén op een bankje met drie zakken om zich heen, één in het gras, twee in een portiek en één zittend voor het portiek bij de Aldi. Vroeger zou ik een “column” over ze hebben geschreven, zo’n Carmiggelt-ding, weet je wel, met een wat droevige beschrijving: “De man die zijn dak had verspeeld en nu dagelijks de kilte van de straat en de mensen voelde, vroeg mij met een stem waaruit de alcohol en de nicotine nooit meer zouden verdwijnen of ik misschien duizend euro kon missen, want hij wilde ook wel eens goed eten in zo’n kutrestaurant waar je, godverdomme, alleen maar teringjeugd ziet, decadenten!”

Nou ja, deze tijd heeft veel woorden nodig om te beschrijven, maar tegenwoordig schrijven maar enkelen de goede. Het was hét probleem van vlak voor de Tweede Wereldoorlog: hoe moest je precies over die klote-Duitsers schrijven? Misschien ga ik daar wel een stukje over schrijven. Nu houd ik op en ga CNN kijken, want de Nederlandse talkshows gaan elke avond alleen over de buitenkant en ethische problemen waar je in deze tijd niets aan hebt.

Tot ziens, dear. We komen er wel doorheen. Door het leven, bedoel ik.

Subscribe now

Leave a comment

Kort verhaal

Maserati

Die avond bestond zijn broertje, door alle geneesmiddelen die hij kreeg, uit een vrolijk stuk doorzichtig vlees dat in een grauw bed lag.
“Morgen word ik achttien,” zei broertje, die ondanks zijn leeftijd zo mager was dat hij gekrompen leek.
“Dan mag je eindelijk je rijbewijs halen,” zei Robert, en hij wist dat zijn broertje daarom moest lachen.
“Wat voor auto ga jij later kopen?” wilde zijn broer weten.
“Ik weet het niet,” zei hij. “Wat voor auto zou jij kopen?”
“Een Maserati.”
Robert knikte bevestigend
“Mooi…” zei hij.
“Dus je moet rijk worden. Voor mij. En dan een Maserati kopen.”
“Ik heb geen talent om rijk te worden.”
“Ik zeg niet dat dat overmorgen moet. Het mag ook over dertig jaar.”
“Dan zijn die Maserati’s misschien lelijk.”
“Toch kopen. Voor mij…”
Op dat moment kwam hun moeder binnen. Ze liep meteen naar haar zoon, die rechtop in bed zat, en kuste hem.
“Waar hadden jullie het over?” vroeg ze.
“Over auto’s.”
“Over auto’s? Waarom?”
“Omdat ik na morgen mijn rijbewijs mag halen. En hij gaat een Maserati voor me kopen.”
“Wat voor auto is een Maserati?” vroeg de moeder.
“Gewoon. De mooiste auto die er is, mam.”
“O… en welke kleur?” vroeg moeder, die duidelijk geen verstand van auto’s had.
“Zwart,” zei haar zoon. “Hij gaat een zwarte Maserati voor me kopen. Toch?”
“Wil je echt zwart? Ik dacht rood,” zei Robert.
“Nee, zwart…” zei broertje.
“Ik vind zwart zo somber,” zei moeder.
“Maar ik hou van zwart,” zei haar zoon. “Je gaat echt voor mij een zwarte Maserati kopen, hè Robert?”
“Ja… als ik rijk geworden ben.”
“Je wordt rijk.” En na een kort moment: “En nu ga ik slapen.”
“Ben je moe?” vroeg moeder, terwijl ze door zijn haar kroelde. Maar de jongen sliep al.
“Ik blijf vannacht hier,” zei moeder.
“Ik kan hier ook blijven, mam. Je ziet er doodmoe uit.”
“Dat moet ook. Ik wil er doodmoe uitzien en ik wil doodmoe zijn.”
Hij ging niet tegen zijn moeder in, gaf haar een kus, keek nog even naar zijn broertje en verliet het ziekenhuis.
Op de parkeerplaats zag hij de auto van zijn vader. Die zat achter het stuur en rookte een sigaret. Robert klopte tegen het ruitje.
“Mamma is boven,” zei hij, “en ze wil de hele nacht bij hem blijven.”
Zijn vader nam nog een trek en zei: “Dat zou ik ook wel willen.”
“Ga dan!”
Z’n vader schudde zijn hoofd.
“Dat kan ik haar niet aandoen.”
“Ga naar boven. Vierde verdieping, kamer 435.”
“Dat kan echt niet!”
“Natuurlijk wel, pap. Wat dan? Wil je de hele nacht hier blijven?”
Z’n vader schudde weer zijn hoofd.
“Hoe gaat het nu met hem?”
“Hij is morgen jarig, zoals je waarschijnlijk niet weet, en hij wil een zwarte Maserati.”

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Reclame heeft zin.

Subscribe now

Share

Leave a comment

Ik had Joop Soesan in Israël even aan de telefoon.

Operatie “Epic Fury” was in volle gang.

Terwijl we belden, hoorde ik voortdurend zijn telefoon afgaan met waarschuwingen (“alerts”) over welke gebieden door Iran werden aangevallen en gevaar liepen. Joop zat aan het eind van ons gesprek nog maar zes kilometer daarvandaan. Dat is mijn rondje langs de Amstel met de hond.

Na ons telefoongesprek zag ik dat ook hij naar de schuilkelders moest.

Ondertussen probeerde ik waar ik kon het nieuws te volgen. Joop hield me goed op de hoogte, evenals GeenStijl.

Ik moest denken aan Kati Piri van GroenLinks-PvdA, die nog maar vrij kort geleden wilde dat Nederland de levering stopzette van onderdelen voor de luchtverdediging van Israël. Stel je voor! Dat zou destijds al vrij spel voor Hamas hebben betekend (wiens leus “From the River to the Sea” alleen maar geïnterpreteerd kan worden als genocidaal).

Kati Piri heeft zo’n gemakzuchtige moraliteit dat ze elke dag haar handen zou moeten wassen in bloed.

Ik merkte dat ik hoopte dat de Grote Leider van Iran het loodje zou leggen en tegelijkertijd (wat is dat toch?) voelde ik me schuldig dat ik iemand dood wenste. Ik wens ook Poetin dood — en er zijn er wel meer die ik dood wens. Als antidotum tegen mijn doodswensen is er het besef van wat deze leiders hebben gedaan en hun leeftijd. Khamenei is al ergens in de tachtig en Poetin is van mijn leeftijd. Poetin, ex-KGB’er, wist toen hij Oekraïne binnenviel dat dit zijn laatste kunstje zou kunnen zijn en dat het zou kunnen mislukken. Khamenei houdt sowieso niet van het leven en viert de dood.

Als zij uit de tijd verdwijnen, is dat niet zo erg en hoort het, als het ware, bij het bestaan op deze wereldbol. Als Khamenei een meisje van veertien was en Poetin een jongen van twaalf, dán zou hun sterven tragisch zijn. Maar hun dood zou er nu juist voor kunnen zorgen dat wellicht meer jongeren kunnen blijven leven.

Tegelijkertijd denk ik af en toe dat we kinderen krijgen om hen op veel te jonge leeftijd te laten sterven, om ruimte te maken voor een generatie die iets langer van het leven kan genieten dan momenteel gebruikelijk is. We leven in een tijd waarin De Dood voor hemzelf rechtvaardige, maar voor ons onrechtvaardige beslissingen neemt.

“Ik neem altijd rechtvaardige beslissingen,” zegt De Dood. “Jullie zijn namelijk allemaal schuldig, gewoon omdat je mens bent!”

Ja, redeneer daar maar eens tegenop, vooral omdat De Dood hier hetzelfde zegt als wat mijn vader vroeger zei.

Ondertussen zingen commentatoren in de opera “Schandaal” dat het in feite schandalig is wat Trump heeft gedaan, want hij heeft niet de toestemming van het Congres. Daarna zingen ze een aria om duidelijk te maken dat deze actie bedoeld is om de aandacht af te leiden van het Epstein-schandaal. Vervolgens wordt er een treurig lied gezongen dat Trump “Epic Fury” is begonnen omdat hij de midterms wil winnen en gokt dat heel Amerika “will rally around the flag”.

Blijkbaar interesseert het die commentatoren niets wat het gewone volk in Iran wil. Dat wil verandering van regime.

Ik wil het met hen.

UPDATE

CNN meldt dat Khamenei dood is.

Subscribe now

Leave a comment

Share

⸻

Brief

Beste O.,

Dank, veel dank, dat je “De trip van Ferdinand Hania” zo’n mooi boek vindt. Ik vind het echt niet erg hoor als je het een tweede of derde keer wilt lezen voor hetzelfde geld. Ik bedoel, ik wil liever dat je steeds een nieuw boek koopt, zelfs als je het niet meer wilt lezen, maar ik wil alleen maar zeggen dat van mij alles mag.

De voortekenen ter bespreking zijn ronduit slecht, want ik heb een slechte naam. Ik ben links, homoseksueel, voor de Palestijnen, ik haat Joden, ik ben geabonneerd op NRC Handelsblad en de Volkskrant, ik woon tien meter van de Reguliersgracht, ik stem GroenLinks-PvdA, ik vind Eus de beste schrijver/interviewer/programmamaker van Nederland, ik kom niet meer bij als Youp een grap vertelt, ik kom ook niet meer bij als ik Claudia de Breij hoor, ik ben ook nog geabonneerd op de VPRO-gids en VARA-gids, ik ben zeer onder de indruk van de columns van Bas Heijne, Arnon Grunberg en Ilja Pfeijffer, zeker als ze samen schrijven — en dan lig je niet lekker in onze cultuur. Misschien ben ik paranoïde, maar ik denk het niet. We wachten af.

Verder gaat het goed met mij, dank je wel. Er zijn momenten dat ik me een echte schrijver voel. Hoewel. Ik was daarnet bij boekhandel Zwart op Wit en daar hadden ze mijn boek niet in de etalage. Nu hebben ze nooit een boek van mij in hun etalage, en ik begrijp dat (zie hierboven), maar ik dacht wel: ik spendeer bij hen misschien per jaar duizend euro aan boeken, dan mag mijn meesterwerk toch wel eventjes in de etalage te zien zijn. Vindt de buurt ook leuk. Maar goed. Ik ben een Indische jongen en die zijn erg nederig, zoals je weet. (“Jawel, sahib.”)

Ik vond het bijzonder prettig je vorige week op de begrafenis van E. te zien. Wat zijn begrafenissen en crematies toch leuk tegenwoordig. Je zag er nog goed uit. Ik weet zeker dat als je een raamadvertentie bij de sigarenboer plaatst, je nog een heleboel minnaars kunt krijgen. Of doen ze tegenwoordig niet meer aan die raamadvertenties? Wel leuk dat ik A. en C. ook nog zag. Ik hoorde dat A. “eigenlijk op haar laatste benen loopt”. Het was niet te zien, maar volgens mij loopt ze al jaren op haar laatste benen. Zo’n rare uitdrukking. Alsof je je benen na verloop van tijd verliest, die dan weer aangroeien tot je bij je laatste benen bent gekomen. En daar loop je dan op.

