Ha T.,

Het vervelende van deze tijd is dat er niet één nieuwe Hitler is, maar dat er wel drie of vier zijn, volgens mij. Poetin, Trump, Kim Jong-Un, Xi (jij verwacht dat ik nu met Netanyahu aankom, maar dat doe ik niet) - er zijn er vast meer, maar ik volg Afrika niet zo goed en daar zitten ongetwijfeld een paar rebellenleiders die meer land willen hebben en daartoe bepaalde bevolkingsgroepen martelen in kampen. De machtswellusteling ziet de doden die hij maakt als overwinningstrofeeën, hij wordt geil van het parfum van lijken en van bewondering heeft hij nooit genoeg. Machtswellust is een virus dat de ogen blind maakt voor menselijke wezens en de hersens laat koken van woede door rancune.

Nieuwe Hitlers. Of is dat een incorrect beeld? Mag ik de wereldleiders met Hitler vergelijken of liever niet? Zeg jij het maar. Mag ik ze wel nieuwe fascisten noemen? Of is dat ook onzin? Is Xi een gevaarlijke communist? Houdt hij niet nog van wijlen Mao die pakweg zo’n 60 miljoen doden op zijn geweten heeft? Dat deze tijden verwarrend zijn is niet zo erg, maar dat je soms niet weet wat je wel of niet mag zeggen, maakt onzeker. Dit is het tijdperk waarin men je expres verkeerd wil begrijpen.

Er wordt gesproken over een nieuwe wereldorde die aan het ontstaan is en dat zou best kunnen. Ik herinner me dat mijn vader vertelde over Duitsland rond 1900 en de Duitse cultuur. Die was leidend. Duitsland was voor Nederland het centrum van de wereld en Frankrijk en Engeland streefden ernaar dat ook te zijn. Mijn verstandige vader had later oog voor het opkomend fascisme, want hij vond de Duitsers te veel met zichzelf ingenomen, ze hadden geen aandacht meer voor wat er gebeurde in de buurlanden. Politiek wel, maar de Teutonen wilden niet weten wat er op het gebied van de kunsten aan de hand was. Zij hadden immers: Bertold Brecht, Thomas Mann, Heidegger, Bauhaus… De Weimarrepubliek (1918-1933) was volgens vaderlief in feite een hoogtepunt van iets dat hij zag als beschaving. De vrouw emancipeerde, Joden werden niet gediscrimineerd. Men ging in de jaren dertig van de vorige eeuw naar Berlijn zoals wij, dertig, veertig jaar later, naar Parijs, New York en Londen reisden. Maar de Duitsers hadden de Eerste Wereldoorlog verloren en waren daar gefrustreerd over, er was grote armoede, waar men liever niet naar keek. (Ik was laatst trouwens in Parijs… Bij het binnenkomen ontwaarde ik al de enorme tentenkampen met asielzoekers; toen we onze auto wilden parkeren in de garage bij St Denis werd ons geadviseerd dat niet te doen vanwege de vele inbraken…) Men dacht destijds dat Hitler klein zou blijven. Mijn vader en zijn vrienden konden gewoon niet geloven dat men in Hitler zou blijven geloven, terwijl er (midden jaren dertig van de vorige eeuw) op de Universiteit van Leiden al liefhebbers van Hitler rondliepen.

Niemand kan ooit voorspellen. Je kunt bij toeval gelijk krijgen.

Het grote Duitse rijk duurde maar even en na de oorlog werd het een klein rijkje dat leed aan schizofrenie. De ene persoonlijkheid heette Oost, de andere West. Ik heb destijds beide bezocht. Je hebt geen idee hoe groot het verschil was. Oost was eenzaam, lelijk en benauwd. West was rijk, luidruchtig en alert. Bang voor herlevend fascisme en het communisme dat ze konden ruiken als de wind verkeerd stond. Toen ik na de Wende Berlijn (in 1990) opnieuw bezocht, voelde ik meteen het gigantische minderwaardigheidscomplex van Oost. Hoe ik dat voelde? Alles leek tweedehands, ook al was het nieuw. Nogal wat straten waren opgebroken en de mode leek flets door de fletse winkels met nog vooroorlogse verlichting.

Maar goed, wat heb je aan dit particuliere gezever van mij? Nou, jij houdt ook van geschiedenis. En wij beiden praten vaak over “deze tijd” en of die duidt op een naderende oorlog. (Jij wil niet dat ik dat zo vaak schrijf, want het wordt dan een selffulfilling prophecy.) Maar ik zal je een geheim verklappen: ik ben constant onzeker over mijn eigen gedachten en opvattingen. Domweg door de ruzies die ik krijg. Ook met jou. Ben ik een sluimerende fascist omdat ik deze tijd “te rijk” vind? (Met “rijk” bedoel ik “riche” - het heeft een groot vetgehalte, te veel suiker, het gerecht is te machtig.) Ben ik een nazi omdat ik achter Israël sta? Omdat ik JA21 heb gestemd (en daarvoor jaren niet) omdat Annabel Nanninga geweldig overtuigend schrijft en Diederik Boomsma een ware politieke intellectueel is? Fortuyn werd vermoord, maar anders had ik zeker op hem gestemd. En radicaal-links… Tja, ik heb ooit SP gestemd, en ook PvdA en VVD en ik heb ooit Partij van de Dieren overwogen omdat ik… inderdaad, ik meende dat dieren een stem moesten hebben. Dus ik heb links genoeg gesteund. Ik zeg je ook heel eerlijk en in het geheim dat ik niet snap dat een zelfstandig kunstenaar links kan zijn. Als schrijver wil ik vrijheid en geen gelijkheid. Die gaan niet samen. Ik wil me onderscheiden door mijn werk. Maar goed, dat is misschien ouderwets. Het spijt me, ik hou van ouderwets. (Daar zeg ik zoiets: ik heb vanmiddag weer eens twee grammofoonplaten gekocht. Ik wil alles op zo’n plaat bekijken. Ik wil de naald op bijzondere nummers zetten, ook al geeft dat krassen. Zo’n lp is een vorm van bezit waar ik enigszins gelukkig van word en dat kan een stomme speellijst mij niet geven. Ik wil eigenlijk ook een auto met versnelling, al hebt ik nu een automaat. En ik betreur het dat ik niet meer op een schrijfmachine kan schrijven. Wel schrijf ik mijn stukken en deze brief met een vulpen voordat ik haar in de computer zet, maar ik ken maar één winkel in Amsterdam waar ik nog een vulpen kan kopen.) Op welke tijd “rijmt” deze tijd? En zijn die regeringsleiders die ik heb genoemd inderdaad de nieuwe Hitlers? Hoe komt het dat men “fascist” wel een scheldwoord vindt en “communist” bijna een eretitel? Is vriendschap inderdaad een illusie? Ik snap goed waarom mensen dat vinden, dus ik vrees van wel. Net als liefde een illusie is. En God. En vrijheid. En democratie. En fascisme en communisme en woede… En alles wat ik niet in mijn handen kan nemen, of waar ik mijn wang tegenaan kan leggen, of waar ik tegenaan kan trappen. Maar een mens heeft illusies nodig om niet meteen te willen sterven. Leven en dood zijn zeker geen illusies, maar zouden juist illusies moeten zijn. Is ziekte een illusie? Ik kan het niet vastpakken, ik kan het niet koesteren of er tegenaan trappen. Is een ziekte hebben niet net als liefde voelen, of jaloezie, of haat? Zijn niet al mijn opvattingen illusies? Neem jij mijn illusies zo kwalijk dat je (eventueel) niet meer met mij om zou willen gaan ? Daarover een volgende keer. Maar alleen als jij erom vraagt.

Liefs, Theodor… Ik koester overigens nog de illusie dat wij….

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Huwelijksnacht

Toevallig zaten ze in hetzelfde uitstekende hotel. Dat hadden de ouders van de bruid zo geregeld. Om twee uur ’s nachts - de jeugd was nog aan het dansen -  zag hij zijn ex het hotel binnenkomen. Alleen.
“Iets drinken in de bar?’’
“Is die nog open?’’ vroeg ze.
“Dat is een ja,’’ zei hij.
Ze hadden elkaar sinds de scheiding - meer dan vijftien jaar geleden - alleen gezien - en hartelijk en beleefd tegen elkaar gedaan - op de verjaardag van hun zoon. Ze kenden elkaars nieuwe liefde.
“Waar is je man?’’ vroeg hij.
“Die is naar huis… Z’n werk. Ik kon natuurlijk niet weg. En waar is Els?’’
“Die slaapt.’’
Ze raakten aan de praat en om half vier gingen ze met elkaar naar bed.
“We zijn dronken,’’ zei z’n ex.
“We zijn dronken, ‘’ herhaalde hij. Hij stond op, liep naar de minibar, haalde daar een klein flesje champagne uit en schonk die uit in twee glazen die op het koelkastje stonden.
Ze proostten.
“Dit is idioot,’’ zei ze.
“Ja, het is belachelijk.’’
“Ik heb geloof ik nog nooit iemand zo gehaat als jou,’’ zei ze.
“Waarom?’’
“Niet hierom… Maar omdat je loog om alles en onbetrouwbaar was en ik wist dat je niet zou veranderen. Mannen zoals hij veranderen niet.’’
“Jawel!’’
“Wat doe je nu dan?’’
“Vreemdgaan met je ex vind ik niet echt vreemdgaan,’’ zei hij.
“Ja, nu herken ik je weer. Op alles een antwoord en jij hebt nooit schuld.’’
“Zeg dat nou niet… Was het niet weer fijn… als vanouds?’’
Z’n ex sloot even haar ogen.
“Dat was het… Het was als vanouds. En daarom voel ik me nou vies en schuldig. Maar inderdaad. Ook voldaan…En. droevig. Misschien dat wel het meest… droevig…’’
“Droevig? Om genot? Van een paar minuten?’’
Z’n ex schudde haar hoofd en haalde even haar schouders op.
“Nee…Neel… Maar ik ben er weer ingetrapt. Ik heb me weer door je laten verleiden. Na vijftien jaar. We drinken wat in de bar, we praten over vakanties in Zuid-Engeland en over onze vakanties in Frankrijk en je raakt mijn arm aan… en ik val weer voor je. En nou voel ik me slecht, besodemieterd. Ik mag je en ik haat je. Ik voel me eigenlijk precies zoals op de dag toen ik je verliet.’’
Hij zei niets terug, keek op zijn horloge, gaf haar een kus en sloop om kwart over vier, net als 35 jaar geleden, haar kamer uit, toen een studentenwoning.
Els werd wakker.
“Waarom ben je zo laat?’’ vroeg ze.
“Ik ben gebleven tot het feest was afgelopen.’’
“En? Hoe was het nog?’’
“Jammer dat je er niet was.’’
“Al die lichten… Ik kreeg migraine.’’
“Ja, ik weet het. Ga maar weer snel slapen.’’
Hij kleedde zich uit en voordat hij naast z’n vrouw ging liggen, zag hij dat z’n ex hem een berichtje had gestuurd.
“Schoft!’’ las hij.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Share

Leave a comment

Lees De Truc van Ferdinand Hania **** en De huilende gorilla: ****

Ha beste P.V.,

Wat aardig dat je mijn brieven steeds “filosofischer” vindt, maar betekent dat niet dat ze onleesbaarder worden? Filosofen kunnen niet schrijven, op een enkele na (Nietzsche, Schopenhauer, Sartre) en misschien is hun denken hoog ontwikkeld, maar door de ingewikkelde formuleringen bereiken hun gedachtespinsels me slecht. Ik heb daarnet een zin van Heidegger aan Chat voorgelegd en gevraagd of hij hem kon uitleggen.

“Wat betekent: “Das Wesen des Daseins liegt in seiner Existenz.”

Chat: “Met Dasein bedoelt Heidegger niet simpelweg ‘de mens’, maar de mens voor zover die zich verhoudt tot zijn eigen bestaan: een wezen dat mogelijkheden kiest, zichzelf kan verliezen en zich kan afvragen wie het is. De zin betekent dus ongeveer: wij hebben geen vaste, vooraf bepaalde kern; wie we zijn, blijkt uit de manier waarop we ons leven vormgeven.’’

Leuk dat Chat zelf zegt wat die zin “ongeveer” betekent. Het weet het ook niet precies. Maar dan de inhoud: Wij hebben geen vaste, vooraf bepaalde kern.’’ O, is dat zo? Nou mooi… wist ik eigenlijk al. En dan het woord “Dasein”. Tja…En dan “Existenz”. Tja tja. Te vaag voor mij, ik raak de draad kwijt en dus mijn interesse. Tja, tja, tja. Ik ben schrijver geworden om zaken te verduidelijken; elke zin moet in de geest een beeld beitelen, en dat moet weer ontroering veroorzaken. Maar bij Heidegger zie ik niets en voel ik niets behalve een vorm van vermoeidheid.

Komt dat omdat ik ouder ben? Vroeger hield ik van filosofen en filosofieën. Ik zag mezelf als een Sartre of Bertrand Russell met een tweedjasje aan en een pijp in m’n mond de mensen verbazen met uitspraken waardoor hun leven zou veranderen. Maar van Russell en Sartre zijn een paar mooie regels over - en meer niet. Van mijn held Sartre rest bijkans niets meer, behalve zijn literaire werk, zijn romans, verhalen en toneelstukken. Dat is alles.

Ach, je weet wat ik denk: een hond kan net zo goed filosoferen als zijn baas. En met meer resultaat. Maar, wat is het resultaat dat de filosoof wil? Iedere filosoof heeft zijn eigen gedachtekronkels waarmee hij de waarheid wil doorprikken. Maar dat lukt niet, want de waarheid is geen ballon, maar een steen. Elke hond weet dat. En trouwens, wat betreft beestenfilosofie: over een poes hoor je vaak dat zij een “stoicijnse blik” heeft of een stoïcijnse houding.

Daarmee bedoelt men dan: kalm, onbewogen en bijna onaangedaan, niets kan haar verrassen of uit haar evenwicht brengen. Het gekke is: wat de Stoïcijnen wilden (zelfbeheersing, je kalmte bewaren je ratio laten spreken) lukte nooit, terwijl een poezenbeestje daar geen moeite mee heeft. De taal van honden en katten is zo invloedrijk omdat ze helder is.

Terwijl ik je schrijf hoor ik op de achtergrond Henri Bontenbal (CDA) een redevoering houden. Hij zegt: “(…) Vaak hoor ik stemmen waarin maatschappelijke somberheid doorklinkt. Somberheid over de toekomst, cynisme over ons vermogen om goed met elkaar samen te leven. Maar zorg over de toekomst mag niet betekenen dat we ons neerleggen bij pessimisme en cynisme.’’ (H.J. Schoo-lezing.)

Wat is dat voor taal? Bontenbal hoort stemmen. Slik pillen, man! We mogen ons niet “neerleggen bij pessimisme en cynisme.” Neerleggen - zo’n woord kan m’n kop niet aan. Ik bedoel, wat denk je nou: hee, daar zijn pessimisme en cynisme, daar ga ik me bij neerleggen. Hoe zou dat dan moeten? Ik haak dan meteen af, terwijl ik heus wel begrijp wat hij bedoelt, maar zelfs met die boodschap ben ik het niet eens. (“Leve het pessimisme en het cynisme” - Theodor Holman in de Th Holman-lezing.) Het succes van een politicus hangt af van de eenvoud van zijn taalgebruik en denkbeelden, maar het kan een politicus goed uitkomen als hij slaapwoorden gebruikt en praat in het ritme van Klaas Vaak. Een filosoferende politicus vind ik altijd iets kwaadaardigs hebben: men probeert chocola te maken van iets dat verdacht veel lijkt op gif.