Aan welk paar benen ben jij nu bezig? Hier groeit niets aan, kan ik je zeggen. Integendeel. De knieën lopen vast, de voeten worden groter door de slechte bloedtoevoer en door de cholesterolpillen hebben ze af en toe last van kramp. Alsof mijn beenspieren dan gillen.

Misschien is ons volgende feest — ik bedoel begrafenis of crematie — wel als de benen van A. zijn opgebruikt en zij de geest geeft.

Ach, wat zijn we toch ingewikkelde wezens.

Ik vroeg me trouwens daarnet af of het “ironische van de ironie” (de uitdrukking is van Harry Mulisch) nu bereikt is. Is het een leeftijdskwestie of is het de tijdgeest?

Ik zie Jodenhaat in mijn Amsterdam en ik denk dat het ironie is. Ik merk dat er in de politiek wordt gelogen en ik denk dat het ironie is. Ik luister en kijk naar het Journaal en ik wou dat het ironie was. Cabaretiers maken ironie, maar ik vind het geen ironie. Ik ben zelf ironie geworden. “Wat? Theodor Holman? Hahahahaha!” Aan de andere kant heb ik altijd gepropageerd dat ik een ironische levenshouding het beste vind. Niks serieus nemen — tevens ter bescherming van je geestelijke gezondheid. Komt er oorlog? Ach, wat jammer.

Vrijheid bestaat alleen als je ironisch bent en kunt zijn. Vrijheid is ironie. Men wil het niet, men doet alsof. De ironie van vrijheid is dat je ervan af wilt als je haar hebt. We hebben vrijheid; gaan we ons bewapenen. En ik wíl ook dat we ons bewapenen. Dat kun je alleen bevatten als je een ironische kijk op het leven hebt. Laat ik die nou hebben! Gratis. Gewoon langs de kant van de weg gevonden! Je moest eens weten wat men allemaal weggooit.

Oorlog is onze normale staat van zijn. De weg naar vrede gaat namelijk altijd over lijken. Het gezicht van de dood drijft ons op. Wil je de man met de zeis ontlopen, dan moet je zelf de man met de zeis worden.

Zo, je bent nu zeker opgeknapt?

Als je het niet erg vindt, ga ik nu even net doen alsof het vrede is in de wereld.

Je vroeg me laatst of het in Nederland vrede blijft.

Wat is vrede als er constant hackers op de loer liggen om je uit te leveren aan misdaad? Wat is vrede als straks je gas en licht het niet meer doen? Wat is vrede als “vrijheidsstrijders” (ironie?) je willen aanvallen, verkrachten, zomaar doden, kortom: zich opstellen als Het Kwaad waarop je niet bedacht kunt zijn?

Ik raad je aan om mijn boek nog een keer te lezen. En daarna weer. “De trip van Ferdinand Hania.” Het gaat fijn over Liefde en Dood. Over seks en hallucinatie. Over waanzin en illusie. Over jeugd en ouderdom.

“Je bedoelt over het leven?”

“Inderdaad, O., het gaat over het leven. Maar dus ook over de dood.”

“O, maar dat verkoopt niet.”

“Ik heb nog nooit iets voor geld gedaan, O.”

Groet.

Subscribe now

Leave a comment

Share

• Over Epstein

• Over Andrew

• Over toneelspel

• Over de liefde

• Over de dood.

• Over een hond die Koos heet en wil weten wat liefde is.

• Een recensie (*****) van het boek ‘De trip van Ferdinand Hania’ door Theodor Holman.

Read more

Ha Willem,

Ik had vroeger een oom (een ‘anak piara’, in ons Indië een familielid dat geen echte familie was) en die vertelde me steeds iets nieuws.

Hij zei bijvoorbeeld: “De aarde draait om haar eigen as in 24 uur. Maar zou het niet handiger zijn als we zouden zeggen: de aarde draait in 100 uur om haar eigen as? En dat we alles daaraan aanpassen?’’

Ik vond het best, maar oom nam zichzelf bijzonder serieus.

Zo zei hij ook: “Een week kent zeven dagen. Waarom geen acht? Is veel handiger.’’ En ook: “ We tellen tot 10, maar ik denk dat het slimmer is als we tot één tellen.’’

In dat laatste had hij geloof ik gelijk.

Oom was vrijmetselaar en wilde mijn vader daartoe ook overhalen, maar dat lukte niet. Mijn vader was een gereformeerde die niet zijn geloof had verloren, maar wel de overtuiging dat God bestond.

Oom werd een mysticus. Nadat zijn vrouw was overleden ging hij naar India. Daar vond hij het niet. Toen ging hij naar Amerika. Daar vond hij het wel. Hij kwam terecht bij hippies die meenden dat dogma’s bestonden uit een complot. Elk dogma. Hij schreef mijn moeder: “Het kan best zijn dat God bestaat, maar dan is hij een samenzwering. En als Hij niet bestaat, dan is dat ook onderdeel van een complot.’’

Mijn moeder reageerde: “Als hij in godsnaam maar uit het gesticht blijft.’’

Ofschoon hij redelijk jong stierf (zestig jaar, in een zelfgebouwd houten huis in Californië met een zwarte vrouw wier leeftijd hij niet wist en zij ook niet) vroeg mijn moeder aan zijn weduwe hoe het hem was vergaan.

Zij kreeg vijf (!) jaar later antwoord. We kregen - in een keurig doosje - niet zijn as, maar een beetje aarde waarop zijn as was uitgestrooid. De weduwe zelf kon niet schrijven dus had een onbekende er een briefje bij gedaan: “Op familie van deze aarde heeft zijn as gelegen die door de wind werd meegenomen en zo werd opgenomen door de natuur. Wij geven nu deze aarde aan zijn familie.’’

Wij staarden maar naar de inhoud van dat doosje en de brief. Was dat nou as of niet? Of was het gewoon aarde? Wat was het eigenlijk? Het rook naar niets. Mijn moeder vond het maar eng - ik heb geen idee waarom - en heeft na een jaar het doosje weggegooid. Gewoon in de prullenbak die we toen nog hadden.

Maar nu het wonderlijke. (En je weet dat ik niet in wonderen geloof.) Onlangs vond ik op het Waterlooplein precies zo’n doosje. Nou ja, bijna precies zo. Ik overwoog een koop. Tot ik het openmaakte. (Nu komt het wonderlijke.) Op de bodem had iemand een oog geschilderd. Eén oog. Dus als je het opende, werd je meteen aangekeken.

Ik heb het niet gekocht.

Daar heb ik toch spijt van.

Nu vraag jij je af waarom ik je dit allemaal vertel. Omdat jij me gisteren onthulde dat je spijt had van het feit dat je - net als ik - je opleiding niet had afgemaakt. Dat kan mij nou echt niets schelen. Maar ik heb wel er wel spijt van dat ik dat doosje niet heb gekocht. Is spijt ook niet een complot? Hoe komen we er bij dat je spijt moet hebben van het niet afmaken van een opleiding? Ik heb spijt van de meiden die ik niet heb geneukt, maar ik heb ook spijt van dames met wie ik wel naar bed ben geweest. Ik heb net als jij nog steeds spijt van bepaalde zaken, maar jouw spijt is anders dan die van mij. Spijt is een noodzakelijk mankement in onze geest. Hadden we er geen last van dan namen we constant de verkeerde beslissing. Wie geen spijt kent, bespoedigt zijn dood. Spijt is de natuurmethode om iets te leren. “Godverdomme, ik heb een druiper opgelopen! Ik heb spijt dat ik naar de hoeren ben gegaan.’’ Spijt is misschien wel het oog van God.

Ik heb nog een mooi einde van het verhaal over mijn oom. Mijn moeder vroeg of zij de papieren mocht hebben, of zien, of lezen, die hij had geschreven. Ze kreeg na een jaar (blijkbaar had mijn oom gezegd dat een jaar eigenlijk een dag is) een brief terug dat men de op schrift gestelde nalatenschap van mijn oom, geheel conform zijn wens, had verbrand. Onderaan de brief stond: “Het vuur is alles.’’

Theodor

Subscribe now

Leave a comment

Literair verhaal

Gelukkig

Op de dag van haar overlijden zei haar moeder: “Zorg goed voor je vader. Hij kan niets.’’
Maar nu - een jaar later -  was haar vader opnieuw verliefd geworden. Op de allerstompzinnigste en lelijkste vrouw in zijn beperkte omgeving.
“Ik vind het hartstikke leuk, pap.’’
“En je hoeft je geen zorgen te maken over je erfenis, want ik verander niets aan mijn testament.’’
“Al zou je haar alles willen nalaten, pap… Maakt niet uit.’’
“En we gaan ook niet trouwen.’’
“Dat kan me ook niets schelen, pap…’’
Ze probeerde de toon licht te houden en ze meende dat ze dat kon onderstrepen door haar mondhoeken hoog te houden. Maar hoe ze ook keek, ze zag steeds dat koffertje haar geestesoog pijnigen. Ze had het gezien in de slaapkamer van haar vader.
“Hoe oud is ze eigenlijk, pap?’’
“74,’’ zei hij.
“Net zo oud als jij.’’
“Ja, ik ben zes maanden ouder.’’
“Ach…’’
Dat stomme koffertje. Zo’n lullig ouderwets ding. Wat zat daar in? Onderbroekjes? Een tandenborstel voor een kunstgebit? Een extra zakje met geneesmiddelen? Toen ze haar moeder naar het ziekenhuis bracht had die ook zo’n koffertje. Maar daarin zat nog een ingelijste foto van de hele familie.
“Zij is ook getrouwd geweest… Tien jaar geleden ging haar man… En ze heeft een beetje treurige geschiedenis achter de rug… Een dode zoon… Ellendig allemaal.’’
“Ja, ellendig.’’
En toen kwam de zin die ze niet wilde horen.
“Ik had niet gedacht dat ik ooit nog zo gelukkig kon worden.’’
“Wat fijn… dat je zo gelukkig bent…’’
“Ja…’’ zei haar vader.
“Ja…’’
“Er is ons misschien niet veel tijd gegeven nog… Je weet het niet.’’
“Nee.’’
“De liefde is ook anders.’’
“O ja? Hoe dan?’’
Vader haalde zijn schouders op.
“Het gaat natuurlijk meer om … ja, hoe moet ik dat nou zeggen…’’
“Zeg het niet!’’ dacht de dochter.
“Het gaat meer om… tederheid… Dat er iemand is om wie jij geeft en die om jou geeft… Snap je.’’
“Ja, ik snap het heel goed,’’ zei ze.
“Ik zeg tegen haar… We moeten genieten van de tijd die ons nog rest.’’
“Ja natuurlijk…’’ zei ze.
Het leek wel of zij het liefdesverdriet voelde waarvan ze wilde dat hij er nog iets van liet blijken.
“Ze wil heel graag Kees en Menno zien,’’ zei haar vader.
“We komen binnenkort wel langs.’’
Ze zwegen beiden.
Plotseling vroeg haar vader: “Hoe gaat het met Peter?’’
“Goed…. hij maakt keurig de alimentatie over en… gewoon… hij komt om de week in het weekend Kees en Menno halen. Die zijn dol op hem en hij op hen.’’
“En die vriendin van hem?’’
“Daar zijn ze ook dol op… We hechten allemaal aan goede verhoudingen.’’
“Dat is goed… dat is heel goed.’’
Toen stond ze op.
“Ga je nu al? Sandra komt zo.’’
“Helaas pap… Je kleinkinderen komen zo thuis.’’
“Ja, snap ik, snap ik, jammer.’’
 Ze kuste haar vader, zei dat hij in z’n stoel kon blijven zitten, liep langs de slaapkamer, sloot daarvan de deur en eenmaal buiten begon ze met haar moeder te praten.
“Sorry mam… Maar het gaat goed met hem… Helaas.’’
Ze schudde haar hoofd. Ze was bang dat haar moeder haar zou kunnen horen.

Leave a comment

De column van Koosje

NIeuw: De Beste Roman Van Theodor

“Ja, dit is je beste roman, want ik heb echt moeten lachen, ik heb ook een traantje moeten laten en ik vroeg me constant af: is dit nu echt gebeurd of niet? Meesterlijk.’’

Ha Willem,

Volgens mij heb ik er al duizend keer met jou over gesproken: het verdwijnen van onze taal. Verbood vroeger de kerk onchristelijke denkbeelden (en dus de daarbij behorende taal, bijvoorbeeld: de aarde is rond, God bestaat niet, onaneren is natuurlijk, zelfs als je je hond aftrekt of de hond jou pijpt, homofilie komt in de beste kringen voor, etc., etc.), tegenwoordig probeert men de cultuur te dresseren door steeds meer verbodsbepalingen in te voeren. Je mag geen slaaf zeggen, geen neger, geen meisje… ach, je kent de voorbeelden. Zeg of schrijf je die woorden wel, dan ben je “fout”. Fout betekent hier: je hebt de verkeerde moraal. Je discrimineert zieligerds, of je sluit ze uit, of je kijkt op ze neer, of je weigert ze te zien als echte mensenkinderen… weet ik veel. Ik herinner me dat nog uit mijn marxistische tijd, inmiddels meer dan vijftig jaar geleden. Arbeiders moest je ambachtslieden noemen. Journalisten waren ook ambachtslieden, onderwijzers trouwens ook, en hoogleraren? Die zeker. Iedereen was ambachtsman of -vrouw. Behalve kapitalisten. Als je niet wist wat een kapitalist was, dan hoorde je dat wel aan de manier waarop dat woord werd uitgesproken. Alsof men een harige gifspin in z’n mond had en die uitspoog. Het was aanbevelenswaardig om het bijvoeglijk naamwoord ‘vieze’ bij kapitalisten te gebruiken. “Hee, vieze kapitalist!’’ Marxisten denken altijd dat gelijkheid en gelijkwaardigheid hetzelfde zijn. Dus moesten we allemaal gelijk worden, gelijk aan de allerzwaksten van de samenleving. Wat een misverstand. Ik ben erg voor gelijkwaardigheid, maar bijzonder tegen gelijkheid. En als ik er het talent voor zou hebben, zou ik ook graag een vieze kapitalist zijn. Op de een of andere manier zie ik geld als een mooie vrouw die ik toch niet kan krijgen; ik zie de schoonheid en er is sprake van enig begeren, maar ik ben verder niet geïnteresseerd. Waarom lul ik nu zoveel? O ja, ik weet het weer: onze taal is er vandoor aan het gaan, uit angst het verkeerde uit te drukken. Daarmee verdwijnt een groot deel van onze literatuur. Is dat erg? Weet je wie zich bekommert om het verdwijnen van onze literatuur? Sommige schrijvers, waaronder ik. Laatst las ik in NRC Handelsblad van de dichter des vaderlands — ik kan de naam niet onthouden, wat erg onbeleefd van mij is, excuus — een poëem met veel, heel veel buitenlandse woorden. Waarom? Dat weet ik dus niet. Misschien vond de dichter het Nederlands ontoereikend. Het kan ook zijn dat de dichter wilde uitdrukken dat alle talen even mooi zijn, of dat bepaalde woorden in een andere taal “veelzeggender” zijn dan in het Nederlands. Misschien wilde de dichter zeggen — en dat denk ik dus —: “Zeg maar dag met je handjes tegen die kleine taal van je. Wij gaan haar uitbreiden met woorden en zinnen uit andere talen, waaronder het Arabisch.” Want dat was ik nog vergeten te vertellen: er zaten ook Arabische woorden tussen die in het Arabisch waren geschreven en die ik dus niet kon lezen.Wat ik moest beseffen was: met dit gedicht, met woorden die ik niet kon lezen en niet kon begrijpen, sluiten we jou uit. Het Nederlands zoals jij dat spreekt en schrijft, pakken we van je af; we voegen er onze eigen woorden, taal en tekens aan toe, en als je ons dan wilt volgen, ga jij maar je best doen. Leer onze taal maar. Wij weten wel wat hier staat. En zo zorgt ook de taal voor een kloof. Ik weet niet wat er staat. Ik ken de geschiedenis, de gevoelswaarde van die woorden niet. Zelfs een simpel woord als vrijheid zal hier wat anders betekenen dan elders. De kloof: aan de ene kant de mensen die houden van onze taal, aan de andere kant functionarissen die willen breken met onze taal en grammatica. Maar is dat erg?

Voor mijn geestesoog verschijnt de dichter Willem Wilmink, die een keer in de jaren zeventig tegen mij zei: “Wanneer je echt wil democratiseren, gebruik je eenvoudige woorden, en eenvoudige zinsconstructies. Dan bereik je de meeste mensen. Ook de mensen die niet zoveel opleiding hebben gehad.” Al is de poëzie misschien wel de hoogste vorm van kunst, vaak is die ontoegankelijk omdat de dichter iets met de taal probeert wat (nog) niet hoort; een verrijking slaagt niet altijd, of is pas na verloop van tijd succesvol. Ikzelf hoop dus zo helder mogelijk te schrijven. Maar hoeveel Engels heb ik niet in mijn eigen taalgebruik, hoeveel Frans stop ik niet in mijn zinnen en hoeveel Nederlandse woorden zijn er al niet in de mutsaard (brandstapel of haard) geworpen? Wie zegt er nog “Wat deert u?” of wie gebruikt het werkwoord “volharden” nog? Wie zegt nog “terstond” of “aanstonds”, wie heeft het nog over “lotsbestemming” en wie heeft er nog een “kamenierster”? En zo kan ik wel doorgaan. Allemaal woorden die ik gedurende mijn leven nog heb gebruikt of heb horen gebruiken. (Mijn moeder verzuchtte wel duizend keer: “Ach, had ik maar een kamenierster…”) Er komen nieuwe woorden uit andere talen bij die ik niet ken en er verdwijnen woorden die voor mij nog veelzeggend zijn — en zo raken jij en ik geïsoleerder. Wie weet moet over enkele jaren een Nederlandse onderzoeker deze brieven vertalen in wat dan Helder Nederlands is. Je kent een van mijn grote verdrietelijkheden. Dat is dat de schitterende gedichten van Constantijn Huygens soms moeilijk leesbaar zijn door de vreemd geworden spelling, vocabulaire en zinsbouw. Niet voor mij, maar voor anderen. Ik krijg er maar niet de handen voor op elkaar. Maar wat een meester was dat. Een meester omdat hij over alles, maar ook letterlijk alles dichtte. Elk “ding” was voor hem een onderwerp. Deze vind ik leuk:

HAMER

Een kort woord, snell en fel gesproken, heeft meer kracht
Dan een lang swaer bericht dat slaep'righ uytgeseght werdt:
Een kleinen hamer, snel gedreven, heeft meer macht
Dan een swaer Yser dat maer op den Bout geleght werdt.

Maar eerlijk is eerlijk: in zijn gedichten schrijft hij soms ook iets in het Italiaans, in het Grieks, in het Latijn of in het Engels. En heb ik zelf niet eens een gedicht geschreven met Maleise woorden die niemand meer kent? (Kassian, pedis, adoe, senang, toean, manis… dat was het wel.) Alles verdwijnt — wij ook. Je hoopt dat wat je hebt gemaakt op een of andere manier blijft bestaan. Maar die hoop is tevergeefs. Mijn boeken vind je in de straatboekenkast, waar ze last hebben van regen, kou, tocht, zon, wind… Maar helaas niet van lezers. Ach, ik sta naast Nobelprijswinnaars (Pasternak) en iemand als Nabokov. Weet je, Willem: de mens is een wezen dat de pech heeft als mens te zijn geboren. Hond Koosje heeft geen ambitie, maakt zich geen zorgen over de ouderdom of zijn fysiek. Heerlijk. Jij bent toch gelovig? Vraag dan eens aan God waarom Hij ons heeft gemaakt met allerhande kwalen, zowel geestelijk als fysiek.

Ik groet je en zal je volgende keer weer een mooi avontuur verhalen. Ik ben nu in de weer met het schrijven van een korte roman. Maar het kan ook een lange worden.

Groet,

Theodor

Subscribe now

Leave a comment

Kort verhaal

Misselijk

“Dag broertje,” zei ze. De telefoonverbinding was slecht.
“Wanneer kom je terug?” vroeg hij.
“Hoe is het met je?” antwoordde zij.
“Hoe zou het zijn… Je hebt mama gesproken… Maar met mij gaat het goed hoor.”
Ze liet de bitterheid van die laatste zin van zich afglijden.
“En hoe verloopt je therapie?”
Hij zweeg even, en toen, als een ketsende steen: “De therapeut is dood… Hij was aan het vechten voor jou… als je terugkomt…”
Toen begon ze te huilen.
“Ik wil niets liever dan bij je zijn.” Om die zin hingen haar snikken als een rouwkrans.
Hij hield zich stil.
“Ik wou dat ik kon huilen,” zei hij.
Ze hoorde het wel, maar kon en wilde niet reageren.
“Waarom blijf je daar? Je hoort hier te zijn!”
Ook deze woorden krabden aan de wond. En toen besloot ze het te zeggen: “Ik ben hier verliefd geworden… en ik ben zwanger geraakt… Het komt in februari… en ik wil dat kind hier krijgen. Ik kom wel… maar nu even niet… En ik ga weer terug naar hier.”
Toen hing hij op.
Ze wist dat het gevoel van verraad haar nooit zou verlaten.
Drie minuten later belde haar moeder.
“Waarom heb je het mij niet als eerste verteld!” waren haar eerste woorden.
“Het is een heel aardige man, mam. Een advocaat. Hij verdient goed, en hij wil naar jou en broertje toe. Maar eerst ons kindje.”
“Ik moet naar jou toe, om je te verzorgen.”
“Nee, je moet bij broertje blijven, mama. Hij is ziek.”
Toen werd de verbinding verbroken. Misschien had haar moeder ook zomaar opgehangen. Het bericht van haar zwangerschap was nu bekend. Het luchtte haar niet op.
Het was alsof ze de stad, die ze nog steeds niet echt goed kende, met andere ogen zag. Dit zou de woonplaats worden van haar zoon, want ze wist dat het een jongen zou worden. Ze durfde niet te denken dat het hier beter was dan daar. Haar vriend zei dat hij hier weer kansen zou krijgen, maar meer kansen om wat te doen? Straks moest hij hier ook in dienst. Misschien had haar broer wel gelijk en had vluchten uiteindelijk geen zin.
Ze ging in het parkje op een bankje zitten en hield haar hand op haar buik.
“We zijn samen,” dacht ze.
Ze werd misselijk en probeerde het kotsen tegen te gaan door diep adem te halen.