Hoop dat je aan deze gedachten wat hebt. Binnenkort een glaasje water? Ik trakteer.

Groet, Theodor, filosoof.

P.S. Even nog een verhaal voor jou, P. Ik herinner me dat ik met Esther naar Frankrijk ging. Het was 1979 geloof ik. Ik was 26 en Esther had een vriendin in de Dordogne. Haar vriend was een filosoof met wie ik het vast wel goed zou kunnen vinden. “Hij schrijft,’’ werd mij voorgehouden. Ik schreef ook, maar had nog niets gepubliceerd.

Het oude boerderijtje bij Beynac was prachtig, de omgeving schitterend en de hond, een oude herder, allerliefst. Sandra, de vriendin van Esther, maakte kaas die naar zweetvoeten stonk, maar dat is altijd minder erg dan zweetvoeten die naar kaas stinken. Hans, de filosoof, was bezig een studie te schrijven over “Camus en de dood” of zoiets, het kan ook “Leven met Camus” zijn geweest. Op het moment dat we hun okergele pad naar de boerderij opreden voelde ik al mijn minderwaardigheidscomplex al, want ik zou een echte filosoof ontmoeten…

Nou, mijnheer Hans (6 jaar ouder dan ik) liet zich aanvankelijk niet zien. “Hans is aan het denken,’’ zei Esther.

Hoe zou hij dat doen, vroeg ik mezelf af. Staart hij peinzend naar de Dordogne? Maakt hij aantekeningen en schema’s? Bestudeert hij boeken en onderstreept hij belangrijke passages? Toen ik onze rugzakken wegzette, snapte ik hoe hij dacht, want ik hoorde vanachter een deur een diep geronk. Het was de slaap en vermoedelijk zijn dromen die hem geweldige filsofieën zouden doneren. Een uurtje later zaten we aan een ijskoude maar mierzoete Monbazillac die ik heerlijk vond. Hans was nog niet echt ontwaakt, hoewel hij zijn ogen open had.

Praten deed hij liever niet met ons, want hij was natuurlijk aan het denken. Op een gegeven moment hield ik het niet meer en vroeg: “Hans, waar ben je eigenlijk mee bezig?’’

“Met een artikel voor mijn promotie.’’

“Ah… en waar gaat het over?’’

“ Ik probeer een samenhang te vinden tussen het deconstructivisme van Derrida, en de ‘L’Archéologie du savoi van Foucault…’’

“Aha,’’ zei ik. En toen bleef het stil. Natuurlijk vroeg ik even daarna door. Er kwamen wel woorden uit Hans maar die vertoonden geen samenhang. Alleen de herder reageerde enthousiast. Tijdens de gezamenlijke maaltijd stond Hans ineens op (er lagen nog wat aardappels en een stuk vlees op zijn bord) en ging hij alleen een wandeling maken, want er moest weer gedacht worden, of hij bedacht iets dat “uitgedacht” moest worden, maar het kon ook dat hij net een gedachte had afgerond en dat er nu een “tegengedachte” moest worden gedacht. Dat ben ik vergeten. Hij nam een een halve fles wijn mee. “Dat is mijn glas,’’ zei ik nog maar hij was te diep in gedachten. De herder mocht, tot zijn teleurstelling, ook niet mee, maar werd afgekocht met het stuk vlees en de aardappelen die nog op het bord van Hans lagen. “Ja, Hans is een eigenzinnig type en daarom hou ik ook van hem,’’ zei Sandra. Hans hebben we ’s nachts terug horen komen waarna wij in ons kamertje, oren aan muur, getuige waren van een gigantische ruzie tussen Hans en Sandra.

“Morgen na het ontbijt wil ik meteen weg,’’ zei Esther.

Dat vond ik wel jammer, want nu wist ik nog niet hoe je moest filosoferen.

Jaren later, ik had al drie of vier boeken gepubliceerd, hoorden we dat Hans zich in de Dordogne had doodgedronken. Een vrouw die Anke heette bleek Hans laatste vriendin te zijn en vroeg mij, via Sandra en Esther (tussen haar en mij was het ook al afgelopen) of ik niet een uitgever wist voor Hans zijn drie essays, want dat die in boek zouden verschijnen was zijn liefste wens.

Helaas kon ik Anke niet helpen.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Durven

“Moeten jullie niet trouwen?’’ had een vriend gevraagd.
“Ik durf niet,’’ had hij geantwoord.
Z’n vriend had verbaasd gekeken.
“Ik durf niet omdat ik bang ben dat het weer misgaat.’’
“Misgaan? Jullie zijn oud. Echt oud.’’
“Weet ik. Misschien wel daarom… Ik bedoel, ik ben bang voor iets anders… Ik zie Petra nog vaak in de kamer. Ze vraagt: ‘Jij nog thee?’ ‘Graag,’ zeg ik. Ze doet twee stappen, valt en is dood.” “Maar dat gebeurt toch niet met Inge? Die is stoer, fit, fitter dan jij. Ze zit op de sportschool, vertelde je.’’
“Ja, en toch ben ik bang. Ik ken een cardioloog die zomaar een hartstilstand kreeg. Zomaar.’’
“Maar waarom zou jou dat twee keer overkomen?’’
“ik weet het niet. Ik ben er bang voor. Het weerhoudt me om te trouwen.’’
Z’n vriend keek naar hem of hij gek was.
“Is er geen andere reden?’’ vroeg hij.
“Nee… Of ja… Ik vind het moeilijk. Ze hoeft geen hartstilstand te krijgen. Het kan ook een auto-ongeluk zijn, ze kan van de trap vallen, een plotselinge duizeling terwijl ze op de fiets zit. Een operatie kan mislukken, een verwaarloosde ontsteking, Alzheimer, kanker… we zijn oud.’’
“Hoe kan je zo leven… Trouwen moet iets leuks zijn.’’
“Je snapt het niet. Ik heb nog last van Petra… Gewoon last… Ik hou van Inge, maar hoe kan ik nou niet houden van Petra, al is het vijf jaar geleden? Ik denk steeds dat ze nog terugkomt, terwijl ik weet dat dat niet zo is. Maar we hielden van elkaar, till death do us part. En de dood hééft ons gescheiden… Met Inge heb ik een andere liefde dan met Petra. Ik weet niet hoe dat komt.’’
“Zou het verraad zijn als je met Inge zou trouwen, verraad aan Petra?’’
“Nee… en ja… en nee.. Ik ben bang. Ik voel het niet als verraad. Maar ik voel me soms nog met Petra getrouwd.’’
“Ga je dan voor je gevoel vreemd met Inge?’’
“Nee… Ik weet heel goed dat Petra dood is. Dat besef ik dagelijks. Ze raakt steeds verder weg. Maar als ik met Inge in Antwerpen ben, loopt Petra opeens langs me. Als ik in Parijs ben, word ik nerveus als ik langs het restaurant loop waar ik met Petra was. Dan voel ik gemis, dan voel ik haar dood. Dan ben ik tegelijkertijd  gruwelijk blij met Inge van wie ik zielsveel hou. Juist omdat ik Petra mis. Elke liefde is anders, maar het is wel liefde.’’
“Ingewikkeld,’’ zei z’n vriend.
“Dat doet de dood. De dood stopt voor jou niet door liefde voor iemand te koesteren.’’

Leave a comment

Subscribe now

Column van Koos

Ha C.3.3.

In onze onderwereld kom je als je het wetboek inlevert en de test over het gebrek aan geweten hebt doorstaan.

Van de Amsterdamse penose heb ik eens vernomen dat ze een bijzondere wijze van balloteren hadden. De jonge discipelen werden mee uit eten genomen naar een drie Michelinsterrenrestaurant dat speciaal voor hen was afgehuurd. Na het verrukkelijke voorgerecht werd het hoofdgerecht opgediend onder een cloche, zo’n metalen deksel in de vorm van een halve bol. Na een “één, twee, drie!’’ werd de cloche opgetild en zag men levende donkergrijze stinkratten. Die moesten met mes en vork worden gedood en in stukjes worden gesneden.

Wie geen mededogen heeft, bezit geen geweten en wie geen geweten heeft, maakt van de dood een paljas, de enige vriend van een bandiet aan wie ze zich willen spiegelen zonder hem te bewonderen.

Voor misdadigers in de onderwereld bestaat de dood feitelijk niet. Ze geloven niet dat die bestaat. De dood is handig voor valse dilemma’s. “Je geld of je leven! Of, in de moderne uitvoering: “Geef al je geld of ik martel je kinderen tot de dood.’’ De magie van zo’n zin is dat je niets anders kunt doen dan van die woorden al schrikken. Schrik je daar niet van dan is een shoot-out dichtbij, als je tenminste aan een wapen kunt komen.

Ik herinnerde me, toen ik de film Odysseuys zag, hoe de held de rand van de onderwereld bereikte en bloed moest offeren, want pas dan zouden de doden kunnen spreken. Want het zijn de doden die ons van een geweten willen voorzien. Luister naar ze… In de onderwereld zitten bij Homerus nog aardige mensen, want daar mag iedereen die gestorven is verblijven. Maar in de Ilias heeft Homerus bedacht dat er onder de onderwereld nog een wereld moet zitten: de Tartaros. Dat is een gevangenis, speciaal ontworpen voor oppergod Zeus, die zegt: ““Ik grijp jullie vast en slinger jullie in de nevelige Tartaros, heel ver weg, waar de diepste afgrond onder de aarde ligt; daar zijn ijzeren poorten en een bronzen drempel, zo ver onder Hades als de hemel boven de aarde is.”

Wie daar terechtkomt wordt constant gefolterd, terwijl je dus al dood bent.

De onderwereld in deze tijd huist bij je in de straat, misschien wel in je huis en vrijwel zeker in jou.

Wie de dood niet serieus neemt, maar ziet als een domme kompaan, verwordt tot een ware misdadiger. Dat geldt ook voor de autocraat die zijn volk offert en de dood injaagt. Maar wat die aantoont is dat elk geweten zich kan aanpassen aan elk welklinkend isme: fascisme, communisme, islamisme, nationalisme etc.etc. Men wil voldoen aan het ideaal en daar levende zielen voor offeren. Ik denk niet dat jij en ik nu in staat zijn om losbandig met de dood om te gaan. Maar als “ze” onze ouders doden, onze kinderen, onze kleinkinderen, onze vrienden, onze echtgenoten… dan ga ik bij de Paljas op bezoek en vraag of hij met mij meereist als ik ga passagieren op een schip naar de onderwereld. “Waarom wil je dat?’’ zal de Paljas vragen. En ik zal antwoorden: “Omdat ik ten einde raad ben.’’

Ja… ten einde raad… en daarom vraag ik aan de Paljas de laatste raad. “Wat moet ik doen?’’ Ik denk dat hij zegt: “Weet je dat in de onderwereld ook het verzet wordt geboren? Dat vragen de doden dan aan je.”

Okee, C.3.3. ik groet je.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Reünie

Tijdens de reünie dacht hij: “Het lijkt wel of iedereen op z’n eigen uitvaart staat.’’
“Hee Willem, jij bent toch Willem?’’ hoorde hij. Hij draaide zich om.
“Ja, Kees, ik ben nog steeds Willem.’’
“Ja, ik herkende je wel, maar ik zie je slecht. Ik bedoel…’’
Kees wees naar zijn ogen.
“Ik heb ook van die rotogen,’’ zei hij.
En ofschoon ze elkaar dertig jaar niet hadden gezien was het gesprek alweer afgelopen. Hoewel, hij zag dat Kees zich naar hem toe boog en toen zei: “Ken jij die Elisa van Dommeren nog?’’
“Nee, hoezo?’’
“Nou niks, ik bedoel, ik hoorde daarnet dat ze dood was.’’
“O, ik ken haar niet. Zat ze bij ons in de klas?’’
“Nee, ze zat hoger…nee, lager… weet ik niet meer…ze was jonger… ja, lager.’’
“Ze zat een klas lager?’’
“Ja, en nu al dood… Ik heb met haar nog op de Amstel geroeid. Net als met Govert van Daal.”
“Zat die ook bij ons in de klas?’’
“Ja… ja toch?’’
“Z’n naam zegt me niets… Weet jij hoe het gaat met Eva Gootendorst?’’
“Eva? Waarom… Waarom wil je dat weten? Weet je het niet?’’
Hij keek Kees aan.
“Nee, ik weet het niet… Wat is er dan? Is ze ook dood?’’
“Zelfmoord gepleegd.’’
Hij schrok.
“Al zeker twintig jaar geleden,’’ zei Kees.
“Aha…’’ Hij wilde van het gesprek af. En hij wilde naar huis.
Al die doden. En Eva al twintig jaar dood. Zelfmoord.
In de vijfde klas van de middelbare school was hij verliefd op Eva geworden en tijdens de studie had hij vijf jaar lang op haar gejaagd. Twee keer waren ze met elkaar naar bed geweest en toen zei ze: “Ik zie het gewoon niet in jou. Ik hou wel van je, maar ik ben niet verliefd.’’
Twintig jaar geleden hoorde hij dat ze gescheiden was nadat haar kind was overleden. Hij probeerde nog in contact met haar te komen, maar ze liet niks horen, wat hij wel begreep. Z’n condoleance zou verkeerd begrepen kunnen worden want waarom wilde hij uitgerekend haar condoleren?
“Maar Francois was met haar getrouwd!’’ zei Kees opeens, “die kan je misschien wel meer over Eva vertellen.’’
“Francois met haar getrouwd?’’
“Francois! Francois!’’ schreeuwde Kees, “Dit is Willem, die wil met je praten!’’
En even later stonden hij en Francois tegenover elkaar. Francois leek last te hebben gehad van een bepaald insect dat z’n huid had weggevreten waarna het/die (anders denk je dat het om het insect gaat), of: z'n huid had weggevreten, die (vervolgens) op bepaalde plekken... op bepaalde plekken was bepleisterd met perkament dat aan het vergelen was.
“Ik zat met Eva in de klas,’’ zei hij nadat hij zich had voorgesteld, “ik hoorde daarnet dat ze al een aantal jaren geleden is overleden.’’
Francois keek hem aan en zei: “Jij bent Willem?’’
Hij noemde weer z’n voor en achternaam.
“Ik zat twee klassen hoger dan jij,’’ zei Francois, “ Ik heb je, denk ik, eens gezien op een klassenfoto… Jullie waren zestien. En na jullie eindexamen heb jij nog lang achter haar aan gelopen.’’ Francois lachte licht.
“Dat klopt…’’
Omdat Francois vervolgens zweeg zei hij: “Ik hoorde… dat Eva… was ze ziek of…”
“Eva hield van niemand. Ook niet van mij,’’ zei Francois, “misschien kon ze niet van iemand houden. Ik weet het niet. Ze hield niet van haar eerste man en niet van mij. Misschien hield ze van haar kind dat gestorven is aan jeugdkanker, maar daar sprak ze niet over.’’
“Wat vervelend.’’ Hij schaamde zich voor de twee loze woorden waarin hij niet de emotie kon leggen die hij wilde.
“Ze vond jou wel aardig geloof ik… Een beetje. Ze vind/vindt of vond iedereen een beetje aardig. Ik ben tien jaar met haar getrouwd geweest. Tien jaar lang zei ze met enige regelmaat: ‘Ik denk dat ik van je hou, maar ik weet het niet.’ Het was of ze altijd op jacht was naar een grote liefde en opeens kwam ze erachter dat die voor haar niet bestond. Maar ze is al negentien, bijna twintig jaar dood. Ik ben haar niet vergeten, maar ik ben nu wel gelukkig.’’
“Dat is fijn…’’
“Ja,’’ zei Francois, “maar ze was zo mooi, zo mooi, ik was graag met haar gelukkig geweest. Maar ze hield niet van me… En ook niet van zichzelf.’’