Subscribe now

Leave a comment

De column van Koos

Leave a comment

My dear,

Vrolijk ben ik niet zoals je terecht constateerde.

Ik hou ook niet van “vrolijk”. Wie die hysterische gemoedsaandoening bezit is meestal geestelijk niet helemaal in orde. Wie uit dat hij vrolijk is, is een vervelende narcist! Gelukkig zie ik weinig vrolijke mensen. Toen ik daarnet over de Vijzelgracht wandelde, merkte ik dat de meeste mensen keken of ze ziek waren, maar dat zal wel projectie zijn. (Weet je dat ik tegenwoordig ook meer gebrekkigen zie dan vroeger? Is dat een teken dat de gezondheidszorg achteruit gaat? Mensen lopen scheef, waggelen met x-benen van de obesitas over de stoep of kijken ongegeneerd scheel. Die waren een tijd uit het straatbeeld verdwenen, of is het mode?)

Wat ik wel ben? Ik ben Boos. Boos is een onderschatte aandoening, lieve vrouw. Een mens van vlees en bloed wordt boos als hij iets niet krijgt waar hij recht op meent te hebben. Ik vind “Boos” met daarin de twee o’s van dood, moord, kloot, sloop, nood een begrip dat verval in zich herbergt, vind je niet? Oude mensen zijn daarom vaak boos. Ze zijn in verval. Ik ben oud, al wil ik voor jou wel spelen dat ik jong ben.

Ik hou stiekem wel van boos. Boos geeft energie, kracht, het enthousiasmeert en scherpt je blik. Het schenkt je een wantrouwen dat je in deze tijd nodig hebt. Vrolijkheid verdooft. Volgende vraag graag: waarom ben je boos? Een aantal persoonlijke zaken (vrienden en familie die aan het sterven zijn), maar ook het buitengebeuren stemt me verongelijkt.

Zo zag ik, geheel tegen mijn wens in, de leden van “ons middenkabinet’ iets vertellen en voorlezen en ik dacht: “Eerst moest ik partijprogramma’s lezen om te weten op wie je wil stemmen. Dat deed ik al in het besef dat dat programma niets waard is als je hebt gestemd. Vervolgens gaan er partijen onderhandelen en komen ze tot overeenstemming, een coalitieakkoord, met een programma waarin de oorspronkelijke ideologische bevlogenheid is teruggebracht tot een zak met goedkope snoepjes. Voor iedereen wat en je tanden gaan ervan kapot. Daarna gaat het parlement zich erover buigen en wordt het geheel een teil lauw water waardoorheen een gebruikt theezakje is gehaald. “Hier, dit is voor u.’’ En dan moet ik vertrouwen houden in de politiek… Natuurlijk, democratie is het beste wat we hebben, maar het maakt me boos - en ik geloof dat dat ook de bedoeling is van een gezonde democratie. Een constante boosheid. Een voortdurende verongelijktheid. (Twee keer hetzelfde, kies jij maar wat je het mooiste vindt.) Alleen voel ik me er te oud voor.

Boos ben ik ook op de politieke analyses over ons zogenaamde “minderheidskabinet”. Wil ik van een analyse weten dat “eigenlijk de VVD gewonnen” heeft? Of wil ik weten dat “het vinden van meerderheden” erg moeilijk zal worden? Of dat “het wel over rechts zal moeten gaan”? Het kan me niks meer schelen en als ik erover nadenk word ik boos. Boos omdat je er niets aan hebt. Het zijn analyses die ik kan maken met een lamme pink maar die je niet maakt omdat ze stomvervelend zijn om aan te horen of te lezen. Niet dat een analyse vernieuwend moet zijn, maar iedereen heeft dezelfde. Althans, omdat steeds dezelfde mensen de politiek op radio en tv analyseren hoef je alleen maar hun stem te horen of hun kop te zien en je weet wat er gaat worden gezegd. Hoewel… daarnet hoorde ik een kanebraaier zeggen: “We leven in een overgangstijd!’’ Dat hoorde ik al toen de oliecrisis zich aandiende in 1973. Ik hoorde het na 9/11 en ik hoorde het toen Fortuyn werd neergeschoten en later Theo van Gogh. De overgang is nu dat Grote broer Amerika waarschijnlijk verbannen wordt door Grote Broer China of Grote Broer India. (In Grote Broer Afrika en Grote Broer Europa heeft men nog niet zoveel vertrouwen.) Tja, als Europa een derdewereldland wordt, vlucht ik toch naar Amerika. Ik zeg het maar even. Maar eigenlijk geloof ik niet dat het zo’n vaart zal lopen. En wat geeft het. Tijdens de Vietnamoorlog en de opkomst van RAF (“We leven in een overgangstijd”) was de haat tegen Amerika net zo groot, zo niet groter dan nu. Helemaal onwaar zal het niet zijn, maar de overgang die ik zie - dat we van een chistelijk werelddeel naar een islamitisch werelddeel gaan - wordt nooit benoemd, terwijl ik dat gevaarlijker vind dan dat Taiwan in Chinese handen komt.

Dus je treft me op een slecht moment. Ik stuur je hierbij als troost nog een kort verhaal en ga iets stoms kijken op tv.

Als ik morgen beter te pas ben, zal ik je wel weer iets schrijven.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Vleugels

Alsof ze vlak bij een vogel stond die met zijn vleugels wapperde, maar toen ze haar ogen opendeed, zag ze dat het een engel was.
Ze leek op een vrouw, een meisje, halfnaakt, met opvallend lichtgevend haar; het was mogelijk door haar heen te kijken en dan de rest van de kamer te zien.
Haar moeder had haar eens een ansichtkaart gegeven met een engeltje. Die had een blauw rokje aan, een ceintuur om en een toverstokje in de hand. Ze dacht dat het een plaatje was van haar zusje. Had haar moeder niet zoiets gezegd? Ze had de ansicht bewaard, maar op een dag was die weg. Haar kamertje was helemaal leeg en in het nieuwe huis miste ze het engeltje niet.
Deze engel was groot. Haar vleugels waaiden warmte naar haar toe. En soms vloog ze de kamer rond. Ze probeerde naar de engel te grijpen, maar dat lukte niet. Soms fluisterde de engel iets. Was het de naam van haar zusje, of die van haar moeder?
“Engelen bestaan niet,” had haar man gezegd. Daar was ze het mee eens. Wat niet wegneemt dat ze soms behoefte had aan een beschermengel. Zeker toen ze hem vond. “Waar is troost, Johan?” dacht ze tijdens zijn begrafenis. Ze wist toen niet dat ze zwanger was en een maand later dacht ze dat hij haar het kind als teken vanuit de hemel had geschonken. Een dankbaar geluk meende ze te voelen, als een lamp die op haar scheen. Onzin natuurlijk. En toen ze na drie maanden de foetus verloor, durfde ze haar huis nauwelijks uit: “Ik heb niks gedaan, maar men denkt van wel en dus krijg ik straf.”
Het leven gaf haar gevangenisstraf; ze had een zwakke fysiek en d’r moeder, die zorg nodig had, kon steeds minder. Ach, moeder had het ook moeilijk gehad met vader, die naar een jongere vrouw verhuisde bij wie hij, samen met haar, alcoholist kon worden.
De hand van de engel was nu vlak bij haar en zij wilde die pakken.
“Dag,” zei ze. De engel zei iets terug, maar ze kon niet horen wat.
Zou het haar zusje zijn? Of haar kind, van wie haar moeder had gezegd dat het een engeltje was geworden, een uitspraak waaraan ze zich kapot had geërgerd?
De engel pakte met haar hand de hare.
Met de andere hand kroelde de engel door haar haar.
Pas toen begreep ze het en hoorde ze het wapperen van de vleugels.

De column van Koos

Beste Maarten,

Nog even een vervolg op mijn vorige brief. Ik zei je door de telefoon al dat ik een “cultureel minderwaardigheidscomplex” heb. Ik schrijf verhalen en gedichten, componeer en teken, ik interview en speel toneel, maar ik voel me altijd de mindere. Volgens mijn zuster heeft dat met onze opvoeding te maken en ook met het feit dat ik Indische wortels heb. Ze zei dat “Indo’s een ingebakken minderwaardigheidscomplex hebben’’ Ik geloof dat niet, maar ik spreek haar niet tegen. Ze is twaalf jaar ouder dan ik. Ik heb trouwens aan waardering niet te klagen. Ik heb prijzen gekregen en ben in bijna alle hoofdsteden van Europa op het toneel geroepen. Maar dan had ik toch weer de pest in, want ik dacht: waarom vragen ze godverdomme in Nederland niet of ik iets wil schrijven? Soms dacht ik - en ik wist dat wel zeker - dat het niet te maken had met mijn talent, maar met mijn eigenzinnige politieke opvattingen. Ik was vriend van Theo van Gogh, werd verdacht van extreemrechtse ideeën en onlangs zei me een dierbare collega dat een kunstwerk dat niet “moreel juist’ is nooit een goed kunstwerk kan zijn. “Nooit een echt goed kunstwerk,’’ voegde hij eraan toe. Moreel juist - we spraken er een uur over met de bekende voorbeelden waaruit het tegendeel bleek: Céline, Reve, Israel de Haan, Genet… je kent ze. Ik vond eigenlijk dat ik de discussie won maar de collega wist het zo te draaien dat hij steeds gelijk had, wat ik dan weer moreel kwaadaardig vond. Ik zeg het nog maar eens: ieder standpunt wordt ooit gewaardeerd en verafschuwd. Dat komt omdat opinies modegevoelig zijn. Elke opinie! Maar ach, wat maakt het uit. Het lost mijn culturele minderwaardigheidscomplex niet op. Ikzelf was laatst aanwezig bij een culturele manifestatie. Een dichteres dichtte iets over “Palestina”. Een andere dichtte over “genocide”. Iemand las een column voor waarin Trump werd afgeschilderd als een “krankzinnige”. En zo ging het maar door. Had ik al gezegd dat een jongen met leuke meisjes achter zich aan spottende opmerkingen maakte over “Wilders” en “Thierry Baudet”? Mijn culturele minderwaardigheidscomplex speelde op, want ik voelde me weer melaats. Vergiste ik me of vond men mij een beetje eng? (Wat ik natuurlijk ook ben.) Natuurlijk, er waren ook aardige lieden, maar dat waren dezelfde soort schlemielen als ik. Morele verhevenheid in kunstproducten levert kitsch op; het immorele vergroot de kans op ware artisticiteit.