Leave a comment

Subscribe now

Column van Koos

Verborgen verleider: Lees: De trip van Ferdinand Hania en De huilende gorilla.

Ach Kraai,

Het vervelendste is dat ik het saaiste leven van Nederland leid.

Na het ontwaken drink ik koffie, wandel ik met de hond, doe ik boodschapjes, eet ik een bammetje, kijk ik hoeveel rouwkaarten er vandaag weer in de bus zitten en schrijf ik een brief, een kort verhaal, een column of werk ik nog wat aan een roman. Af en toe luister ik naar de radio of kijk ik naar een scherm. ’s Avonds schrijf ik eveneens nog wat regeltjes voor de Nobelprijs en kijk ik weer naar een scherm. (Heel, heel af en toe kijk ik televisie. Met scherm bedoel ik dat ik op Twitter (X) kijk, omdat ik aandacht nodig heb, of ik bestudeer een film via Netflix.)

’s Avonds lees ik een boek. Meestal herlees ik iets.

Het vreemde is dat ik zelf weleens denk: wanneer denk ik nou eens na? Ik ben het eigenlijk eens met Karel van het Reve, die zei dat hij nooit nadacht. Hij had opvattingen, maar hoe hij daaraan kwam… Ik probeer het weleens en zeg tegen mezelf: wat vind ik nu eigenlijk van het middenkabinet of van die film Ulysses? Eigenlijk vind ik het middenkabinet een slappe hap en als de aftiteling van de film loopt, heb ik mijn oordeel al klaar. Hoe ik aan die oordelen kom? Geen idee. Denk ik logisch na? Wat heb ik daaraan als ik moet nadenken over het middenkabinet of een film? Hoogstens denk ik na over de formulering van mijn oordeel. Maar eigenlijk zou ik eveneens niet weten hoe ik dat doe.

Ik denk, Karel van het Reve indachtig, dat niemand echt nadenkt. Men vindt iets mooi of lelijk. Dat oordeel kan veranderen als je attent wordt gemaakt op iets wat je nog niet had opgemerkt. Daarom ben ik voor de volstrekte vrijheid van meningsuiting. Het grote nut van die vrijheid is dat je er op ieder moment een andere mening op kunt nahouden. Ik kan onder de indruk zijn van de burgemeester van Amsterdam, mevrouw Halsema. En dat vertel ik dan ook. Maar als er zaken gebeuren waardoor ik een hekel aan haar krijg, dan wil ik dat juist melden. Ik heb dan ook altijd een hekel aan van die vervelende functionarissen die zeggen: “Maar vroeger vond je Zus en Zo en nu vind je Dit. Je bent onbetrouwbaar.”

Het kan best zijn dat men mij om mijn opvattingen onbetrouwbaar vindt. Ik vind juist anderen onbetrouwbaar die al jaren en jaren hetzelfde denken. Hoe kan dat? Situaties veranderen, je hoort andere opvattingen, enzovoort. Hoe kun je dan decennia lang hetzelfde menen? Ik was vroeger voor moslims in onze samenleving. Ik was toen pakweg 23. Mijn goede vader had, toen hij Indisch Recht studeerde, alles over de islam moeten leren en vertelde ons daarover. Maar naarmate ik meer over de islam las en meemaakte, werd ik geen tegenstander van moslims, maar wel van de islam en her islamisme. Ik vind dat nu zelfs de grootste bedreiging in ons land. Heb ik nu een goede afweging gemaakt? Misschien niet, maar dat kan me niets schelen. Ik vind de islam gevaarlijk. De argumenten komen altijd later dan de mening. Ik vind het bijvoorbeeld schandalig hoe er over Israël en de “genocide” wordt gesproken. Het is geen genocide en ik wil best mijn mening daarover aanpassen als ik iets hoor, lees of zie dat in staat is mijn gedachten daarover te veranderen. Het tegendeel is trouwens het geval: steeds sterker raak ik ervan overtuigd dat Israël in Gaza geen genocide heeft gepleegd.

Niemand denkt na. Zelfs niet als men stelt dat wel te doen.

Filosofen denken zeker niet na. Iedere week probeer ik weleens een filosofisch stuk te lezen. Het lukt me gewoon niet. Het is meestal te slecht geschreven. Of de opvattingen van de filosoof zijn niet in staat om mijn meningen te veranderen. Wat een ander denkt, kan me dan ook weinig schelen, tenzij ik er nadeel van ondervind. Daarom begrijp ik die homo’s ook niet die tegelijkertijd islamiet zijn. Maar goed, ze gaan hun gang maar. Ik geloof alleen niet dat die islamitische homo’s ook maar één seconde hebben nagedacht over de islam en homoseksualiteit.

(Ik zit weer op mijn Karel van het Reve-stoel. Die zit wel goed, trouwens.)

Ik weet dat meningen je definiëren en tekenen. (Ik vind tekenen mooier dan definiëren; sommige meningen maken een cartoon van je). Zo besef ik dat ik om verschillende redenen een slechte naam heb. Daar is niets aan te doen. Of eigenlijk: daar is wel iets aan te doen, namelijk de opvattingen overnemen van de mensen die een hekel aan mij hebben. Maar dat lukt me niet. Daar heb je een speciaal karakter voor nodig, dat ik niet bezit en niet wil hebben. Het zou me wel goed uitkomen als ik dacht als de anderen, zeker financieel, maar ik kan dat gewoon niet. Ik weet niet waarom. Opvoeding? Onderwijs? Omgeving?

Ach, Kraai. Mocht de eenzaamheid te groot worden, dan kun je met gemak andere denkbeelden dan die van jou omarmen. De mens heeft een geweldig aanpassingsvermogen. Hij kan zelfs verafgoden wat hij vroeger vervloekte. Dat doen trouwens de meeste lieverds onder ons. Mooi, hè? Ik moet dat toch eens oefenen.

Liefs,
Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Share Theodor Holman

Kort verhaal

Eerstejaars

Haar zoon verhuisde voor zijn studie van Amsterdam naar Groningen. 
Zij belde haar ex, de vader van haar zoon, en vertelde dat de verhuizing goed was verlopen. 
“En ik ga naar Frankrijk verhuizen,’’ zei ze.
Een uur later zat ze met haar ex in het café.
“Heb je een ander?’’ vroeg hij.
“Jij hebt een ander,” zei ze, “al tien jaar. En waarschijnlijk heb je naast die ander nog een ander. En nog één.’’
“Ik ga van die ander scheiden als jij me terug wil.’’
“Ik ben niet meer degeen die jij terug wil. Ik ben de moeder van je kind die gekozen heeft voor zijn opvoeding toen jij ervoor koos met anderen in bed te liggen.’’ Ze pauzeerde even en vroeg: “Waarom wilde je me spreken toen ik zei dat ik naar Frankrijk ging verhuizen?’’
“Dat weet je. Omdat ik van je hou… En ik wil je terug… Waarom ben je gekomen als je mij haat?’’
“Misschien wel omdat ik je juist niet haat. Je bent de vader. Het is nu jouw tijd. Ik ga naar Frankrijk.’’
“Je hebt een ander.’’
“Misschien. Misschien heb ik wel meerdere anderen.’’
“Zo ben je niet!’’
“We zijn gescheiden omdat je me niet kende. Je kent me nog steeds niet.’’
Haar ex bestelde nog een glas rode wijn terwijl zijn eerste glas nog niet leeg was.
“Wat wil je van mij?’’ vroeg hij.
“Dat je enigszins op Frank let. Je zoon. Eerstejaars in Groningen. ik weet niet of hij een sterke persoonlijkheid heeft. Ik weet dat hij drinkt, rookt en liegt.’’
Haar ex wilde een opmerking maken, maar slikte die in.
“Ja, ik weet wat je wil zeggen,’’ zei ze, “ Je wil zeggen: dat is jouw schuld, dan heb je hem verkeerd opgevoed. Dat klopt misschien ook. Maar hij heeft zijn gymnasium gehaald. Wat heb jij daarvoor gedaan? En dat hij rookt en drinkt en liegt kwam me bekend voor…’’
“Ik vind… Ik vind dat je hem geweldig hebt opgevoed,’’ zei hij, “ik geef toe dat ik het misschien heb laten zitten. Ik moest ook m’n weg zoeken.’’
“Ja, in weer een nieuw bed.’’
“Jij gaat ook je weg zoeken in een nieuw bed!’’
Ze keek haar ex minachtend aan.
“Waar slaat deze opmerking op van een man die zegt dat hij nog van me houdt, terwijl hij een ander heeft en wat hij ook al zei tegen iemand anders toen hij mij nog had?’’
Ex dronk zijn tweede wijn op.

De column van Koos

Subscribe now

Leave a comment

Share

Lieve J.,

Wat ik van mijn moeder heb? Leuke vraag. Maar moeilijk te beantwoorden. Ik heb ook weleens aan slachtoffers van mijn interviews gevraagd wat ze van hun moeder en wat van hun vader hadden. Ze gaven altijd beschrijvingen in twee, drie begrippen. “Nou, van mijn moeder heb ik… mijn fantasie en mijn werkdrift…’’ Dat was het. Alsof je maar twee of drie typerende trekken van je ouders hebt.

Zelf heb ik gemerkt dat ik soms hoop dat ik bepaalde eigenschappen van mijn moeder heb.

In Het Kaartspel heb ik over mijn moeder geschreven. Een verhaal dat zich afspeelt in de oorlog. Ze was toen jong. Het Jappenkamp had bij haar na de oorlog iets krachtdadigs, iets moedigs en onverzettelijks naar boven gehaald. Ze liet zich niets meer zeggen. Had soms een veel te grote mond. De wereld deed er verstandig aan naar haar te luisteren. Autoriteiten, zoals agenten, kon ze niet uitstaan. Mijn vader was voor de oorlog een autoriteit voor haar, na de oorlog heeft hij altijd gedaan wat ze zei.

“Hoe oud bent u, mevrouw,’’ vroeg de politieagent nadat mijn moeder twee keer door rood was gereden.

“120!’’ zei mijn moeder.

Ik zat naast haar weer eens rood te worden.

Heb ik die eigenschap van mijn moeder?

Mijn vader was een typische Indischman. Drong vaak achteruit. Bescheiden. Wilde niet op de voorgrond treden, maar kon wel goed verhalen vertellen. Eigenlijk ben ik nooit een betere verteller dan mijn vader tegengekomen.

Maar wat heb ik van mezelf?

Onlangs vertelde ik in een podcast waarin ik werd geïnterviewd dat ik zelf geen magnetische persoonlijkheid heb terwijl ik daar wel naar zoek. Ik bedoel, ik ben geen Reve, geen Hermans, geen Mulisch, geen JMA Biesheuvel. Ik ben hoogstens een Campert of een Carmiggelt, als je begrijpt wat ik bedoel. (En dan heb ik het uiteraard niet over de kwaliteit van mijn werk.) Theo van Gogh was een magnetische persoonlijkheid. Je wilde graag in zijn nabijheid zijn. Er gebeurde dan altijd wat. Reve was ook zo’n magnetische persoonlijkheid. Was je bij hem in de buurt, dan was je constant aan het lachen of je aan het verbazen. Zijn broer Karel - een beter schrijver dan Gerard goedbeschouwd - was zeker charismatisch maar anders. Minder magnetisch. Je weet dat ik een keer Sartre heb ontmoet. Een man die ik mateloos bewonderde. Had voor mij toen ik hem zag niets magnetisch. Eerder iets irritants, wat ik niet wilde zien. Magnetisme verdwijnt trouwens als je ouder wordt. Er is niet één schrijver meer die ik ken en die voor mij een grote aantrekkingskracht heeft. En zelf kan ik nauwelijks mensen verdragen. Ik stoot ze af, geloof ik. Kom maar niet in mijn buurt. Nu ik erover schrijf: mijn moeder had zeker een magnetische persoonlijkheid. Althans voor mij en ik geloof ook voor anderen. (Vooral mannen. Er zwermden altijd mannen om haar heen. En maar een paar vriendinnen.)

Ik zou graag een persoonlijkheid willen hebben op grond van mijn kwaliteiten als schrijver. Ik heb over Nescio - die ik hogelijk bewonder - weleens gelezen dat hij niet echt opviel. Hij was graag alleen of met familie en verder niks. Dat lijkt me wel wat.

Ik zou weleens willen weten wat Nabokov, Thomas Mann en Kafka voor persoonlijkheden waren. Kafka schijnt in de Praagse café’s een graag geziene gast te zijn geweest. Had ontzettend veel humor.

Overigens: in mijn dochter herken ik mijn moeder. Niet alleen in haar manier van bewegen, maar ook in haar wijze van spreken, in haar karakter ook. Hoewel: ik herken meer dan dat ik er precies de vinger op kan leggen. Soms zit het in haar manier van kleden, soms in een gebaar, een oogopslag.

Ouders zijn reuzen die kleiner worden naarmate ze meer op jou gaan lijken en groter worden naarmate je ze meer gaat begrijpen.

Mijn moeder stierf als een reuzin die mij altijd heeft willen beademen met de moed die ze zelf had, maar die vaak werd weggevaagd door de harde stormwind als mijn vader zich over mij boog.

Tja, heb je iets aan deze brief? Ik weet het niet. Ik moet eerlijk zeggen, al schrijf ik vaak over “ik”, ik hou er niet van over mezelf te schrijven zoals ik werkelijk ben. Reve zei: “Ik speel de rol die ik ben.’’ Ik zeg hem dat na. Ik ken mijn gecompliceerde karaktertrekken en mijn complexe persoonlijkheid die mensen eerder afstoot dan aantrekt. Ik moet mij op het wereldtoneel daarom hullen in merkwaardige uitdossingen en me verplaatsen in verschillende rollen om te kunnen vluchten voor de draak die angst heet. Dat heb ik niet van mijn ouders geërfd, dat heb ik me zelf meester moeten maken.

Ik groet je.

Theodor

P.S. Let Op! Geschenk. Hierboven wordt gesproken over Het Kaartspel. Ik heb hiervan nog twintig exemplaren. Stuur mij een email met uw adres en telefoonnummer: holman@xs4all.nl. Deel u telefoonnummer niet op Substack. Ik stuur u een tikkie voor de portokosten. Rond de zes euro.

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

 Ruzie

Hij ging gamen en luisterde niet naar de ruzie beneden. Eigenlijk hoorde hij vooral zijn vader schreeuwen en zijn moeder huilen.
“Ik ga naar Mo,’’ zei hij en liep de deur uit. Hij wist dat z’n ouders hem niet hadden gehoord.
Op straat liep hij naar het huis van Mo maar die was er niet. Hij liep door en kwam terecht bij de boksschool. Maar daar was zijn vriend ook niet. Hij bleef nog even hangen, mocht van Youssouf de handdoeken opruimen en daarna kreeg hij boksles, maar Youssouf werd weggeroepen en ging naar het kantoortje.
Hij deed z’n bokshandschoenen uit en legde nog twee handdoeken in de mand.
Zijn telefoon ging. Hij nam op. Hij luisterde en zei: “Ik heb wel gezegd waar ik heen ging… Je luisterde niet!’’
Eigenlijk wilde hij het gesprek wegdrukken. Hij kon niet tegen de stem van zijn vader.
“Omdat mamma huilde,’’ zei hij. En daarna zei hij nog eens, maar nu met luidere stem: “Ik heb wèl gezegd dat ik wegging! Dat ik naar Mo ging. Maar je luisterde niet en mamma ook niet!’’
Hij drukte zijn vader weg.
Als hij straks thuis was zou hij ruzie krijgen. Tenminste, als zijn vader thuis was.
Hij nam afscheid van Youssouf en liep naar huis.
Z’n moeder zat op de bank en keek televisie.
“Je moet zeggen waar je naar toe gaat!’’ zei ze.
“Dat heb ik gedaan. Je luisterde niet.’’
“Je bent gewoon weggelopen.’’
“Niet…’’ En toen vroeg hij: “Waar is pappa?’’
“Pappa is weg.’’
“Ook gewoon weggelopen…’’
Z’n moeder antwoordde niet.
Hij leek even met haar mee naar de televisie/tv?, maar wat hij zag vond hij stom.
“Hou je nog van hem?’’ vroeg hij.
Z’n moeder schrok zichtbaar van zijn vraag.
“Dat is iets tussen je vader en mij.’’
“Dat is nee/Nee dus?,’’ stelde hij vast. Ha ha
Z’n moeder stond op van de bank, zette de tv uit en liep weg. 
“Je vader is een zak,’’ zei ze toen ze bijna op de gang stond.
“Opa vind/vindt ook dat je bij hem weg moet!’’ zei hij en schaamde zich want hij onthulde iets wat zijn grootvader hem in vertrouwen had verteld.
“Wat zei opa (dan?)?’’
“Niets.’’
“Jawel… zei hij dat ik van hem weg moest?”
“Ja… Hij zei: ‘Hij doet mamma pijn.’’’
Z’n moeder keerde terug naar de kamer.
“En zou jij dat willen?’’ vroeg ze aan hem.
Hij haalde zijn schouders op.
“Jullie probleem,’’ zei hij.
“Hoezo ons probleem?’’
“Ik ben over twee jaar het huis uit!’’
“Dan ben ik alleen.”
“Pappa ook.’’
Hij haalde weer zijn schouders op en ging naar z’n kamer om te gamen.

De column van Koos

Lieve Fenna,

Het spijt me, ik kan me niet met alle problemen van de wereld bezighouden, maar wel met de helft. Dus over het klimaar weet ik niets zinnigs te zeggen, behalve dan dat ik de opwarming merk en dus denk dat we, met al die bommen die vallen, al die datacenters die verrijzen en elektriciteit vreten, al die auto’s die vrolijk in China in elkaar worden gezet en hier op een gigantische vuilnisbelt terechtkomen en al die rotzooi die in zee wordt gesmeten waardoor de vissen al lichtgevend zijn en de kwallen soms zeven meter lang, breed en hoog worden, geel van kleur zijn en alleen maar vinnige schedels willen eten, volgens mij niet meteen op de goede weg zijn, al leiden alle wegen naar Rome waar, als dat waar is, de dood schijnt te huizen. (Ik moet deze zin zelf ook twee keer lezen. Maar dat doe ik bij mijn eigen werk graag.)

Ik ben dus de verkeerde om je milieuproblemen bij neer te leggen en laat ze onuitgepakt.

“Maak jij je daar gaan zorgen over?’’ vraag je, “Je hebt toch kleinkinderen?’’ Kortom: ja, ik heb er zorgen over, maar nee, ik weet niet hoe ik er precies over moet denken.

Waar ik me zorgen over maak is iets anders wat ik opmerk: de roep om de atoombom te gebruiken. Zowel van Rusland als Iran als Amerika. En misschien Israël ook wel als de nood aan de man komt. De bom als afschrikking (Gooi jij hem dan gooi ik hem ook en is alles voor tweehonderdduizend jaar vernietigd) helpt niet meer. Men denkt dat het winnen van een oorlog noodzakelijker is dan het voorkomen van onnodige doden. Gezichtsverlies vindt men afschrikwekkender dan de dood; de paradox van de mens.

(Godallemachtig wat ben ik serieus. Dus tijd voor een mop. Ik kreeg hem doorgestuurd van Bertje. Hij gaat zo: Op een school in Moskou vraag de docent “Ivan, wat doet Amerika?” “Amerika snelt zijn ondergang tegemoet, kameraad.’’ “Goed geantwoord, en wat doet Rusland, Pjotr?” “Rusland doet al het mogelijke om Amerika in te halen.”)

Dat men die bom eens wil gooien komt, volgens mij, doordat hij altijd als afschrikking heeft gewerkt, maar nu moe van de afschrikking geworden. Ik bedoel dit: omdat het apenspel blijft, gaat men nu maar eens dreigen met de bom. Maar als de ander zegt: “Ik geloof je niet, want je liegt altijd en bent sowieso nooit te vertrouwen,’’ dan moet je op een bepaald moment de bom wel gebruiken - en weg is de afschrikking. Maar ja, voor het gebied waar die bomen neerkomt zijn alle milieuproblemen in één keer opgelost. Wat betreft een nucleaire bom en Israël ben ik voor iets anders bang. De haat tegen de Joden is zo groot dat men, ook al weet men dat men er zelf aan onderdoor zou gaan, ze wil vernietigen. Zijn zij uitgeroeid als wij ook niet meer bestaan, dan winnen wij, want zij hebben God, maar wij hebben Allah en die vinden wij beter. Wij komen in de hemel, en die Joden niet, want het zijn Joden, zo leren ons onze leiders.

Dat is mijn angst. Hou jij me maar bij je zorgen over de natuur.

Met mij gaat het tegenwoordig iets beter - dank u. Ik heb nog wel vreemde angsten wat betreft mijn persoonlijke bestaan, maar zoals je weet schrijf ik daar niet graag over, want het gaat niemand iets aan. Ik bedoel: het is hier geen Nederlandse talkshow.

Ik hoop dat je toch nog iets aan deze brief hebt. Ik stuur hem je meteen toe, want mijn mail wordt tegenwoordig steeds slechter bezorgt. Tot zover. Liefs Theodor.

P.S De wereld is momenteel verdwaald en huilt om zijn vader en moeder zonder dat iemand hem hoort. Het wachten is op Reus Gebeurtenis die hem bij de hand neemt en hem naar huis leidt.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Share

Kort verhaal

Blind date

Daar zat ze tegenover een blind date die Herman heette.
Ze zag allemaal “dingetjes” die ze vreemd vond, of raar, en waarvan ze zich afvroeg of die haar mettertijd te veel zouden irriteren: hij had ooit een piercing door zijn wenkbrauw gehad, hij had een raar trekje met  zijn mond, hij krulde steeds zijn lippen en als hij haar iets langer aankeek leken zijn ogen steeds groter te worden… Maar ze wist dat hij haar op dezelfde manier zou bekijken.
“Ik graag een cola zero,’’ zei ze.
“Je drinkt niet?’’
“Nog te vroeg,’’ zei ze.
Hij wilde een biertje.
“Wat doe je… ik bedoel… ik las dat je tekenlerares was… En schilderijen maakte…’’ Tja, hij herhaalde wat in haar profiel stond. Wat moest hij anders zeggen en vragen?
“Ik geef acht uur les op een Havo en voor de rest teken ik, schilder ik en maak ik illustraties.’’
“Leuk zeg.’’
“Dank je. En jij?’’
“Ik hou van wandelen, vogels spotten, naar musea gaan en van reizen.’’
“Maar wat doe je, bedoel ik. Om geld te verdienen?”
“Ik heb lange tijd in Amerika gezeten in Silicon Valley als programmeur.’’
“Wat leuk,’’ zei ze.
En terwijl hij nog meer leuke dingetjes vertelde dwaalden haar gedachten af naar Thomas. Zij had het een half jaar geleden uitgemaakt en ze had spijt, hoewel het niet anders kon. Ze had geen zin om een bijgerecht te zijn.
“Maar vogels zijn echt mijn hobby. Ik ben dit jaar nog naar Kazachstan gereisd om de jufferkraanvogel, de steppearend  en de monniksgier te zien. Heb je daar ooit van gehoord? Van de jufferkraanvogel, de monniksgier en de steppearend…’’
“Nee,’’ zei ze. 
Die klootzak van een Thomas. Ze haatte hem! Maar ze hield ook nog van hem. Waarom in godsnaam was het gelopen zoals het gelopen was? Hij was onzeker, zwak, slordig gekleed, slordig in alles. Hij sprak haar aan met de naam van zijn vrouw en zijn vrouw met haar naam. Maar… hoewel ze hem niet meer zag en al haar vriendinnen het “geweldig” van haar vonden, bleef hij in haar kop zitten als een bron met helder water waaruit ze liefdevolle gedachten putte. Wat hadden ze een plezier samen gehad.
“… en die vogels laten zien hoe vreemd de aarde eigenlijk is, hoe kwetsbaar en tegelijkertijd hoe mooi… de tekening van die vogels is ongelooflijk…’’
“Ja.’’
En ze wist het: dit wordt niks.
Het biertje en de cola werden gebracht en het was alsof het servet waarmee hij zijn mond depte zijn hele gezicht wegveegde.
“En ze maken dit geluid: kroegaah kroegah kroegah!’’ Hij bewoog er ook zijn armen bij.
Ze wilde dit nu onmiddellijk aan Thomas vertellen.
 

Subscribe now

Leave a comment

De column van Koos

Lees De trip van Ferdinand Hania.

Een lezer:

Lieve Yenta,

Het spijt me heel erg, maar ik heb geen idee waar Israël ligt. Achter Duitsland toch? Het moet wel gigantisch zijn, want na Amerika en China schijnt dat land, gezien het nieuws, het belangrijkste rijk van de wereld te zijn. Ik schat dat er zo’n 200 miljoen inwoners wonen, is het niet?

Vind je het dan gek dat de rest van de wereld antisemitisch is? Israël is veel te groot voor de wereld. Dat merk je aan alles. Als er meer dan 200 miljoen Israëliërs zijn is het natuurlijk niet gek dat er veel Nobelprijzen naar Joden gaan en dat ze grote invloed hebben op de cultuur. Maar goed, dat hoef ik jou niet uit te leggen, want jij wil er gaan wonen. Ik snap dat wel, er heerst daar vrede en veiligheid. Terwijl je hier, als Jodin, constant wordt bedreigd. Die brief die je hebt gehad… Waarom ga je daar niet mee naar de politie?

Laat ik verder maar zwijgen.

Serieus: ik vind het vreselijk dat je ons land gaat verlaten. En waarom vind ik dat? Vanwege de reden. Als je, zoals mijn ex, naar Frankrijk zou zijn gegaan, dan had ik gezegd: “Gelijk heb je.’’ En als je vijf jaar geleden zou hebben verteld dat je naar Israël zou emigreren om daar met je vrienden en vriendinnen samen te zijn, dan had ik je een dikke knuffel gegeven. Maar nu zint de reden me niet. Omdat je hier constant bang bent, vertrek je naar een land dat voortdurend in oorlog is… En ik begrijp het.

Is dat niet krankzinnig? Dat ik het begrijp!

Er zijn vele momenten dat ik me afvraag: klopt het wel wat ik denk? Klopt het wel dat het geen genocide in Gaza is? Klopt het wel dat er geen honger was? Klopt het wel dat die artsen in Gaza ook soldaten waren? Steeds kom ik tot de conclusie: ja, het klopt. Maar hoe komt het dan dat ik nergens in de pers een rectificatie lees? Weet je hoe dat komt, Yenta? Ik zal het je zeggen… Nee, ik durf het antwoord niet te geven, ik durf het zelfs nauwelijks te denken, maar ik denk het wel. Ik zeg het zelfs nu niet tegen jou, omdat ik weet dat jij weet wat ik denk. En het is beter daarover het hoofd te schudden en net te doen alsof het niet waar is, want als het waar is - en het is waar - dan is dat een vreselijke waarheid die in feite het failliet markeert van onze liberale samenleving. Of ben ik nu te dramatisch? Ik geloof het niet.

Dus ga maar, lieve Yenta. Als mijn hart weer in orde is, kom ik je bezoeken. Is die vriend van jou niet heel rijk? Kan die voor mij niet een cardioloog kopen die meekan? De enige reden waarom ik wereldleider zou willen zijn, is dat ik dan voor mezelf een ultra modern mobiel ziekenhuis zou laten inrichten met alle specialisten die ik nodig heb. Bij mij is hypochondrie een ziekte waardoor ik aan alles lijd, die veroorzaakt wordt door alle ziekten die ik daadwerkelijk heb. Ik stel me aan om te verbergen waaraan ik werkelijk lijd.Ik schrijf je snel weer. Schrijf mij ook.

Liefs,

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

James

Hij kreeg van de vrouw die niet zijn schoonmoeder was geworden een appje: “Om 12.03 ben je vader geworden van James. Moeder en kind maken het goed. Doe je plicht!’’
Hoewel hij alleen was begon hij te blozen. Van schaamte.
Hij wilde geen vader zijn, hij hield niet meer Anna, hij kon het niet. Hij was ook niet nieuwsgierig naar het kind. Dat het “zijn’’ kind was, zei hem niets. Hij was pas achttien. En Anna zeventien.
Zijn moeder stoof de trap op en deed onmiddellijk zijn deur open.
“Je bent een schoft,’’ zei ze, “Iris heeft me alles verteld.’’
“Ik kan het niet, mam.’’
“Je bent een schoft. Misschien kan Anna het ook niet. En dan?’’
“Ik hou niet meer van Anna.’’
“Dan doe je maar minstens tien jaar alsof! Ik heb dat mijn hele leven gedaan. Als je niets doet, ben je een schoft. Ga op z’n minst nu naar haar toe. Ga het kindje bekijken.’’
“Ik wil het niet.’’
“Je moet! Vooruit. We gaan samen…’’
“Samen?’’
“Het is mijn kleinkind… Ik heb ook recht op hem.’’
“Ik… Ik ben op een ander verliefd!’’ zei hij. Hij schreeuwde bijna.
“Dat is dan jammer. We gaan nu!’’
Even later liep hij naast zijn moeder naar het ziekenhuis. Het viel hem op dat zijn moeder gehaast liep alsof ze anders te laat zou komen.
Hij zou na een paar maanden Anna weer zien en wist niet wat hij tegen haar moest zeggen. Gefeliciteerd? Gefeliciteerd waarmee. 
“Ik kan toch nu niet zeggen dat ik niet meer van haar hou?’’ zei hij tegen zijn moeder. Hij huilde bijna.
“Dat zeg je ook niet. En stel je niet aan!’’
Ze naderden het ziekenhuis. Hij probeerde zich voor te stellen hoe hij op zijn zoon zou reageren. Hij vond James een rotnaam. Maar hij ging er niet over.
“Waarom hou je niet meer van Anna?’’ vroeg zijn moeder opeens.
“Dat zei ik toch. Ik ben verliefd op iemand anders geworden.’’
“Ben je daar al mee naar bed geweest?’’
“Het is Roos… Die laatst bij ons was.’’
“Allemachtig… Heb je een condoom gebruikt of heeft zij de pil?’’
“Dat weet ik niet. Nee…”
Z’n moeder begon te vloeken.
“En wat als je Roos ook zwanger heb getrapt. Wat dan?’’
Hij hield van Roos. Of zij ook van hem hield durfde hij niet te denken. Dat zou mooi zijn en hem gelukkig maken.
Zijn moeder en hij stonden vlak bij de ingang van het ziekenhuis. Hij dacht niet lang na. Hij duwde zijn moeder van zich af en rende weg.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Share

Lees De Trip van Ferdinand Hania. En ook De huilende gorilla. Steeds vaker enthousiaste reacties over beide boeken.