Maar of ik voor jou iets kan schrijven weet ik niet. We moeten daar maar eens over praten. We moeten goed bedenken dat we al op leeftijd zijn. Cultuur die enigszins aanslaat is van mensenkinderen tussen de 21 en de 64 en voor mensenkinderen tussen de 19 en 65. Jij en ik kunnen wel iets van kwaliteit laten zien, maar wat heb je daaraan als niemand kwaliteit kan herkennen? En misschien is het geen kwaliteit wat we maken - je kunt er niets over zeggen. Kwaliteit wordt bepaald door een kleine groep en door een grote groep niet gezien. En een grote groep zegt dat iets kwaliteit heeft en een kleine groep weet dat het niet waar is. Begrijp je?

Ik wacht af om een afspraak te maken.

Theodor

Subscribe now

Leave a comment

Literair verhaal

Desinteresse

Hij duwde zijn moeder voort door het park.
Ze zwegen.
“Koffie?’’ vroeg hij.
Z’n moeder knikte, maar zei niet “Ja graag” of zoiets.
Een paar minuten later zaten ze op het terras. Zijn moeder wilde niet recht in de zon zitten.
“Ik wil de zon op m’n schouders voelen,” was het eerste wat ze zei.
Hij haalde twee cappuccino’s, bekeek zijn moeder van een afstand en zag dat ze in de verte staarde. Was ze treurig? Het was geen bijzondere dag, niet de verjaardag van vader of van andere familieleden…
“Is er iets, mam?’’ vroeg hij toen hij de kopjes neerzette.
Alsof ze wakker werd en licht schrok keek ze hem aan. Ze haalde diep adem, knipperde met haar ogen en zei: “ Ik heb last van het dit-was-het-dan-gevoel.’’
“Hoezo? Hoe voelt dat?’’
“Gewoon… Dit was het dan… Dit was mijn leven… Het begon in een kinderwagen en eindigt in een rolstoel. En wat gebeurde er daartussen…. Dat gevoel.’’
“Wat gebeurde er daartussen? Ik snap je nog niet, mam.’’
Ze ergerde zich. Dat merkte hij doordat ze snel van hem wegkeek alsof hij stonk of te hard praatte.
“Ik zal nooit meer goed kunnen staan, laat staan rennen. Ik kan niet meer autorijden naar Frankrijk of Italië. Fietsen gaat al helemaal niet. Papa is dood, onze vrienden zijn grotendeels gestorven, jullie wonen ver weg, de kleinkinderen zie ik nooit… dat begrijp ik… En ik zit thuis voor de tv, of ik strompel met mijn rollator naar de plee, of ik lig in bed… Dit was het dan, weet ik.  Snap je?’’
“Maar afgezien van…je heup en je reuma… ben je nog best fit.’’
“Wat heb ik aan mijn fitheid als ik de hele dag voor de televisie zit, wil zitten of moet zitten? Herinner je je tante Ans nog? Die had Alzheimer. Herkende uiteindelijk niemand meer, wist niets meer, alsof één of andere bacterie al haar hersens had opgevreten… Zielig zeiden wij, maar ze lachte de hele dag. De héle dag.’’
“Je klinkt alsof je…’’
“…dood wil? Nee, het is geen wens. Integendeel. Het is eerder de wetenschap dat het onherroepelijke zich aandient. Dat gaat gepaard met een desinteresse in je eigen bestaan en om wat er verder in de wereld gebeurt. Desinteresse is een kwaal waardoor de dood zich welkom voelt. Zo voel ik dat… Ik kijk televisie, ik zie de moorden, ik zie de vallende bommen en ik zap. Ik lees de krant en ik ben aan het einde al vergeten wat ik heb gelezen. Zelfs eten interesseert me niks. Desinteresse, ik haal m’n schouders over alles op…’’
“Je bent best nog helder van geest… Maak weer eens een gedicht of een tekening, mam.’’
“Dat doe ik al twintig jaar niet meer. Die stomme rijmelarij. Tekenen ook niet. Mijn vingers lijden ook aan desinteresse… Het is een vorm van vermoeidheid, denk ik.’’
Ze hield weer haar mond.
Er was een spanning ontstaan die hem om de een of andere reden belette te spreken.
“Denken… Nadenken…,’’ zei zei opeens, ‘’dat geeft nog wel enig plezier. Je iets herinneren, daarover mijmeren, al het pijnlijke, maar ook al het mooie… Hoe weet je dat alles niet tevergeefs was. Dat weet je natuurlijk niet. Maar daarover nadenken… je gedachten volgen… Met vreugde constateren dat het uiteindelijk allemaal onzin is. Dan glimlach ik weleens.”

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Leave a comment

Subscribe now

Ha Maarten,

Met empathie ben ik niet rijkelijk bedeeld, denk ik weleens. (Of beter: zoals je weet.) Ik hoor dat regelmatig van mijn omgeving. Je zou het een gebrek kunnen noemen - ik kan mij moeilijk verplaatsen in een ander. De ander is meer ding dan mens. Misschien ben ik te egocentrisch ingesteld. Als iemand een verhaal vertelt, wil ik daarna mijn ongelooflijk leuke anekdotes vertellen. Aan de andere kant is mijn gebrek aan empathie een motor voor mijn schrijven. Omdat ik de ander niet begrijp wil ik zo schrijven dat ik hem wel begrijp. De mens van vlees en bloed is mij een mysterie, maar met de personen die ik fabriceer in woorden en beelden heb ik domweg meer compassie. Ik herkende dat ook in Theo van Gogh. Theo kon mensen keihard beledigen - een talent waarvoor je een zekere ongevoeligheid moet bezitten - en dan dacht men regelmatig: waarom moet dat zo hard? Maar als Theo regisseerde, merkte je dat hij gelukkig was. Hij kon de mensen dan naar zijn hand zetten, hij kon ze op een manier laten gedragen die hij wel begreep. Hij hield daarom ook van acteurs. “Acteurs zijn mensen met een lege huls die wij moeten vullen,’’ zei hij regelmatig. Dat bedoelde hij niet als een belediging. Na verschillende regie-aanwijzingen lieten zij hem zien wat zich voor een deel in zijn geest afspeelde. Zodoende besteedde hij meer aandacht aan het spel dan aan het verhaal.

Ik herkende dit - al had ik meer aandacht voor het verhaal dan voor de mensen van vlees en bloed. De meeste mensen gedragen zich als zinnen die niet lopen en ze lopen zinloos zonder verhaal door hun leven. Wij, kunstenaars, moeten daar vorm aan geven. In zinnen en dialogen geschapen mensen kunnen pijn doen als je leest, maar minder pijn dan echte mensen. Alsjebieft!

Maar empathie is verplicht, heb ik begrepen.

Onlangs trachtte ik me in te leven in Donald Trump. Iemand - die vriend van je - wilde misschien een monoloog over hem op het toneel brengen. “Het moet een redelijke serieuze monoloog worden, Theodor…’’ En hij vervolgde: “Wat denkt Trump, hoe denkt hij, wat wil hij, hoe zit hij werkelijk in elkaar?’’

Tja…

“Ik wil de werkelijkheid niet,’’ zei ik. Maar ik beloofde het een kans te geven.

Constant moest ik denken aan een man met macht, bijna tachtig jaar oud. Min of meer een leeftijdgenoot. Waarom wil hij de dingen die hij wil, waarom wil of wilde hij Groenland terwijl dat niet van hem is? Is het raar dat hij die wens heeft? Het kan niet anders of hij moet regelmatig denken aan de dood. Zeker na de mislukte aanslag die op hem werd gepleegd. Daar zou ik mijn monoloog over willen laten gaan. Logline: Wat dacht Trump in de nacht na de aanslag. Wat wil hij nalaten? Waar - terugkijkend - is zijn leven over gegaan en wat - vooruitkijkend - wat wil hij dat zijn erfenis is. (Hetzelfde geldt voor Poetin, en misschien ook voor Xi). Je kunt de aftakeling van je lichaam niet tegenhouden. Je prostaat groeit. Je hormonen worden rustiger. Je huid gelooider, je vaten benauwder. Moest ik er een Elckerlyc -monoloog van maken? Elckerlyc houdt de stervende mens een spiegel voor… Wilde ik dat? Ik maakte aantekeningen over Trump die De Dood bij zich roept en probeert om een deal met hem te sluiten. Kernvraag: wat wil hij en wat heeft hij te bieden? Het eeuwige leven? Eist de dood dan al zijn rijkdom? Wat heeft de dood daaraan? Ik las Simone de Beauvoir er nog eens op na. “Alle mensen zijn sterfelijk”, heet haar boek. Graaf Fosca drinkt een magische drank en leeft eeuwig, maar juist dat eeuwige leven haalt alle zin van zijn leven weg. Ik kon Fosca niet veranderen in Trump en Trump niet in Graaf Fosca. Ik kwam wederom terecht bij Shakespeare. Richard de Derde. Ik las het toneelstuk voor de zoveelste keer. Schitterend! Probleem: Richard is zoveel interessanter dan Trump. Zoveel intelligenter ook. Hetzelfde probleem had ik met Shakespeare’s Julius Caesar. Had ik niets aan. Literaire modellen zijn altijd sterker dan de modellen van vlees en bloed. Hoe mooi is Goethes Faust? Maar die vindt verlossing door goed te doen. Is het geloofwaardig om Trump zover te krijgen?

Waar was ik nou naar op zoek? Ik ging het nog maar eens bij mezelf na.

Wilde ik ook land veroveren om meer land na te laten, zoals Trump, Poetin en Xi willen? Wilde ik geld aan mijn achterblijvers nalaten? Ach… Ik heb niets, dus het zal een paar duizend euro zijn. Ik vind mijn leven geen mislukking omdat ik geen miljoenen heb. Wat ik wel snap is dat je eventueel “navorsbaar’ wil zijn. Je moet op te zoeken zijn. Het is verrijkend dat je af en toe wat gedichten van Constantijn Huigens kan opzoeken, al leest niemand die meer. Het is meer dan verrijkend als ik iets vind van mijn vader in Indië. En ik word even gelukkig als mijn zusje een foto van mijn lieve moeder opstuurt. Wordt Trump gelukkiger als er een standbeeld voor hem wordt opgericht waarvan je weet dat het na verloop van tijd weer wordt neergehaald? Waar denkt hij aan in het holst van de nacht? Waar denk ik aan? Toch wel aan de dood. Dat gaat vanzelf. Je vrienden en vriendinnen sterven, het afgelopen jaar heb ik meer hospices bezocht dan cafés en dus meer over de dood gesproken dan over de liefde. Hoewel: je spreekt anders over liefde en vriendschap als De Tijd demonstratief op de rand van het bed zit.

Maar empathie… Ik kan mij niet in Trump inleven.

Niemand kan dat.

Empathie is een overgewaardeerde eigenschap; het suggereert gevoel voor de ander, maar dat gevoel bestaat niet. Je kunt beter beleefd en vriendelijk zijn.

Ik vertelde dit aan de acteur/regisseur die een stuk van mij over Trump wilde. Moest ik mijn opdracht teruggeven? “Ik kan het verzinnen, maar niet de werkelijkheid structureren. Mijn personage zal in niets lijken op de Trump die wij kennen.’’ Dat wilde de acteur/regisseur toch niet.

(Volgende keer meer)

Subscribe now

Leave a comment

Korte literaire verhalen

Zou ze haar broer meteen bellen?

Nee, ze wilde het doen als ze thuis was en er even over had kunnen nadenken.

Maar toen ze haar auto voor het huis parkeerde, werd ze lastiggevallen door een gedachte die haar irriteerde. Tijdens de rit naar huis had ze alleen maar gedacht aan de boodschappen die ze nog moest doen en steeds tegen zichzelf gezegd: “Niet vergeten melk te kopen! Niet vergeten melk te kopen!”

“Ik sta nu letterlijk en figuurlijk geparkeerd,” dacht ze, moest bijna lachen, opende het portier en stapte uit.

Even later zat ze in haar voorkamer en belde haar broer, die in Engeland woonde.

“Het is voorbij…,” zei ze meteen.

“Ik weet niet wat nu overheerst,” antwoordde hij, “vreugde of opluchting. In ieder geval geen verdriet. Wat voel jij?”

“Ik weet ook niet precies… Verwondering, denk ik.”

“Verwondering? Hoe bedoel je?” Ze hoorde dat hij al een licht Engels accent had.

“Ik vind het wonderlijk… dat hij er niet meer is… dat ik daar ook naar verlangd heb… Net een wond die ik jaren heb gehad en sinds een uur weet ik niet eens meer waar die wond zat.”

“Ik kan je daar wel aan herinneren hoor,” zei haar broer. Hij drenkte zijn woorden vaak in zuur. Weer merkte ze bij zichzelf een lichte neiging tot nerveus lachen.

“Wat doe je… ik bedoel… ga je naar de crematie?” vroeg ze.

“Geen denken aan!”

“Maar ik moet alles dan wel alleen… Ach, ik begrijp het ook wel.”

“Ik begrijp niet dat jij gaat. Laat hem rotten, ontken dat je z’n dochter bent… Voor mijn kinderen bestaat hij ook niet.”

Ze haalde haar schouders op, wat hij uiteraard niet kon zien, en zei toen: “Kan ik niet.”

“Ik snap je niet.”

“Ach…” Ze kon het ook niet uitleggen.

“Er is trouwens ook een huis met spullen,” zei ze. “Dat huis moeten we verkopen. Je bent ook erfgenaam.”

“Ik wil niks… Als er geld is, geef maar aan een club tegen child molesters of zo… Ik wil niks, niks, niks! Ja, ik wil dat hij nog een keer leeft en nog eens sterft. That would be a nice present.”

Ze vond het toch moeilijk om te horen.

“Hoe gaat het eigenlijk met Ann en Pamela?” vroeg ze.

“The kids are okay. Jane works hier nearby op een school… Alles goed. En met jou? Je moet hier weer eens komen. Het is twee jaar geleden…”

“Eerst dit maar afhandelen.”

“Maar hoe ben je eraan toe?”

“Ik heb hem de afgelopen drie maanden elke dag gezien en…”

“You’re stupid!”

“(…) en hij was eigenlijk hulpeloos… En hij had pijn.”

“Mooi… Ik denk dat hij te weinig pijn heeft gehad. Nou ja… Het is voorbij nu.”

“Volgende week zijn we pas echt vrij, geloof ik,” zei ze, “hoewel…”

Subscribe now

Sonnet

Schamele literatuur

Is schoonheid schoonheid nog wanneer het niet
meer uit te drukken is in woorden van
normale kwaliteit? Wanneer je ziet
hoe godvergeten mooi iets is, wat dan?

Alleen maar kijken? Zwijgen? Ernaar wijzen?
Waarom is ‘prachtig mooi’ niet ‘mooi’ genoeg?
Omdat je ‘schoonheid’ meer eer wilt bewijzen?
Omdat het ‘mooi’ het ‘lelijke’ verjoeg?

Kijk daar! Je loopt nu wederom volmaakt.
Terwijl je vol met gif zit en met zuur.
Als volzin die ik lelijk af moet breken.

Ik ben vernietigd toen ik jou zag: naakt.
Wat rest is schamele literatuur.
In woorden die ik niet durf uit te spreken.

De column van Koos

Leave a comment

Subscribe now

Share

Ha Chaja,

Onlangs interviewden Bart Nijman en ik voor Radio Blauwe Hap de Nederlandse, uit Perzië afkomstige Keyvan Shahbazi naar aanleiding van de gebeurtenissen in Iran. Beluister dat interview en je bent goed geïnformeerd.

Keyvan had ik al eens eerder gesproken en toen kwamen we te spreken over de filosofen Sartre en Foucault en de schrijver Jean Genet.

In mijn studententijd was ik een bewonderaar van Sartre en Genet en in mindere mate van Foucault. (Eigenlijk ben ik nog steeds een liefhebber van Sartre en Genet. Zeker niet van Foucault.) Ik geloof niet dat Keyvan mijn vroegere liefde voor Sartre en Genet begreep, maar we vonden elkaar in een zekere afkeer van Foucault. Hoe Keyvan dacht, las ik het duidelijkst in zijn schitterende boek “De prijs van de vrijheid” (2025).

Hij schrijft:

“Michel Foucault, filosoof en idool van de huidige wokebeweging (en recentelijk ontmaskerd pedoseksueel roofdier van Algerijnse kinderen), prees op 6 oktober 1978 in de krant de ‘spirituele politiek’ van Khomeini. Want die was een ‘grote verbetering’ ten opzichte van de ‘verwoestingen van het Westen’. Na de revolutie, toen de islamitische galg op de stadspleinen overuren draaide, ging hij samen met Jean-Paul Sartre en de dichter Jean Genet zelfs op audiëntie naar Teheran.”

Van Genet wist ik dat hij een grote voorliefde had voor zeer jonge Arabische jongens; van Sartre wist ik dat hij de Palestijnse zaak een warm hart toedroeg. Aan het eind van zijn leven liet Sartre zich interviewen door Benny Lévi, die toen afscheid nam van zijn maoïsme, en werd Sartres atheïsme door Lévi minder strikt geïnterpreteerd. Er werd zelfs gesuggereerd dat Sartre zich zeer verwant voelde met het jodendom. Dat werd later door Simone de Beauvoir ontkend. Feit is dat Sartre en De Beauvoir zich toen al veelvuldig hadden uitgesproken tegen het fundamentalisme van de Islamitische Revolutie.

Van Foucault weet ik weinig. Net als Sartre herzag hij voortdurend zijn opinies. Dat vond — en vind — ik eigenlijk sterk, maar destijds werd dat gezien als hypocriet. Het is waar: anno 2026 is het moeilijk te zien hoe Sartre en Foucault werkelijk dachten. Ze jongleerden met hun eigen moraal. Ooit volgde ik, in de jaren zeventig in Londen, een lezing over Sartre waarin een filosoof wiens naam ik ben vergeten (Blackham of zo) vertelde dat hij Franse filosofen moeilijk “denkers” kon noemen, omdat ze elke dag iets anders dachten. Hun ethiek betekende volgens hem niet zoveel: ze volgden de mode. Dat vond ik destijds onaardig en Brits arrogant. (Ik geloof dat ze Franse filosofen haatten.) Later zag ik in dat hij gelijk had, en wéér later moest ik toch echt tot de conclusie komen dat ik het wisselen van ethiek in feite wel een goede eigenschap vond. Je wordt zogezegd wijzer en krijgt andere gedachten. Je wint en verliest idealen. Een fascist wordt op een gegeven moment katholiek of communist. Een communist bekeert zich tot de islam. Het kan allemaal. Goed en kwaad zijn Kaïn en Abel in wisselende samenstelling, als je begrijpt wat ik bedoel.

Hoe komt het toch dat intellectuelen vaak warm lopen voor het “verkeerde standpunt?” vraag je. Dat komt omdat uiteindelijk elk standpunt op enig moment in de geschiedenis het juiste standpunt is en op een ander moment het verkeerde. “Ik ben fascist” was tijdens de Tweede Wereldoorlog voor sommigen het juiste standpunt. Het was vooral bij studenten in Duitsland populair, want die waren nogal onder de indruk van het sociaaldarwinisme. Het communisme was eind jaren zestig en zeventig populair in Amsterdam. Het maoïsme ook trouwens. Dat Mao verantwoordelijk was voor zo’n tachtig miljoen doden ontkenden we gewoon. Wat hebben we al niet voor mooie opinies en filosofieën gehad? Het existentialisme, het conservatisme en alles wat daartussen zit. Ooit waren ze populair, ooit worden ze het, of worden ze het weer. Daarom kan een intellectueel beweren wat hij wil. Zelfs na zijn dood zal men zeggen: “Hij zag het al” of: “Hij zat er totaal naast”. En na verloop van tijd wordt hij weer zogenaamd “ontdekt”. Marx, Sartre en Foucault zijn weer populair.

Net als Freud en Jung. En al die andere filosofen die ik af en toe noem in mijn roman De trip van Ferdinand Hania, die in februari verschijnt.

De sterke meningen van tegenwoordig hebben daarom weinig zin als ze niet leuk zijn geschreven. Een goede stijl blijft overeind; een goede opvatting wordt een slechte.

Nog even over Genet. Van de grote auteurs die ik hier heb genoemd bewonder ik hem het meest. Ik stuur je hier een artikel dat ik over hem in De Groene heb geschreven en dat mooi op het bovenstaande aansluit. Het aardige is dat het een Gesamtkunstwerk van Sartre en Genet betreft, maar met een slechte afloop. De analyse van Sartre vind ik trouwens nog steeds briljant. Lees zelf maar.

Leave a comment

Subscribe now

Voor De Groene Amsterdammer schreef ik dit stuk:

Wat is een gevaarlijk boek?

Dat is een geschrift dat kan vernietigen.