Ha Lollypoppie,

Herinner jij je Peter nog? Die is dood. Hij was onderwijzer in Den Haag. Honderd jaar geleden of zo zijn we nog bij hem en zijn vrouw - toen was dat Tiny - op bezoek geweest in de Valeriusstraat. Hij liep op straat, viel en was dood.

Ik kende hem omdat hij onder de naam Peter Dreamer eind jaren zeventig van de vorige eeuw een detective had geschreven die niemand wilde uitgeven. Uiteindelijk was hij met zijn manuscript naar mij gekomen, en ik vond het ook niets. Maar hij heeft wraak genomen, want hij ging boekjes voor het onderwijs schrijven. Ik geloof voor kinderen met leesproblemen. Dat heeft hij jarenlang gedaan. Hij kocht er een huis van in Amsterdam-West en verkocht dat na een jaar. Daarna ging hij in huizen handelen en werd rijk.

En nu is hij overleden.

Ik moest weer denken aan het tweeregelige versje van Toon Hermans:

“Wat heb je aan je miljoenen, Piet,
als je pissen moet en je kan het niet.”

Vijf jaar geleden vroeg ik hem: “Wat had je nou liever gehad: dat je boek was uitgegeven, of al die rijkdom die je nu hebt?”

Hij loog.

Althans, hij zei: “Als mijn boekje was uitgegeven, had ik altijd les moeten geven, en nu heb ik een huis in Italië en kan ik doen wat ik wil.”

Hij kon niet doen wat hij wilde. Hij scheidde van Tiny, nam Mirjam, daarna Inge, die ik nooit heb ontmoet. Hij was altijd wel aardig als ik hem zag, maar ik hoorde dat hij voor zijn huurders een zak was.

Was hij gelukkig?

Hij wilde kunstenaar zijn, een schrijver zelfs, maar hij kocht zijn kunstenaarschap. Ik bedoel: hij kocht kunst. En als hij dan weer voor een beeldje stond dat hij had bemachtigd en waarvan ik de betekenis niet direct doorhad, zei hij: “Mooi hè? Vijfduizend euro.” Een ander beeldje was: “Is dit niet prachtig? Zevenduizend euro.” En hij had ook zeer kleurrijke schilderijen: “Schitterend, niet? Tienduizend euro.”

Ik dacht steeds: “Waarom ga ik toch met hem om?”

De reden was dat ik geworden was wie ik wilde worden en hij... misschien... maar ik geloofde het niet. Bewijsdrang van mijn kant, vermoed ik.

Toch rouw ik om zijn dood. Die herinnert mij eraan dat je consequent moet doen wat je wil. Ik heb vroeger veel te veel concessies gedaan, een ruggengraat van rubber gehad en meegepraat als ik dacht dat me dat voordeel zou opleveren.

Dom, dom, dom.

Als je opeens sterft, realiseer je je niets. Ook niet wat je aan je leven hebt gehad. Krijg je Alzheimer, dan word je kinds en wil je op je tachtigste een voetbal en een voetbalshirt van Cruijff. Slaat de kanker toe, dan wordt alles gerelativeerd en staat alles in dienst van de pijnbestrijding.

Ik geloof niet dat gelukkig sterven bestaat. Ik geloof ook niet dat gelukkig leven bestaat. Ik geloof dat je soms iets doet - een boek schrijft, een schilderij schildert of een wetenschappelijke ontdekking doet - waaraan je genoegen beleeft. Eventjes.

Het leven is betekenisloos, maar tijdens je leven zijn er korte momenten waarop je denkt dat het zinvol is. Daar moet je het voor doen.

Ach, Lollypop, het is zo ingewikkeld. Ik wou dat ik me niet zo achtergesteld voelde, maar als dat zo is, is het mijn eigen schuld.

Geeft niet. Ik schrijf, schrijf en schrijf. En soms maak je zinvolle zinnenn of zinvolle onzin. Voor wie? Voor mij.

Heeft de wereld er wat aan? Geen idee. Geen idee? Daar heb ik eigenlijk nooit last van.

Dag, Lollypop.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Yoghurt

Ze had altijd gedacht: “Zodra hij dood is, ga ik leven.’’
Maar nu hij alweer een week begraven was, wilde ze niks.
“Wil je echt niet dat ik blijf, mam?’’ vroeg haar dochter.
“Nee, je bent er al een week… Ga maar naar huis.’’
Ze omarmden en kusten elkaar en dochter vertrok.
Was ze verdrietig? Ja, maar ook opgelucht.
“Het enige wat ik mis zijn de vertrouwde geluiden,’’ dacht ze. Dat had ze ook gehad toen Ollie, de hond, was overleden. Ze meende destijds voortdurend dat hij nog ergens liep, maar dat was niet zo. Tot ze aan zijn afwezigheid was gewend.
De bel ging en ze besloot niet open te doen.
Maar iemand bleef voor de deur staan.
Ze deed toch open. 
En daar stond zij.
“Ja,’’ zei de vrouw aan de deur, “ik dacht, hij is dood en…’’ De vrouw zweeg en keek naar de grond.
“Waarom kom je? Om te zeggen dat hij van jou hield en niet van mij? Wil je me daarmee kwetsen? Een overwinning behalen?’’
“Nee… nee, integendeel, ik…’’ 
De vrouw maakte aanstalten om weer te vertrekken.
“Ik had niet moeten komen… Het spijt me,” zei ze. Ze draaide zich definitief om en liep weg.
De deur werd zachtjes dichtgedaan.
Ze dacht dat de vrouw ook wel verdriet zou hebben. Misschien wel meer dan zij. Had ze haar binnen moeten vragen? Waarom? Kwetste haar aanwezigheid haar niet? Ach nee. Het zou haar niets kunnen schelen, maar waar moesten ze het over hebben? Over hem? Over zijn slopende ziekte? Over hoe hij steeds minder mens werd, steeds minder de persoon die ze kende? Het was alsof ze z’n pies nog rook als hij weer eens in zijn bed had geplast (“hij heeft weer urine verloren,’’ noemde ze dat) en de thuiszorg hem waste terwijl zij het bed verschoonde.
“En toch ben ik blij dat ik dit heb kunnen doen,’’ dacht ze, zonder precies te weten waarom. Alsof ze hem twee jaar lang naar de dood had begeleid terwijl hij tegelijkertijd een vreemde voor haar werd. Op het laatst was hij een hond, niet liever dan Ollie.
Ze ging in de stoel naast het bed zitten waar ze zo vaak naar hem had zitten kijken. Toen had ze verdriet gehad. Toen had ze afscheid van hem genomen. Toen had ze - volkomen tevergeefs - tegen hem gezegd dat ze hem niet vergaf en dat ze hem eigenlijk een klootzak vond en dat hij haar leven had verpest. Ze had nou spijt dat ze het niet echt had uitgesproken, maar alleen gedacht, in boze agressieve zinnen terwijl ze hem yoghurt voerde.

Leave a comment

Column van Koos

Soms verbiedt het leven je gelukkig te zijn. Waarom het leven je dat verbiedt is mij onbekend. Misschien straf, want ik doe altijd wel iets fout of verkeerd. Hoe weet ik dat ik iets fout doe? Ik doe iets wat volgens de norm niet mag. Ik doe iets wat indruist tegen mijn opvoeding. Ik doe iets wat vooral mijn moeder mij verboden zou hebben. Kleine dingen. Te veel kaas, jam, of pindakaas op mijn boterham. Te veel drinken en te luid praten en lachen, met handen in de zakken lopen en mensen niet aankijken als ze tegen me praten.

Misschien denk ik ook wel verkeerd, denk ik weleens. Het zou best kunnen dat ik de verkeerde opvattingen heb. Maar met name daarover voel ik me nooit schuldig. Daarom heb ik ze waarschijnlijk. Opinies geven rust. Zelfs al heb je ze van een ander. Het is de reden dat men er moeilijk van afkomt. Ik ken een psychiater die in kabouters geloofde. Echt waar. Ze was er niet van af te brengen. Uiteraard dacht ik dat ik in de maling werd genomen, maar nee hoor, er waren kleine mensen, misschien waren het wel geesten die zij niet kon zien, maar wier aanwezigheid ze wel kon voelen. Haar vader was trouwens ook psychiater herinner ik me nu. Ze was niet gek want al die kabouters waren lief en ongevaarlijk.. Was het niet onethisch om in kabouters te geloven? Er zijn mensen die geloven in God en zij geloofde in kabouters. We hadden interessante discussies en leuke nachten. Het kon me uiteindelijk weinig schelen waar iemand in gelooft. Die kabouters gaven haar, behalve advies, ook rust.

Maar ik voel me momenteel redelijk ongelukkig. Dat ik “redelijk” schrijf is omdat ik me niet wil aanstellen. Het is vermoedelijk een neurologisch iets. In een artikel dat ik laatst las, stond dat depressieven eerder Alzheimer krijgen en dat is typisch zo’n bericht waar ik ook al niet vrolijk van word. (Ik vergeet alles, behalve dat artikel!)

En toch…toch denk ik vaak dat mijn neerslachtige stemming ook een aspect van romantiek in zich herbergt. Althans, worden in de romantiek gevoelens misschien verhevigd, mijn neerslachtigheid kenmerkt zich ook door een gebrek aan andere emoties en de weinige die ik hier en daar nog heb (“Ach, is Krijn dood? O… vervelend”) bevinden zich op de verkeerde plek. Het ontbreekt mij aan psychologische kennis, al heb ik Freud gelezen, maar ik heb het idee dat emoties ook een rechtvaardigende functie hebben. Je bent verdrietig omdat je vriendin het bijvoorbeeld heeft uitgemaakt en dat je dat verdriet ook daadwerkelijk voelt, geeft een vorm van rechtvaardigheid aan dat gevoel (“Theodor, het wordt misschien tijd weer eens een therapeut te bezoeken”). Anders gezegd: het is terecht dat je verdrietig bent, knul. Maar als je iets voelt dat niet terecht is, raak je uit evenwicht.

Genoeg gezeverd!

Wat ik nu zie (ik lijk wel een helderziende), is dat de wereld (om maar eens wat te noemen) in een unieke neerslachtige positie verkeert. Er is een gebrek aan dat gerechtvaardigde gevoel. Poetin is boos en we begrijpen eigenlijk niet precies waarom, waarom zo erg, en waarom precies. Trump begrijpen we ook niet want hij weet niet wat hij zegt, of hij weet het wel, maar dan zegt hij het verkeerde. Zo kunnen we doorgaan. Zelensky, Xi, Erdogan. Ze reageren als gevoelens die nergens naar verwijzen en die niet gerechtvaardigd zijn, althans niet voor ons. Daarom is de wereld momenteel depressief. Niets van wat de leiders doen is oprecht. Dat kan ook niet. Ze moeten zich hullen in leugens, halve waarheden, mystificaties, nietszeggende woorden en zinnen. Zo zijn we op weg naar een crisis. (Dit neem je toch maar weer mooi mee met deze brief.)

Waar is de psychiater, God?

Of: waar is de psychiater God?

Of is er niets meer aan te doen? Dat denk ik.

Kortom: ik groet je door mijn hoofd te laten hangen als een verdroogd herfstblad en me om te draaien naar een verborgen grot.

Volgende keer: waarom de Nederlandse cultuur bij het vuilnis is gezet. Hoe de politiek de verkeerde invloed uitoefent, ook in de kunst. En waarom kunstenaars de weg kwijt zijn.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Weghalen

“En van wie is het?’’ vroeg hij.
“Helaas niet van jou,’’ zei ze.
“Is het van die Paul of van die Max?’’
“Ik ken jou pas twee maanden…’’
“Laat het weghalen!’’
En toen zweeg ze.
“Waarom… Waarom wil je het niet…’’
“Omdat… omdat ik een kindje wil.’’
“Je weet niet eens van wie het is!’’
Hij was verliefd op haar geworden en wist dat dit al het laatste gesprek zou zijn. Hij wilde het liefst opstaan en het café uit rennen.
“Vind je het heel erg?’’ vroeg ze.
“Wat denk jij?’’ 
“Ik dacht misschien dat we misschien samen…’’
Hij schudde zijn hoofd. Hij vond het bot van zichzelf, maar hij legde geld neer op het tafeltje, durfde haar niet aan te kijken, schoof z’n stoel achteruit en liep weg, haar leven uit. Hij had zijn verdriet met schofterigheid proberen te verdringen.
En nu, tien jaar later, schrok hij toen hij in de krant de overlijdensberichten las. Ze was omgekomen in Frankrijk, samen met haar dochtertje Fleur. Wat was er gebeurd? Hij zocht in zijn telefoon naar meer nieuws, want behalve die overlijdensadvertentie wist hij niets. Hij ontdekte dat ze een Facebookaccount had en dat stond vol met haar kindje Fleur, een mooie man en lekker eten. Ze plaatste niet veel. Na enige tijd ontdekte hij het auto-ongeluk dat had plaatsgevonden bij Avignon. Zij zat achter het uur, Fleur achterin.
In die Franse krant zag hij geen foto. 
“Wat is er?’’ vroeg zijn vrouw.
“Er is iemand dood die ik kende…’’
Hij borg zijn telefoon op.
“Ik ga even naar de supermarkt,’’ zei hij.
Buiten dacht hij aan het moment dat hij haar ontmoette. Het was in het café. Alle mannen keken naar haar en het was alsof ze dat wist. Op het moment dat hij weg wilde gaan, passeerde hij haar en zei: “Dag mooie vrouw.’’ En onverwacht zei zij: “Dag mooie man.’’ Als een hond die opeens ruikt dat er een biefstuk op de grond is gevallen, keek hij haar aan en vroeg: “Wat drink je?’’ Ze dronk rode wijn en die nacht sliep ze bij hem en werd hij verliefd. Haar benen en haar armen waren zinnen van een gedicht. “Wat ben je heerlijk.’’ “Jij bent ook heerlijk.’’
Ze moet toen al zwanger zijn geweest.
En nu was ze dood.
Hij had alles gedaan om haar te vergeten, had zelf snel een nieuwe relatie aangeknoopt en daarna nog een. Steeds was ze wel ergens in zijn achterhoofd aanwezig. Maar het werd minder en minder. Waarom greep het hem nu zo aan en waarom voelde hij zich zo’n stomme klootzak?

De column van Koos

Beste R.,

Inderdaad denk ik dat een Derde Wereldoorlog onvermijdelijk is.

We brengen onszelf steeds in situaties waaruit we niet meer kunnen ontsnappen. Ik denk dat het des mensen is. Uiteraard wil de mens conflicten vermijden, maar op een gegeven moment voelt hij zich machteloos, of juist machtig, of denkt hij dat hij de waarheid in pacht heeft en meent hij dat hij die moet verdedigen. Het heeft met onze beschaving te maken. Ik bedoel: in een opkomende beschaving wil men zo lang mogelijk leven en vreest men de dood, maar als de beschaving afneemt, wordt de dood minder belangrijk. Men sterft liever dan dat men zijn ideeën opgeeft. En het tegenstrijdige is dat, wil een bedreigd idee overleven, je sneuvelbereid moet zijn. Mooi woord: sneuvelbereid. Het zusje van stervenslust.

Het vervelende is dat we nooit zullen weten of een Idee goed is of niet. Een Idee is de inhoud van een ballon die in de lucht hangt. Er zit geen stikstof of zuurstof in, maar gedachten. Het Idee is misschien nu goed, maar over een paar jaar niet meer. Eens werden het fascisme en communisme door velen omarmd, terecht bestreden we ze, maar nu zie je weer allerlei fascistische en communistische tendensen populair worden. Is er destijds voor niets gevochten? Nu zeg ik nog nee. Maar heeft Julius Caesar rechtvaardige gevechten gevoerd? Of Alexander de Grote? Al die gevechten die in de oudheid plaatsvonden… Waren ze zinvol of zinloos? En wat weten we van de Egyptenaren? Of van al die Afrikaanse stammen… We rommelen maar wat aan. Tussen een speer en een drone zit goedbeschouwd weinig verschil. We vechten voor idealen die zeker achterhaald zullen raken. Ballonnen lopen leeg of knappen. Samenlevingen storten in. Gemeenschappen sterven. Zelfs religies. Wie richt zijn gebeden nog naar Zeus?

Kortom: die Derde Wereldoorlog komt er, als hij al niet aan de gang is.

Oorlog geeft zin aan het leven. Men doodt graag als men denkt dat het een oplossing biedt. Wie in een oorlog zit, heeft niet door dat hij nog een toekomst heeft. Als je omringd wordt door bommen en kogels en je wilt niet sterven aan de angst, dan doe je er verstandig aan de rest van je leven onbelangrijk te vinden. Dus vindt de soldaat zijn eigen sterven niet belangrijk. En als zijn kameraden de dood vinden en wraak bijna tastbaar wordt, verdwijnt Zeisman uit zijn besef, want die is dan hinderlijk. Het zelf doden verschaft dan het genot van een weldoener die iets voor zijn gemeenschap doet. Soldaten zijn dus uiteindelijk weldoeners… Met die gedachte worden ze ook naar het front gestuurd.

(Nu we het daar toch over hebben: weet jij iemand die mij kan helpen om een e-book te maken van mijn Substack-feuilleton Frontchirurg? Ik ben daar te onhandig voor. Ik zal het anders eens aan mijn uitgever vragen. Ik wil het hem niet aandoen om het boek te drukken, want daar verkoopt hij er dan, denk ik, te weinig van, omdat het feuilleton al op Substack te lezen was. Via een QR-code wil ik dat boek dan voor een klein bedrag ter beschikking stellen. Ik ben een weldoener, zoals je weet.)

Zal ik je eens wat zeggen? De Grote Literatuur gaat weer uit Oekraïne, Rusland en Israël komen. (Maar eerst gaan ze hem natuurlijk aan een Palestijn uitreiken.) Zeker niet uit Nederland. Natuurlijk, er kan een blindganger tussen zitten. (“En de Nobelprijs is voor… Theodor Holman.”) Maar oorlog is het beste decor voor oprechte kunst, juist omdat in een strijd op leven en dood de meeste woorden hun aanvankelijke betekenis verliezen, de moraal daardoor kapotgeschoten wordt en ruïnes, bloed en lijken de esthetiek bepalen.

Ondertussen maken we ons op voor die onvermijdelijke Derde Wereldoorlog omdat we eigenwijsheid aanzien voor wijsheid. Ook ik. Ik ben als de dood onder een islamitische knoet te moeten leven, maar omdat we vriendelijk en aardig willen zijn, geven we steeds meer van onze vrijheid op om de nieuwe Nederlanders maar niet te kwetsen. De beschaving gaat ten onder als we te aardig willen zijn. Als je te beleefd bent, kom je op het schavot terecht omdat je een makkelijke prooi bent, en als je te weinig beleefd bent ook, want dan moet je gestraft worden. Zo werken zij die de macht in handen krijgen.

Ik hoop dat je nu enigszins opgeknapt bent en als je eens hier bent, moet je me helpen m’n humor weer eens op te zoeken. Ik ben veel te serieus uit angst en mislukking.

Groet,

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Bang

Hij zat aan de keukentafel tegenover zijn dochter en merkte dat hij het niet kon verdragen dat ze haar tranen probeerde tegen te houden.
Wat moest hij zeggen?
Elk woord dat haar zou kunnen troosten had hij al vele keren gebezigd.
“Waarvoor ben je precies bang?’’ vroeg hij.
“Dat ik bijvoorbeeld na een jaar juist niet meer droevig ben.’’
“Hoe bedoel je?’’
“Dat ik na een jaar alweer een andere liefde heb.’’
“Dat is toch…’’ 
“Nee, dat is niet leuk, dat is juist vreselijk pap!’’
Opeens gingen zijn gedachten naar zijn moeder. Vader was gestorven. Moeder moet toen 42 zijn geweest. Na afloop van de begrafenis ging hij naar zijn kamer, waar hij platen van de Beatles draaide. Opeens kwam zijn moeder zijn kamer binnen en vroeg: “Wat vind je van dit huis?’’ Hij snapte de vraag niet.
“Vind je… dat we moeten verhuizen?’’
Hij schudde zijn hoofd.
“Dan blijven we hier,’’ zei z’n moeder.
En ze was altijd in dat huis gebleven. Tot haar dood. 
“Waar denk je aan?’’ vroeg zijn dochter. Ze zag dat hij afwezig was.
“Aan oma… Jij lijkt op haar… Uiterlijk… Misschien ook innerlijk.’’
“Hoezo?’’
“Na de dood van mijn vader, ze was toen net zou oud als jij nu, zorgde ze voor mij… en verder voor niemand… En toen ik het huis uit was, bleef ze alleen.’’
“Geen nieuwe man?’’
“Nee… Niet dat ik weet… Ik denk dat ik het had geweten.’’
Hij zag dat z’n dochter niet meer huilde. Ze droogde haar tranen met haar vingers.
“Hield ze van opa?’’ vroeg ze.
Hoe moest hij deze vraag beantwoorden?
“Ik denk het wel,’’ zei hij.
“Je denkt het wel?’’
“Ik geloof dat opa meer van haar hield dan zij van hem. Maar na zijn dood merkte ik dat ze in feite steeds meer van opa ging houden. Hoe lief die voor haar was geweest. Hoeveel zelfvertrouwen ze aan hem te danken had gehad… Er waren wel rare minnaars die langskwamen, maar die konden een kop koffie krijgen en soms een glas wijn en dat was het dan. Ze wilde opa.’’
“Je hebt me weleens verteld dat opa dol was op andere vrouwen.’’
“Dat heb ik van oom Jan gehoord. En misschien was er nog wel een vriendin waar oma wel of niet van wist. Maar dat zij niemand weer wilde was omdat ze opa in haar gedachten wilde houden… Dat denk ik… Het was ondanks alles de man van wie zij meer hield dan ze dacht. ’’
Zijn dochter luisterde aandachtig.
“Ik heb me daar pas later in mijn leven over verbaasd. Het was echte liefde na zijn dood… Zij wilde geen man meer terwijl ze nog jong was. Ze wilde in ons huis blijven terwijl dat veel te groot voor haar was. Ze wilde opa zien lopen, ze wilde hem horen praten, misschien wilde ze hem wel liefhebben, terwijl hij nooit zou komen was hij er toch voor haar.’’

Leave a comment

De column van Koos

Verborgen Verleider: Lees De trip van Ferdinand Hania. Steeds meer enthousiaste reacties. En De Huilende Gorilla. (“Ook een meesterwerk, Theodor”).

Hee Hyena,

Wat ik doe? Ik schrijf brieven (e-mails). Korte verhalen. Soms columns.Ik maak aantekeningen voor een roman. Ik maak liedjes voor mezelf achter de piano. (Emineur, amineur, dimineur en terug naar emineur - meer kan ik en wil ik eigenlijk niet.)

Alles is tot mislukken gedoemd, zoals je weet.

Maar wanneer lukt het?

Als ik me niet hoef te schamen voor mijn leven. Ik bedoel dit: als mijn uitgever uit de kosten komt met mijn boeken, als mijn liedjes gehoord worden en iemand verliefd kunnen maken of een andere belangrijke beslissing in zijn of haar leven begeleidt. Als mijn korte verhalen het leven van meer dan 351 mensen verrijken.

Mijn kleinzoon vroeg laatst of ik altijd schrijver wilde worden.

Ik antwoordde bevestigend en dacht: wat moet ik hem nu aanraden? Word ook kunstenaar? Om kunstenaar te wezen moet je constant zwanger zijn van ideeën terwijl je doodsangsten uitstaat tijdens de bevalling. En na de geboorte blijken je meeste zielenroerselen in de ogen van een ander mismaakt. Dat heb ik mijn kleinzoon maar niet gezegd. Waar mijn ouders artistiek zelfvertrouwen probeerden te aborteren, hoop ik dat mijn dochter haar kinderen (met behulp van de oma’s en opa’s) volstouwen met de lust iets te willen maken.

Jij wil ook scheppen.

Het vervelende is dat ik veel te laat in mijn leven heb ingezien dat het niet gaat om roem. Ik heb, toen ik jong was, wel duizend keren van oudere kunstenaars gehoord dat ‘het in het leven niet gaat om roem’. Jaja, dacht ik. Maar roem geeft wel geld, seksualiteit en status. Wat wil je meer? Nou, een goed kunstenaar zijn is het antwoord. In mijn geval wil ik bepaalde verhalen goed kunnen verwoorden. Die seksualiteit kun je tegenwoordig overal wel halen, in onbekrompen maat. Maar iets van kwaliteit creëren, zelfs al wordt het door weinigen gezien, is absoluut nastrevenswaardig. Het geeft geen ordinair geluksgevoel, maar iets anders: alsof je de oplossing van een geheim wordt medegedeeld. Iets lukt. Voor jou en voor de ander die jouw kunst nuttigt. (Ik vermijd het woord ‘geniet’ want van goede kunst hoef je niet te genieten.)

In de jaren zeventig werd van alles ‘kunst’ gemaakt. Een oude stoel met een wekker was kunst, een schilderij van een stripfiguur was ook kunst - en ik vond het allemaal mooi en inspirerend. En toen ik ging schrijven volgde ik elke mode. Maar ik wilde iets anders schrijven dan ik deed. Dat was een moeilijke zoektocht. Hoe blijf ik weg van al die modes… zeer ingewikkeld. Meedoen aan de mode geeft een vorm van zekerheid, vooral als je onzeker bent. En welke kunstenaar is nu zeker? Daarom zie je vooral jonge kunstenaars de mode volgen. Ze begrijpen elkaar en hebben een bodem. Veel van mijn generatiegenoten deden Hermans, Reve of Campert na. (Ik ook.) De generatie na mij wilde Grunberg. Wie ze nu willen, weet ik niet.

Maar behalve voldoen aan je eigen kwaliteitsnormen wil je ook liefde. Wat dat is weet niemand. Zelfs niet of het bestaat. Ik bedoel, je kunt het wel voelen, maar of de ander het dan ook en net zo voelt (en je hebt voor liefde minstens twee of meer individuen nodig) weet ik niet. Weet niemand. Voor mij is Liefde een God die niet bestaat, maar een Godin die mij constant verleidt.

Ken je het schilderij ‘De liefdesbrief’ van Vermeer? De brief die zij leest kwam van mij. En er staan hele lieve dingen in. Dat ik haar terugwil en dat ik van haar hou en dat ik haar zo mis en dat ik pijn heb en dat ik gek word van eenzaamheid en dat ik inderdaad niet deug en dat ik van alle walletjes wil eten en dat ik nog nooit zo’n mooie vrouw heb gezien en dat zij en ik elkaar moeten kussen en dat we binnenkort, na 350 jaar, weer eens koffie moeten drinken en dat we het enige geneesmiddel zijn tegen een wereld die op instorten staat en dat we niet moeten zeuren over relationele problemen.

D’r moeder staat achter haar. Die wil natuurlijk weten wat er in die lieve brief van mij staat, maar dat mag niemand weten. Dat wordt rond 2026 onthuld, waarschijnlijk begin augustus.

Ik wens je veel inspiratie en werklust toe en kus je in de hoop dat zo’n verboden handeling met mijn lippen op de jouwe een of ander verbod verbreekt waardoor wij elkaar nooit zien. Mocht je mij een slecht mens vinden, besef dan dat mijn slechtheid veroorzaakt wordt door jouw schoonheid waarop de tijd geen invloed wenst uit te oefenen.

Theodor

Subscribe now

Kort verhaal

Huisbezichtiging

Hij liep door het huis dat te koop stond en probeerde steeds met zijn rug naar de makelaar te staan omdat hij diens gezwets niet wilde horen.
Hier had ze dus gewoond.
“Weet u iets van de vorige eigenaar?’’ vroeg hij.
“Nee, nou ja… een beschaafde vrouw.’’
“Alleen een vrouw?’’
“En haar man… Die is gestorven.’’
“Ach…”
Hoe vaak had hij niet gehoopt en gebeden dat die man zou sterven? En nu was hij dood. Langzaam liep hij door het vertrek, alsof hij hun leven wilde herstellen. De voorkamer, de achterkamer, de keuken. Hij liep de trap op en kwam terecht in de slaapkamer.
Zou hij hier zijn gestorven? Hij keek naar het bed en vond het klein. Het was in zijn gedachten veel groter.
“Weet u waarom die mevrouw het huis van de hand wilde doen?’’ vroeg hij aan de makelaar.
“Te groot voor haar alleen. En ze hebben geen kinderen.’’
“Zo groot is het niet toch… 98 vierkante meter…’’
“Voor haar wel.’’
“Waar woont ze nu?’’
“Dat weet ik even niet meneer.’’ Hij wist het vast wel, maar wilde het niet zeggen.
Opeens werd hij gebeld. Het was zijn vrouw. Ze vroeg wat hij aan het doen was want hij had al thuis moeten zijn.
“Ik bekijk een huis.’’
“Waarom?’’
“Ik bekijk het met een collega van kantoor. Z’n vrouw is zwanger en we dachten… we gaan even kijken.’’
“O, leuk,’’ zei z’n vrouw, “waar is het?’’
“Bij de Postjeskade.’’
“Duur?’’
“Nogal.’’
Ze vroeg nog meer onzinnige dingen, vooral over het kindje dat op komst was en hij verzon van alles (“Het kindje komt al snel! Het wordt een jongetje”) en hing op.
De makelaar zei niets over het gesprek.
Waarom wilde hij dit zien? Wat dacht hij aan te treffen?
Hij liep nog naar die voorkamer.
“Ik wil dat je uit mijn leven verdwijnt,’’ had ze daar gezegd.
“Waarom?’’
“Omdat ik niet van je hou, Ik hou van hem.’’
Hij knikte. Omdat ze merkte hoe intens droevig hij werd, zei ze: “Maar als hij sterft, dan wil ik jou.’’
Hij was de deur uitgelopen en had nooit meer iets van zich laten horen. Niet lang daarna had hij Yvonne ontmoet, die dolgraag een kind wilde.
Maar dat kind was al lang het huis uit, Yvonne had leuk werk in de bibliotheek en hij bleef spelen dat hij gelukkig met haar was. Wie weet zou eens het moment komen dat zijn grote tegenstander, dood was.
Dat moment was nu.
Maar alles leek opgelost als een korrel suiker in een kop thee.
“Ik wil er nog over nadenken,’’ zei hij tegen de makelaar.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

P.S. Ik had graag bij mijn brief aan Hyena een plaatje gehad van De Liefdesbrief van Vermeer, maar ik kon geen goede afbeelding vinden. Dus kijk even op:

De liefdesbrief - Wikipedia
https://share.google/i8GGWOy94WcCV4t3X

Subscribe now

Share

Darling L.C.,

Uiteindelijk verliezen we alles; het gaat om de volgorde waarin dat gebeurt. Ik vond je vriend heel aardig en eigenlijk begrijp ik niet waarom je hem hebt verlaten en waarom jij nu druipt van treurigheid. Bedenk wat Tennyson zei: “It’s better to have loved and lost than never to have loved at all.” Of zeg dat maar tegen hem. (Of heeft hij jou verlaten? Dat ben ik vergeten. Ik vergeet alles tegenwoordig en ben te moe om het terug te zoeken.) Het is duidelijk: ik begrijp de mens niet en zal hem nooit kunnen begrijpen, en misschien wil ik dat ook wel niet. De mens is een hoop teleurstellingen op een boot waarvan de kapitein opdracht heeft gekregen die tot zinken te brengen. Maar wanneer en hoe staat op een briefje dat hij van de Grote Reder heeft gekregen. Anders gezegd: maak het weer goed met je vriend, wiens naam ik me niet kan herinneren. Had je trouwens niet beter kunnen wachten tot je vriend dood was? De volgorde der dingen is belangrijk, heb ik gemerkt - daar hadden we het over. Daar dacht ik eveneens aan toen onze beider kennis B. opeens dood bleek. Zoals je weet wil ik niet meer naar begrafenissen en crematies, maar tegenwoordig kan zo’n dienst gestreamd worden. Ik kon me niet beheersen en keek naar een televisie-uitzending met vermoedelijk een zeer laag kijkcijfer.