Drie klassieke voorbeelden: Die Leiden des jungen Werthers van Johann Wolfgang von Goethe uit 1774, waarna — zo zegt men — een zelfmoordgolf ontstond; Geschlecht und Charakter van Otto Weininger uit 1903, waarna de auteur zichzelf het leven benam in het huis van Beethoven; en verder vrijwel alle heilige boeken.

Maar er is een kwaadaardig boek dat tot mijn lievelingsgeschriften behoort, al is het deels onleesbaar: De heilige Genet – martelaar en komediant van Jean-Paul Sartre uit 1962.

Het is een biografie, roman, filosofisch werk, autobiografie en therapeutische analyse over de boef, souteneur, hoerenjongen, homoseksueel, oplichter, verleider, dichter, toneelschrijver en romancier Jean Genet, geschreven door de existentialist Jean-Paul Sartre.

Waarom wilde Sartre dit boek schrijven? Wat stond hem voor ogen? Genet had hem gevraagd een voorwoord te schrijven bij diens “Dagboek van een dief” uit 1949. Dat wilde Sartre wel.

De mannen mochten elkaar. Ze zagen elkaar regelmatig in La Coupole en café Flore. Sartre was in die jaren een intellectuele grootheid in Parijs, en dat gold in zekere zin ook voor Genet, wiens artistieke persoonlijkheid, kunde en intelligentie door iedereen meteen werden opgemerkt. Sartre herkende in Genet ongetwijfeld overmatig veel van zichzelf, hoewel hij dat nergens zegt.

Sartre begint Genet te bestuderen. Hij wil een ‘existentiële psychoanalyse’ op Genet toepassen, een concept dat hij in “L’Être et le Néant” al had uitgewerkt en dat neerkomt op een combinatie van psychiatrie, psychologie, marxisme en filosofie. Sartre had dat al geprobeerd met Baudelaire, maar was er toen niet helemaal uitgekomen. Met Jean Genet was het anders: die leefde nog.

Sartre gedroeg zich vervolgens als Genets psychiater, hoewel hij daarvoor geen opleiding had gehad. Hij had zijn studiemaatje Daniel Lagache, gevraagd hoe de psychoanalyse van Freud ongeveer werkte (Lagache zou later hoogleraar psychiatrie aan de Sorbonne worden). De caféstoel werd de bank waarop Genet kwam te liggen en waarachter Sartre, pijprokend, zat te psychiateren. En Genet sprak en sprak. Daar begint eigenlijk al het gevaar…

Sartre ziet in Genet de belichaming van zijn existentialistische gedachte:

“De mens is wat hij is, maar hij is ook niet wat hij is. Hij is wat hij van zichzelf maakt. Hij kiest wat hij wil zijn… Dat bepaalt zijn vrijheid.”

Waarom koos Genet voor het kwaad? Wat was de schoonheid van het immorele? Hoe verhield het kwaad zich tot vrijheid? En wat wilde Genet met zijn poëzie, zijn taal en zijn toneelstukken?

In een van de mooiste hoofdstukken, “Verbrokkelde taal,” schrijft Sartre:

“Hoe kan Genet zich ooit duidelijk maken, als de woorden die hij gebruikt slechts schimmen blijken te zijn? Omdat de dingen waarop de woorden slaan hem allemaal zonder onderscheid zijn ontzegd, doet het er niets meer toe of het mythe of realiteit betreft. Omdat de wereld hem is ontnomen, omdat alles even onbereikbaar voor hem is als een sprookjeswereld, maakt het nauwelijks meer iets uit of hij de bajes een gevangenis noemt of een paleis. (…) Onze woorden keren hem de rug toe, verwijzen naar afwezigheden (…). De woorden zitten in hem als vreemde lichamen.”

Het credo van het werk — de sleutel waarmee je als het ware Jean Genet kunt openen en die Sartre ook vele malen herhaalt — is:

“De verliezer wint.”

Sartre schrijft als een bezetene. Het wordt een megalomaan project. Het voorwoord beslaat 600 (!) pagina’s en moet een afzonderlijk boek worden. Uitgever Gallimard zit met de handen in het haar. Ze halen er grote stukken uit.

Genet is aanvankelijk verrukt. Eindelijk iemand die hem begrijpt. Maar Sartre is ook iemand die hem doorheeft.

Misschien beseft Sartre eerder dan Genet wat hij heeft aangericht:

“Mijn verhaal is bedoeld als inleiding tot zijn werk: is het effect ervan niet eerder negatief?”

En even later:

“(…) pleeg ik verraad ten aanzien van Genet zelf?”

Genet leest en herleest Sartres analyse. Is hem zijn leven afgepakt? Het voorlaatste hoofdstuk heet “Perspectieven” en daarin geeft Sartre Genet… de doodklap. Sartre voelt dat hij Genet kapotgeschreven heeft. Het leest dan ook als een lijkrede.

En Genet kan hierna inderdaad geen literatuur meer maken. Bij elke zin en elke regel die hij schrijft weet hij zich geen martelaar of komediant meer.

De dief, de pooier, de souteneur wordt een goed mens. Hij kan niet meer terug. Hij raakt zeer geëngageerd, vereenzelvigt zich met de Palestijnse zaak en steunt de PLO, Angela Davis en de RAF.

Hij verhuist naar Marokko. Weg van Sartre.

Als hij even terug is in Parijs, sterft hij in 1986 alleen in een hotelkamer.

Dag Chaja, Liefs,

Theodor

Subscribe now

Leave a comment

Bonus: Twee korte verhalen

1.

Euthanasie

“Wat ik je kwalijk neem… nam,” zei Maria, “is dat Peter en jij maar bleven praten over euthanasie, en…’’

“Maria, het is tien jaar geleden, en…’’

“Het is de reden dat ik je tien jaar lang niet wilde zien.’’

“Waarom dan nu wel?’’

Maria keek hem aan.

“Ik heb altijd het idee gehad dat jij hem hebt aangezet tot zelfmoord.’’

“Zelfmoord?’’ Maria keek hem strak aan en zei: “‘Ik heb met Kees gepraat,’ zei Peter als jij op bezoek geweest was, ‘en hij vindt ook dat ik… nou ja, gewoon euthanasie…’’’

“Dat klopt, we spraken er veel over.’’

“Maar dat wilde ik niet. Dat wist je.’’ Maria keek nu van hem weg.

“Die indruk wekte je niet, ik wist het niet… Je was op het laatst… Je was erbij toch…Je…’’

“Ja… Ik weet ook dat jij en ik… Ik vond je wel aardig, maar… nou ja, ik wilde je niet zien, ik vond dat je Peter had aangezet tot zelfmoord. Peter deed alles wat jij zei. Maar nu…’’

Ze stopte met praten en hield even een rust en zei toen: “En nu ben ik aan de beurt.’’

“Wat bedoel je?’’

En toen zag hij het. Bleek, hologig, weinig haar en hij dacht eerst dat het met ouderdom had te maken.

“Verdomme,’’ zei hij.

“Ik geloofde toen Peter stierf nog in God. Daarom vond ik jullie gesprekken niet prettig. Maar tegenwoordig… En weet je wat raar is, Kees?’’

“Nee…’’

“Ik heb elke dag met God gesproken. Al sinds ik besta, geloof ik. Maar opeens was het afgelopen. Ik was in het Anthoni van Leeuwen en dacht: waarom heb ik zo weinig aan je? Peter had Kees, dacht ik… En toen belde ik jou.’’

“Om over euthanasie te praten?’’

“Nee, om te zeggen dat ik… Ik denk dat je er goed aan hebt gedaan destijds. Ik weet niet of ik euthanasie ga doen… Ik denk dat ik meer het type ben dat tot op het laatst blijft hopen op een wonder. Al geloof ik niet meer in God, ik geloof nog wel in wonderen.’’

“Zijn er veel wonderen in je leven geweest?’’

“Peter was een wonder, al duurde het niet lang. Maar toch… Ik wilde hem ook niet verliezen… Ik zag je als de duivel. En dat spijt me. Hij is vredig gestorven. Zonder angst. Daar heb jij aan bijgedragen.’’

“Zijn er mensen die voor je…”

“Ja, ik heb vriendinnen.’’

“Geen liefde meer?’’

“Nee, geen liefde… Ik ben zelfs meer van Peter gaan houden nadat hij gestorven was. Ik wilde na hem niemand toelaten. Peter was niet alleen gestorven, de liefde lag voor mij ook in het graf. Vond ik niet erg. Alleen ongemakkelijk.’’

“Ik ben blij dat we weer contact hebben.’’

“Het zat me hoog dat ik je van … van moord… zelfmoord dus had beschuldigd. Sorry…’’

Ze stond op en verliet het café nadat ze elkaar hadden omarmd en hij haar had gekust.

oxoxo

Subscribe now

Leave a comment

2.
Frank en Bente

Bente keek hem aan en zei: “Ach… ik heb die advertentie… Nou ja, het doet er niet toe. Ik dacht… hij heeft nu ook zijn zorgen…”

“Dacht je dat ik verder geen zorgen had?” Frank zei het lachend.

“Je ging zorgeloos door het leven… en destijds… gingen wij… of laat ik het zo zeggen: het was even een leuke tijd.”

“Waar jij een einde aan maakte.”

“Ja,” zei ze. “Die naam… die ik dus onlangs in die advertentie zag staan… Ik bedoel… die zat mij toen al dwars… Ga je dat na twintig jaar ontkennen, dat zij en jij…”

Frank begreep dat hij beter zijn mond kon houden.

“Hoe lang was ze ziek?” vroeg Bente.

“Een klein jaar.”

“Je hoort dat ziekte… in sommige gevallen… bij sommigen… een soort verdieping geeft.”

Frank haalde zijn schouders op.

“Verdieping?” Zijn herhaling klonk alsof hij daar niets van begreep.

“Je weet wel… dat je door ellende dichter tot elkaar komt.”

“O, dat… ja… nou ja… Ja, zorg… Zorg is…” En toen zei hij: “Ik had misschien meer en beter voor haar moeten zorgen. Meer en beter.”

Nu herhaalde zij zijn woorden: “Meer en beter…”

“Ik heb wel voor haar gezorgd… Maar toen ze ziek was.”

“Tja…”

“Ik moest wel… ik wilde het natuurlijk ook… zij was…”

“Ziek!” zei Bente.

“Ja, ze was ziek…”

“En weerloos!”

“Ja,” zei hij.

“En daar vloog de zorgeloosheid uit het raam.”

Weer haalde Frank zijn schouders op.

“Ik begrijp dat ik je toen gekwetst heb, maar ik ben gestraft…”

“Gestraft?” Bente spuugde het woord uit.

“Hoezo ben jij gestraft, Frank? Omdat je vrouwtje ziek was en stierf? Was dat een straf voor wat je mij hebt aangedaan?”

“Nee, zo bedoel ik het niet, ik…”

“Hoe bedoelde je het dan?”

Bente pakte haar tas.

“Ga nou niet weg, Bente.”

“Ik dacht opeens: wat hebben we elkaar nog te zeggen? Waarom wilde jij mij en ik jou eigenlijk zien?”