Wat een ellende heeft B. meegemaakt. Zijn eerste vrouw verloren, een kind verloren, ouders die betrokken waren bij een spraakmakend treinongeluk, twee keer een hartaanval gehad op vakantie en bovendien op zijn werk ondergewaardeerd. “Hij was een moeilijke man voor zichzelf,” hoorde ik zijn dochter treuren. Ik moet eerlijk zeggen dat ik hem zo niet heb ervaren. Zoals gezegd: ik heb geen mensenkennis. Misschien is dat een voordeel als je mensen ontmoet die moeilijk zijn voor zichzelf.

Terwijl ik naar die stomme uitvaart keek, dacht ik dat we de volgorde der dingen nooit in de hand hebben en dat die bepaalt of ons leven tragisch is en tragisch eindigt of niet. Het is geen oorspronkelijke gedachte, dat weet ik, maar bij B. heb ik altijd al gedacht dat de volgorde der dingen verkeerd was. Zijn eerste vrouw stierf aan een aandoening die aanvankelijk niet was geconstateerd door een plaatsvervangend arts. Pech. Zijn kind had een erfelijke ziekte die de moeder van zijn vrouw ook had. Pech. Zijn vrouw had dus verdriet om het verlies van haar kind, en toen stierf zij door een verkeerde diagnose. De volgorde was verkeerd. De volgorde is in principe vaak verkeerd, maar soms toevallig goed. Neem P. (Die ken je ook.) Ik bezocht hem vlak voor zijn sterven. “Ik ben klaar,” zei hij, alsof het een orgasme was. Hij was blij. Hij vond het fijn dat zijn vrouw, die kanker had, hem zou overleven, zijn kinderen hadden allemaal een mooie baan en zijn kleinkinderen hielden heel veel van opa. Hij keek uit naar de dood. (Volgens mij loog hij, maar zoals gezegd: ik heb geen mensenkennis.)

Heb je wat aan deze brief? Als je maar onthoudt dat de mens een ziekte is, die altijd verkeerd gediagnosticeerd wordt. Ik wilde je troost brengen, maar daartoe ben ik momenteel niet in staat. Daarvoor ben ik helaas te agressief, te moedeloos, te hopeloos en te angstig, om het eens zonder overdrijven te zeggen.

Ik heb genoten van je kleine gedichtjes over de dieren – die troostten me trouwens wel. Vooral de regels:

“Ik vroeg me af wie banger is:
ik – of de witte duif die zwanger is.”

Je doet mooi werk. Ik denk dat alle dieren in de wereld van je houden. Ik ook.

Liefs,
Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Heerlijk

Ze zag hem met z’n vrouw en dacht: “Er is alleen maar onrechtvaardigheid in de wereld.’’
Misschien was het verstandig om om te draaien. Niet omdat ze ze dan zou ontlopen, maar omdat ze hoopte op die manier haar gedachtestroom te stoppen.
Ze draaide zich om, maar haar gedachten bleven doorgaan.
“Het is onrechtvaardig dat hij met haar is en niet met mij. Hij ontnam me daardoor mijn geluk. Met hem zou ik gelukkig zijn. En hij zou ook gelukkig zijn met mij. Ik zou hem veel gelukkiger kunnen maken dan die vrouw…’’
Ze stond even stil en veegde de tranen uit haar ogen.
“Het leven heeft zin zonder hem, dat weet ik heus wel, maar het zou zoveel leuker en fijner zijn geweest. Ik wilde voor hem zorgen. Ik zal het wel redden, maar het lijkt wel of ik gedoemd ben tot…’’
“Hee, hallo,’’ hoorde ze.
Ze keek om.
Daar stond hij, de man van wie ze zielsveel hield en daar was zij, de vrouw die haar ogen graag zouden doden.
“Hee, wat leuk om jullie te zien,’’ zei ze.
“Wat doe jij in deze buurt?’’ vroeg hij.
“Ik ben naar de tandarts geweest,’’ loog ze.
“Alles goed gegaan?’’
“Ja, geen pijn…’’
Ondertussen keek ze naar de vrouw van wie hij hield en die haar glimlachend aankeek. Ze begreep domweg niet wat hij in haar zag. Ze had geen smaak, ze was een muisje, saai, en je kon nou al zien dat het met de jaren niet beter zou worden. Integendeel. “Waarom, waarom, waarom?” Het was het woord dat zij misschien wel het meeste in haar gedachten had gehad. En nooit kwam er een antwoord. Ze was ook niet lief voor hem. Ze was een varken.
“Wij zijn op weg naar het Rijksmuseum voor die fototentoonstelling…’’ knorde de vrouw.
“Wat leuk.’’ En direct daarachteraan: “Als jullie het niet erg vinden ga ik snel naar huis. Ik moet nog zoveel doen.’’
“Natuurlijk,’’ zei hij.
Het varken knikte ook vol begrip.
“Tot ziens,’’ zei ze.
“Dag… leuk je even te hebben gezien.’’
Ze vond de dialoog absurd. Hij was afstandelijk en naar.
En toen kwam ze thuis.
Daar zat haar man.
“Hee, al thuis?’’
“Ja, ik verlangde naar je,’’ zei hij. Hij was duidelijk geil.
“Geef me even een kwartiertje,’’ zei ze.
Ze sloot zich op in de badkamer. Ze dacht aan haar vriendin Emma. “Verplichte seks is niet zo erg,’’had die gezegd, “Als je meegeeft is het zo gebeurd.’’
“Het lukt me door aan hem te denken,’’ was haar antwoord geweest.
Even later lag ze met haar man in bed. Ze kreunde en hijgde maar kon niet aan haar grote liefde denken. Ze kwam dan ook niet klaar.
“Heerlijk,’’ zei haar man.
“Ja, heerlijk,’’ zei ze.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Subscribe now

Verborgen verleider: Op naar de tweede druk van De Trip van Ferdinand Hania.

Een vraag.

Beste H., goede collega-journalist,

Misschien lul ik in deze brief, maar ik zal antwoord op je vraag proberen te geven.

Vanaf 1985 maakte ik radio. (Rare zin eigenlijk. Alsof ik zelf een radio in elkaar zette, terwijl ik bedoel dat ik radioprogramma’s maakte.) Ik nam vooral interviews af. Enkele honderden, denk ik. Misschien wel meer dan duizend. Ik ga en kan ze niet tellen. Ik heb ook “televisie gedaan”. (Ook een beetje kinderachtige zin, vind je niet. Zo van mamma, ik ben een plasje gedaan.)

Ik weet dus wel iets van interviewen. En al kan ik het zelf wellicht niet opzienbarend, wat ik tegenwoordig hoor en zie vind ik gedateerd en ondermaats. Men wil maar weten wat iemands “emoties” zijn. Emotie, emotie, emotie.

“En toen ging je moeder dood. Wat voelde je toen?’’

“Een grote leegte… verdriet. Ellende.’’

“Beschrijf eens…’’

“Ik was totaal van de kaart….Ja, het is je moeder…’’

“Neem ons eens mee naar het moment dat je hoorde dat je moeder was gestorven…’’

“Nou, ik was thuis en mijn zusje belde en die zei: ‘Mamma is dood.’’’

“Mamma is dood… en toen, wat dacht je?’’

“Ik dacht… Het is verschrikkelijk.’’

“Moest je niet huilen?’’

“Nee… eh… nee..’’

“Moest je echt niet huilen?’’

“Nee…’’

“Omdat je een slechte verhouding had met je moeder…’’

“Nee… nee…’’

“Je hoort dat ze dood is en je huilt niet… dan denk ik… die is opgelucht… Was je opgelucht?’’

“Nee, ik zeg net dat ik heel verdrietig was, een leegte voelde, ellende…’’

“Maar je huilde niet…’’

Ik heb hier en daar het vraagteken expres weggelaten omdat de vraag gebracht wordt als een stelling. Eigenlijk wil de interviewer geen vraag stellen, maar bevestiging.

De reden dat interviewers de hele tijd vragen naar gevoelens is dat niemand eigenlijk iets voelt of een heel klein beetje, en als men zegt wel iets te voelen dan kan men het niet uitdrukken. Dichters kunnen daar soms woorden voor vinden, schrijvers kunnen dat, kunstenaars kunnen dat sowieso via hun muzen tonen, maar ook niet altijd. Ik heb een paar flinke verhalen geschreven over wat de dood van Theo van Gogh mij heeft gedaan, waaronder een dichtbundel (Theo,Theo) waar ik trots op ben. (Nul verkoop, geloof ik.) Elke dag heb ik het idee dat ik er nog eens over moet schrijven.

Wat doet al dat gevraag en geboor naar gevoelens die men eigenlijk toch niet kan uitdrukken? Men gaat zaken verzinnen omdat het dramatischer moet.

Neem honderd menselijke wezens met “verdriet”, honderd maal is hun verdriet anders. Vraag duizend eenzamen naar hun eenzaamheid, duizend keer zullen ze hun eenzaamheid anders verwoorden zonder dat wij het kunnen navoelen. Wij denken dat we als we vragen op iets unieks kunnen stuiten, maar het tegendeel is het geval. De mededeling kan al triest genoeg zijn. “Mijn ouders zijn vergast.’’

“Kunt u vertellen hoe dat precies ging?’’

“Nou, ze waren in Amsterdam opgepakt en…’’

“Maar in die gaskamer… Wat zouden hun laatste gedachten zijn geweest….Wat zouden ze hebben gevoeld?’’

Overdrijf ik? Nog wel. Terwijl “Wat dacht u toen?’’ al cliché is geworden.

En ik zie de geïnterviewde overdrijven, zoekend naar woorden die altijd tekort schieten omdat ze niet overeenkomen met wat hij werkelijk voelt. Hij wil drama. Wie drama heeft is belangrijk, want niet saai. Drama hebben is interessant. Drama betekent verkoop, naar de ogen gekeken worden. Drama kan respect of angst induceren. Wie geen drama heeft meegemaakt, telt niet mee.

En ziedaar de conceptie van nepnieuws. Nepnieuws moet altijd op emotioneel niveau schokken, anders heeft het geen zin. De werkelijkheid en nepnieuws gaan met elkaar in concurrentie en nepnieuws wint dan, want vergeet niet dat alles wat geconstrueerd is met oogmerk om te emotioneren beter werkt dan de echte emotie. Aan een kind dat net zijn ouders heeft verloren, zie je meestal niets. Hij is in shock. Of hij of zij huilt kleine traantjes. Maar een meisje en jongetje met gefabriceerde bebloede gezichtjes heeft veel meer invloed. Op ons, op ons denken en dus op onze oordelen. Op onze moraal.

Je weet dat ik steeds betoog: onze moraal is nep.

Vandaag zijn we pacifist, morgen doden we omdat het pacifisme moet zegevieren. We voeren oorlog, ja waarom eigenlijk? Gebiedsuitbreiding. Of: onze idealen moeten het meest invloed krijgen. Of: wij willen het rijkst zijn… Na verloop van tijd vergaat dat weer. Wie maakt er zich nog zorgen om de teloorgang van het Romeinse Rijk? Persoonlijk vind ik het trouwens jammer dat we niet meer geloven in de Griekse goden, al waren het er wat veel. Maar af en toe vraag ik nog wel eens wat aan al die goden die op de Olympus wonen: Zeus, Hera, Poseidon, Athena, Ares, Artemis, Apollo, Aphrodite, Dionysos, Hephaistos(ik ben er twee vergeten). Wij zijn opgevoed met een bepaalde moraal, en als we die moraal overtreden voelen we ons schuldig. Maar dat schuldgevoel weerhoudt ons ervan gelukkig te zijn, al is het een korte tijd. Schuldgevoel is zelfmutilatie: kijk eens, ik ben gewond, ik voel pijn, heb ik zelf gedaan, slim hè.

Kortom - ik kom tot een afronding mijnheer de Voorzitter - nepnieuws en een “verkeerde moraal” maken niet uit. We worden er niet gelukkiger of ongelukkiger door. Natuurlijk hebben jij en ik liever “de waarheid”. De waarheid geeft je de kans om betere besluiten te nemen. Men kan mij nepfoto’s laten zien van door Israëliërs vermoordde en verkrachte kinderen, ik sta om totaal andere redenen dan eventueel verkrachte en verminkte kinderen achter Israël. En wanneer dan op een dag blijkt dat de foto’s van de verkrachte Palestijnse kinderen nep zijn, dan ben ik juist nog meer voor Israël. Snap je mij? (Steeds minder mensen begrijpen mij.)

Ik groet je en tot binnenkort. (Waarom mag ik me eigenlijk geen filosoof noemen en moet je daarvoor filosofie hebben gestudeerd? Soms denk ik weleens dat de studie filosofie je oefent in slecht schrijven.)

Wachtend op de Derde Wereldoorlog verblijf ik, geheel de uwe:

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Droevig maar blij

Hij werd wakker omdat Slof hem wakker likte. Die moest uit.
Was de nachtmerrie nou een mooie droom?
Ze had hem gekust, maar dat was waarschijnlijk Slof geweest.
“Was vrouwtje even in jouw gekropen, Slof?’’
Die stond een rondje om zijn eigen as te draaien en liet een klein blafje horen.
Even later deed de hond een plas die wel een minuut leek te duren tegen de pui van de buren.
“Ik ben zeer droevig, maar ook blij, Slof. Ze was heel dicht bij me,  ze zei niets, ze wilde wel wat zeggen, geloof ik, maar er kwamen geen woorden, ik voelde tranen over mijn wangen stromen en toen kuste ze me… Dat was jij… Of niet… Waar zou ze zijn, Slof?’’
Slof deed achter de auto van de overbuurman een kakje dat keurig met een poepzakje werd opgeruimd.
“Dat dodenrijk… Hoe zou dat eruit zien? Als het bestaat dan…’’ Hij wilde zeggen: “Dan ga ik daar vandaag nog heen,’’ maar hij zag Slof en zei toen tegen de hond: “Ik weet dus niet of het een mooie droom was of niet, Slof. Ik was toen ik wakker werd oneindig verdrietig, maar ook gelukkig omdat ze me had gekust. Ik weet wel dat jij me die vieze lik hebt gegeven, maar de kus was echt en zij was echt… Ik snap het allemaal niet.’’
Hij veegde de tranen uit zijn ogen.
Een oude buurvrouw liep hem tegemoet en groette hem en vroeg: “Waaraan is uw vrouw precies overleden?’’ Was het niet onbeschaafd om zoiets te vragen? Hij kende deze vrouw helemaal niet goed.
“Een… hersenziekte,’’ zei hij.
“Welke?’’ vroeg de vrouw.
“Iets met een moeilijke naam,’’ zei hij, en toen: “Slof kom hier!’’ Dat deed de hond meteen en hij had niet door dat hij voor afleiding moet zorgen.
“O… een moeilijke naam…,’’ zei de buurvrouw.
Zou ze het weten? Waarom er dan naar vragen?
“Slof wil niet goed eten sinds de dood van mijn vrouw,’’ zei hij.
“Een hersenziekte… ja…’’
“We gaan nu iets lekkers halen voor Slof,’’ zei hij, “ik denk dat ik een ons rosbief voor hem ga kopen.’’
De vrouw keek even naar Slof. 
“Het spijt me,’’ zei ze, “u wilt er niet over praten?’’
“Moeilijk,’’ zei hij.
“Ja, dat kan ik me voorstellen. Ik heb mijn man ook verloren. Alzheimer. Ik was opgelucht dat hij dood was. Hij was niet aardig tegen me. Nooit geweest. Maar op het eind helemaal niet. Hij schold iedereen uit. Mij in het bijzonder. Ik heb hem laten cremeren. Alleen de familie was erbij. En ik stelde me voor dat de oven waarin hij werd geschoven al de hel was. Daarom kon ik het aan.’’
Slof z’n tong hing uit zijn bek.