“Je zei ja op mijn uitnodiging.”

Bente knikte, omdat ze niet goed wist wat ze moest antwoorden.

“Ik zei… ja… ja, omdat ik… die advertentie… ik… Ik zal je maar zeggen wat ik dacht: ik dacht, ik heb medelijden met Frank. Ik heb medelijden met hem… Dus toen je me een mail stuurde, dacht ik… Godverdomme, Frank! Dan ga je me zeggen dat je gestraft bent! Wat is dat voor gelul! Gestraft omdat je je tegenover mij als een hond hebt gedragen? Wat heeft je vrouw dan gedaan dat zij de doodstraf heeft gekregen?”

“Ik wilde onze tijd terug, Bente.”

“Vraag me dan eens hoe het met mij gaat, Frank! Begin daar eens mee!”

Subscribe now

Leave a comment

De column van Koos

Dames en heren

Een kleine anecdote: Ik was eens op een borrel bij uitgeverij De Arbeiderspers. Ik weet niet meer wanneer dat was. Opeens kwam de interviewer schuine streep columnist schuine streep- radiomaker en televisiepresentator Ischa Meijer op ons af. Hij zei: “Hallo ja, mag ik even aandacht?’’ “Waarom wil jij aandacht, Ischa?’’ vroeg uitgever Theo Sontrop. “Nou gewoon omdat ik aandacht wil. Ik heb recht op aandacht! Ik wil dat jullie over mij praten.’’ Ik moest daar om lachen. Maar, dames en heren: ik wil nu ook aandacht. Ik wil dat u op z’n minst reageert op mijn stukken of me een financiële blijk van waardering geeft. Iets onaardigs schrijven mag ook, als het maar aandacht is. Nadat ik niet meer mag schrijven voor De Krant Waarvan Ik De Naam Niet Noem zijn de inkomsten wat teruggelopen. Maar goed, ik haat bedelen. Mag niet van vader en moeder. Zelfs bedelen om aandacht mag niet. Doe ik toch bij deze.

Subscribe now

Leave a comment

Share

Ik schrijf dit in een ziekenhuis in de provincie, waar ik niet voor mezelf ben. Een familielid zweeft momenteel tussen verschillende werelden. Om me heen mannen en vrouwen met een rollator waaraan allerlei slangen en flessen hangen, en af en toe loopt er een moeder de weg te zoeken met een kinderwagen waarin iets huilerigs zit. Ziekenhuizen zijn kleine dorpen; de mest stinkt hier naar formaline en jodium, maar ik ruik hier tevens angstzweet. Dat kan van mij zijn, trouwens. Ik tob.

De lijdende mens is een pleonasme. Er is altijd iets stuk aan ons, vooral bij mensen die beweren dat ze zo gezond zijn. Naarmate je ouder wordt, val je steeds meer uit elkaar. Je angstzweet vermengt zich allengs met de geur van de dood. Vraag me niet hoe die ruikt. Ik denk aan een stel leuke jonge meiden die jou geweldig vinden en allemaal met je willen trouwen, maar eerst even naakt gaan dansen. Door een toeval heb ik het afgelopen jaar enkele stervende vrienden gesproken over de dood, en achteraf weet ik niet of ik dat mooie, treurige of ronduit nare gesprekken vond. De betrekkelijkheid van het bestaan inzien en daar vrede mee hebben, maakte me nogal zenuwachtig. Ik weet wel dat berusting vanzelf komt, maar nu nog even niet, alstublieft.

Op mijn telefoontje probeer ik de actualiteit in de gaten te houden.

Altijd weer alles langs de morele meetlat leggen als vorm van analyse. Had Trump Maduro mogen ontvoeren? Nee, zegt het internationaal recht. Maar die Maduro is een dictator. Ik vind het fijn dat hij is opgedonderd. De man is slecht. Hij vertolkte het Kwaad. “De wereld zal worden onderverdeeld in drie machtsblokken en dan geldt het recht van de sterkste,” zegt iemand op CNN. Vervolgens komen er allemaal “Schande!”-roepers in beeld. Ja, het is een schande, maar de sterkste wint nu eenmaal altijd. Het zou raar zijn als de zwakste wint, of de middelmatigste.

Wat troost kan bieden, is dat een zwakkeling of een middelmatige in de ogen van een ander de sterkste kan lijken, of een voordeeltje kan opleveren. Zo komen de meeste mannen aan hun vrouw. Die vrouw denkt: “Wat is hij geweldig. Zoals hij danst… Schitterend.” Of een man denkt: “Als ik haar niet neem, kom ik nooit meer aan de vrouw.” Zo zit het in het leven!

En wat ook troost is dat de Tijd maling heeft aan “sterk”. Hij maakt alles slap. Hij heeft ook maling aan de mooiste, of de schoonste, of de liefste, of het moreel hoogstaande. De Tijd zuigt alle kwaliteiten op, terwijl hij je naar de dood duwt. Maar wie midden in het leven staat, zal merken dat de sterkste altijd wint. Het is vreselijk, maar het is niet anders. We kunnen proberen de kracht van iemand te ontnemen, maar uiteindelijk gaat de knapste gozer er met de mooiste meid vandoor. Tenzij… (en dat is ook hoopgevend) tenzij die knappe gozer niet weet wat schoonheid is en hij meent dat een dom mokkel een prinses is. Dat is dan weer mooi van het bestaan.

(Sorry dat ik zo zever, maar op een of andere manier voelt het ongemakkelijk om in een ziekenhuis te schrijven. Ik ouwehoer mijn zenuwen enigszins weg. Ik heb trouwens – nu we het er toch over hebben – ook al eens in een crematorium geschreven. Ik weet nog dat ik toen allemaal pornografische dingen opschreef, in de trant van: “Onder tafel voelde ik haar hand plotseling over mijn gulp aaien…” Ach ja, Eros en Thanatos. Ik was jong toen en verliefd. En verdomd: ik heb in die tijd ook nog een sonnet geschreven in Parijs, op die grote begraafplaats op Montmartre, zittend op een steen van iemand die Judith heette, omdat ik toen verliefd was op een Judith. Wacht, dat moet nog in mijn computer zitten. Ik zoek het even op.

De waan

Ik ben, mijn schat, eenvoudig in mijn taal.
Maar jouw barokke beeld vervalst mijn woorden.
Mijn fluisterzinnen die jouw oor bekoorden
vervormen thans tot een eng spookverhaal.

Waar het op neerkomt is eenvoudig dit:
ik wil nu iets van liefde laten merken.
Ik wil het goede wat er was versterken.
In poëzie schrijf ik waar ik mee zit.

Maar ik weet niet meer wat je denkt of doet,
wie of je kent en wie of je ontmoet.
Ik hoor – soms – wat ik liever niet wil horen.

Is er een ander die je wil bekoren?
Ik zwijg nu! Ga me er niet mee bemoeien.
Laat het een waan zijn met wie ik nu ga stoeien.

Dat is trouwens het grappige van kunst. Ze onttrekt zich aan sterk of zwak. Maar er is wel een overeenkomst. De schoonheid van een werkstuk wordt bepaald door een meerderheid met macht. Dat praat niemand me meer uit mijn kop.

Ach, ik moet nu stoppen.

De dood is hier nog niet geweest. Gelukkig. We mogen nog even naar binnen en een wang of voorhoofd kussen en ons weer voorstellen.

(“Nee, ik ben Theodor.” “Wie?” “Theodor!” “O, Thomas.”)

Subscribe now

Leave a comment

De column van Koos.

Share Theodor Holman

Vergeet niet te genieten van dit zeer lovend besproken boek:

Share

Ik draaide resoluut om.

“Sorry, Koos,” zei ik tegen de hond. “We doen vandaag niet het gewone rondje, maar we gaan naar het Vondelpark. Ik wil de uitgebrande Vondelkerk zien.”

Ramptoerisme is mij niet helemaal vreemd. Waarom wil ik altijd de resten van een catastrofe met eigen ogen zien? Tijdens de Bijlmerramp wilde ik het neergestorte vliegtuig bekijken; ik wilde in het ziekenhuis de lijken zien, maar ook de artsen, de ambulancebroeders… Wilde ik het besef tot me laten doordringen dat ik nog leefde? Was er ongeloof? Destijds hield ik het erop dat ik, ofschoon ik enige fantasie heb, het “onvoorstelbare” toch wilde aanschouwen, omdat ik het anders misschien niet zou begrijpen. Nou ja, ik ben gewoon op sommige punten gestoord.

Terwijl we door de stromende regen liepen, floot ik een liedje. Ik zweer het.

A church is burning/ The flames rise higher/Like hands that are praying, aglow in the sky/Like hands that are praying, the fire is saying/ “You can burn down my churches, but I shall be free”(..)//

Een lied tegen de slavernij van Paul Simon en Art Garfunkel. (zie hieronder) Ik zong het eind jaren zestig in het Vondelpark, midden in de hippietijd, met m’n gitaar van 25 gulden.

De Vondelkerk heeft in mijn verleden een vreemde rol gespeeld. Het was de kerk waar Gerard Reve, mijn lievelingsschrijver, tijdens een bijeenkomst in 1969 die door de VPRO werd uitgezonden, de zin uitsprak die volgens mij de sleutel is tot al zijn werk: “Ik speel de rol die ik ben.” De Vondelkerk was voor, na en tijdens de uitzending mikpunt van spot. Ervoor: men probeerde de uitzending te verbieden. Tijdens: Reve noemde tijdens de uitzending de kerk “een poppenkast”, met een paus als “Jan Klaassen.” Erna: de kerk werd besmeurd. “Flikkerkerk” werd er op de buitenmuur geschilderd. En ook: “Ezels!” Dat laatste had te maken met het feit dat Gerard God als een ezel zag.

Maar in de kerk heb ik bruiloften meegemaakt, boeken ten doop gehouden, tentoonstellingen bezocht, lezingen gehoord… Ik woonde er 65 jaar lang op 150 meter vandaan.

Arme kerk.

Onze Notre Dame.

Toen ik de Vondelstraat naderde, zag ik het al. Alles was afgezet. Twee treurende mensen. Ik probeerde contact te leggen met een dichteres die ik daar wist te wonen, maar dat lukte niet. (Ik zeg haar naam niet, omdat ik niet weet of zij het prettig vindt dat iedereen weet waar zij woont en werkt.)

Daar stond ik. Ik rook het verbrande hout. Ik voelde me schlemielig. Er was een speciaal voor brandweerlieden mobiele kantine geplaatst. Ze dronken koffie. Er werd een hoogwerker naar binnen gereden. De regen bleef gestaag vallen. Ik maakte wat foto’s, maar ik heb nou eenmaal slechte ogen en ik ben de slechtste fotograaf van de wereld. Wat bij mij op de foto staat, heb ik in werkelijkheid nooit gezien.

“Kom,” zei ik en trok aan de riem.

Koos en ik liepen naar huis.

Ik vloekte.