Leave a comment

De column van Koos

Leave a comment

Subscribe now

Share

Beste C.,

Daar ben ik weer.

Weet je waarom ik me ook zo raar voel?

Omdat ik eigenlijk zin heb om een reizende soldaat te zijn. (Is dat ook geen goede titel voor mijn boek? De reizende soldaat - de korte oorlogen van Theodor. Ik wil me morgen aansluiten bij het leger van Oekraïne en vechten tegen de Russen, en overmorgen wil ik bij het Israëlische leger om Hamas uit te schakelen. Vervolgens wil ik de Amerikanen helpen tegen Iran.

Maar ik kan het niet.

Ik ben voortdurend moe en sacherijnig. Ik wil dat iemand me vasthoudt en zegt dat het niet zo erg is en dat het goedkomt. Nou ja, ik moet niet zo gek doen, maar tot nader order voel ik me waardeloos. Waardeloos is het goede woord. Iedere keer als ik aan dat woord denk voel ik het en steeds als ik meen dat ik iets gewaar wordt is het waardeloos. Ach, het gaat wel over. Ik wil niet zielig doen. Zeker niet als ik het ben. M. zei dat ik mijn zegeningen moet tellen. Heb ik gedaan. Toen voelde ik me ook nog eens schuldig omdat ik me waardeloos voel en tevens besefte dat ik daar misschien geen recht op had. Het vermogen naar jezelf te kijken is een noodzakelijk gebrek. Je lijdt en je ziet jezelf lijden. Dat is twee keer lijden voor de prijs van één. Je zou er iets aan kunnen doen. Dat kan je niet, terwijl je wel waarneemt dat je wat moet doen. Ach, zo ingewikkeld allemaal. Wanneer je zegeningen in het verleden liggen, dan is je toekomst iets wat je moet uitzitten. Vandaar dat ik een reizende soldaat wil zijn: door ‘aan de goede kant’ te vechten, krijgt mijn toekomst misschien wel iets van zin, omdat ik er zin in heb. En sterf ik, dan is er niets verloren. Elk mens wordt stof, nietwaar. Ik vermoed dat ik nu de mentaliteit heb van al die jihadistische klootzakjes. Die voelen zich ook waardeloos, het kan ze allemaal niks meer schelen, als zij terugkijken om hun zegeningen te tellen zijn er geen zegeningen, want dat mag niet van hun god; er is alleen leegte. Ik moet iets doen van waarde, want ik ben waardeloos, denken ze. Maar ja, wie bepaalt de waarde? Allah natuurlijk. Dus doen ze iets waarvan ze denken dat het Allah zal behagen: ze doden iemand met een ander geloof dan zij. Maakt niet uit wie als het maar geen moslim is. Een homo zou heel goed zijn, een vrouw ook, en een ongelovige eveneens. En daarna wachten de maagden, want natuurlijk worden ze doodgeschoten. Dat vinden ze fijn. Het leven mag dan zinloos zijn, de dood is het tegenovergestelde. Jammer dat ik niet zo denk. Maar ja, zij staan aan de verkeerde kant van de historie.

Blijkbaar is een van mijn zegeningen dat ik het prettig vind te leven - en te bestaan tussen mensen die ik niet begrijp en niet wil begrijpen. Ik ken iemand die liever eenzaam blijft dan met mij om te gaan. Dat vind ik raar, maar het is niet anders. We hebben een soort van ruzie gehad die niet is goed te maken, vrees ik. Ik doe er wat vaag over, maar ik wil het niet erger maken dan het al is. Vooral voor mij. Of doe ik nou weer zielig? We hebben het er nog wel eens over.

Neem eens contact met mij op. Zomaar. Mag. Graag. Kijk maar. Veel heb je niet aan mij, maar ik bezit wel oude wijsheid van vroeger. Opgedaan toen ik in dat klooster op die berg woonde waar je me ook al nooit bezocht. Ik zou het leuk vinden als je mij om raad zou komen vragen, want die geef ik graag. Ik heb voor alles een oplossing. Wist je dat ik regelmatig word gebeld door de wereldleiders? Ik zeg ze dan wat ze moeten doen. Maar ze doen het niet. En vandaar dat we nu in zo’n klote wereld zitten. Mijn schuld, ik ben niet overtuigend genoeg.

Groeten, Theodor

Subscribe now

Leave a comment

Kort verhaal

Emigratie
 
Terwijl ze het zei dacht hij: “Dit wordt de droevigste dag van mijn leven.’’
“Wat leuk,’’ antwoordde hij, “En waarheen gaan jullie emigreren?’’
“Naar Australië natuurlijk. Tom is toch een Australiër?’’
“En wanneer gaan jullie?’’
“In september.’’
Ze was de liefde van zijn leven. En ergens hoopte hij dat het tussen hen ooit nog eens goed zou komen. Maar ze was verliefd geworden op die Tom en Tom op haar.
“Ik zie… dat het je… hoe moet ik het zeggen…raakt,’’ zei ze.
Hij besloot weer eens zijn slechte kaarten open op tafel te leggen.
“Uiteraard… schrik ik… Jij bent de liefde van mijn leven… Ik hou van je… Jij houdt niet van mij.”
“Ik weet het… Zo gaat het soms, Tom.’’
“En als je hier was, in de stad, vlakbij, al zag ik je nooit en als ik je toevallig zag met hem, ging ik dood, maar zolang je hier was…leefde ik op de hoop. Hoop op een ingrijpen van het lot, of van God, of  iets anders… Maar nu…’’
“Je bent… heel lief, maar…’’
“Waarom emigreren?’’ onderbrak hij haar, want hij wilde niet horen wat ze wilde vertellen. Hij voelde zich een soldaat die vlak voordat hij zou worden neergeschoten nog even “klootzak!’’ riep tegen de vijand en tegen zichzelf.
“Hij heeft daar een huis, familie… en een goeie baan… En ik ben een paar keer nu een paar keer in Australië geweest en ik hou van dat land… Het lijkt voor mij gemaakt.’’
“Ik ga je dus nooit meer zien?’’
Even gleed over haar gezicht weer die irritatie die hij had gezien toen zij hun relatie verbrak en hij zijn tranen niet kon bedwingen.
“Er is facetime, zoom, alles, we kunnen appen, bellen, lange brieven schrijven, kaarten sturen en wat ik doe kan je lezen op Substack en Facebook… al denk ik dat je dat niet zal doen… En ik ben van plan regelmatig terug te komen. Ik heb hier mijn tweelingzusje…’’
Hij wilde het liefst de straat op rennen.
“Wil je ook Australische worden?’’
“Dat is van later zorg… dat weet ik niet.. Nee…’’
“Wil je met hem trouwen?’’
“Dat… missch… Waarom kwel je jezelf zo? We hebben een leuke tijd gehad samen. Kijk daar op terug.’’
“Juist als ik terugkijk op leuke tijden worden het droevige tijden. Dat begrijp je toch wel?’’
Ze zweeg en leek zelfs aanstalten te maken om op te staan en het café te verlaten. Maar ze ging weer gemakkelijk zitten, hoewel ze zich duidelijk ongemakkelijk voelde. Ze begreep waarschijnlijk hoe naar het voor hem was.
“Je hebt echt veel voor me betekent. Heus,’’ zei ze.
Hij had opgemerkt dat ze weg wilde, en toen het meisje kwam vragen of ze nog iets wilden gebruiken, zei hij dat hij wilde betalen. 
Hij keek zijn grote liefde aan. Wat was ze mooi… zo ongelooflijk mooi…Hij vond de pijn die hij voelde onrechtvaardig, maar wist dat daar niets aan was te doen. Het was een pijn die vrat aan de zin van z’n leven en zelfs, als hij niet uitkeek, z’n leven waardeloos maakte. Hij vond trouwens nu alles waardeloos.
“Stuur me een verhuisbericht…  Voor Kerstmis en zo.’’
“Tuurlijk doe ik dat,’’ zei ze.
Het was of de hoop naast haar zat en al geruime tijd dood was maar hem toch kuste.

Leave a comment

Subscribe now

De column van Koos

Lees: De trip van Ferdinand Hania. En De huilende Gorilla.

Ach lief gebarsten kraaitje,

Je treft me wel op een slecht moment. Ik loop constant door een donkere en vervuilde wolk. Ik kan slecht zien en ben behalve mijn humor mijn analytisch vermogen kwijt.

Ook mijn hersens moeten ergens liggen want ik kan ze niet meer vinden. Toch zal ik proberen je te antwoorden.

Mijn kennis over de liefde is gering, zoals je weet. Maar ik denk dat niemand enige nuttige kennis over dit merkwaardige fenomeen heeft. Door je vragen in je brief heb ik (dus) de laatste dagen veel nagedacht. (Dat hielp overigens niet tegen neerslachtigheid.) Waarschijnlijk dacht je: hij is oud, heeft veel gemaakt en weet er iets van.

Toevallig ben ik de verkeerde persoon voor dit onderwerp.

Toen ik op mijn zestiende verliefd was op S. vroeg ze mij ook, terwijl we luisterden naar The Beatles (“If I fell”): “Wat denk jij dat liefde is?’’ Ik antwoordde toen: “Liefde is gelijk aan verlangen.’’ Was ik werkelijk wijs, of speelde ik wijs te zijn? Gek genoeg denk ik nu nog dat liefde verlangen is, of beter: een staat van constant verlangen. “Bedoel je niet verliefdheid?’’ vroeg S. Ik schudde mijn hoofd: “Nee,’’ zei ik, “ik verlang naar jou en ben verliefd op je. Maar als het tussen ons aan zou zijn, zou ik constant naar je verlangen.’’

Lief hè?

Een korte tijd hadden we wat, maar daarna verliet ze mij. Mijn verlangen bleef. De liefde bleef, kortom. Ach die lieve Sas. Ze is nu dood, maar we hebben jaren later nog een keer samen gegeten. Ze had kanker gehad, maar was toen in remissie. We spraken weer over de liefde. Ze had toen een leuke vriend. Ze vond mijn “Liefde is constant verlangen” maar een mager regeltje. Het was zoveel meer. Ze vond zorg liefde, aandacht liefde, je met z’n tweeën één voelen liefde en vriendschap liefde, “misschien is vriendschap wel meer dan liefde, meer dan wat jij onder liefde verstaat.” Ik zei: “Met je vriend ga je niet naar bed.’’ Ze haalde haar schouders op. “Ach…’’

Ik was op dat moment getrouwd met M. of ik had een verhouding met J., dat weet ik niet meer. Ik wist in die tijd niet wat liefde was. Ik schreef daar ooit een boekje over met de titel: “Ik weet niet meer wat liefde is.’’ Al met al: ik vind het woord te klein voor de grootte van het begrip. Maar zelfs als het een woord zou zijn met alle letters van het alfabet zou het nog te klein zijn, naar te weinig verwijzen en altijd verdriet en geluk in gelijke mate veroorzaken zonder dat we precies weten waarom.

Tegenwoordig weet ik wel wat liefde is en blijf ik bij de stelling die ik had toen ik zestien was: liefde is een staat van constant verlangen. En het verlangen is een macht die steeds groter en sterker is dan je zelf denkt. (Neem me niet kwalijk dat ik hier zo onromantisch over schrijf, maar je stelt me ook van die onhandige vragen. Niet liefde is mijn thema. Geen liefde is dat.)

Soms denk ik dat Verlangen de enige God is waarin ik geloof. Verlangen drijft mij voort en houdt me tegen. Verlangen zorgt tevens voor zorg en vriendschap, voor twee is gelijk aan één, maar het veroorzaakt ook lijden. Krankzinnig lijden! En het is een lijden dat kan leiden tot krankzinnigheid.Verlangen is de diamant van ons gevoelsleven. Het licht komt er via vele facetten in, en gaat er zo ook uit, maar het is net of het in de steen behouden blijft. Verlangen heeft helaas eveneens veel vijanden: de jaloezie, de lafheid en de ouderdom bijvoorbeeld. En de schoonheid. Er is niets wat van schoonheid kan winnen. Schoonheid is een vernietigende kracht. Schoonheid wint het bijvoorbeeld van goedheid. Ik zal je wel een keer vertellen hoe dat precies zit. Daar ben ik toevallig wel specialist in. Ik wil maar zeggen dat als je werkelijk van iemand houdt, als je werkelijk liefde voor iemand voelt, dan kost het je geen moeite offers te brengen. Offers ja. Maar ach, soms weerhoudt je lafheid je ervan om offers te brengen. Dan moet de ander misschien meer offers brengen. Is dat rechtvaardig? Liefde en rechtvaardigheid gaan nooit samen.

Wil je deze brief in godsnaam aan niemand laten lezen? (Ik heb nu koorts, geloof ik.) Het is dat je me die vragen stelde, en ik ben een sentimentalist en momenteel neerslachtig en verdrietig. Er gebeurt te veel in mijn leven wat ik eigenlijk niet aankan. Gek is dat. Jij hebt zielepijn en ik heb ook zielepijn, maar van geheel andere aard. Ik weet niet of de ziel bestaat, maar als hij bestaat heeft hij misschien wel de koorts die ik voel.

Ik ben trouwens bang voor mijn verlangen. Jij ook? Je zou nu kunnen vragen: “Waarom ben je bang voor je verlangen?’’ Ach, er zijn namelijk zoveel zaken waar je naar kan verlangen om de zielepijn te dempen: naar liefde, naar de dood, naar vroeger, naar de toekomst… Alles even eng. De dood misschien nog het minst.

Je ziet, ik ben een slechte raadgever. Als ik jou was zou ik gewoon in die trein van het verlangen stappen. Er kan pas iets gebeuren als je oud en ziek bent, zoals ik. Verlang en breng offers! Geluk komt bij toeval en in kruimels.

Theohond Huilman

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Wens

Het was op een terras in Perugia. Ze dronken witte wijn en de sfeer was vredig. De zon leek speciaal voor hen even stil te staan voordat hij zou zakken. Hij keek haar aan en toen zij hem in de ogen keek zei hij: “Ik zou het fijn vinden als je, wanneer alles achter de rug is, een nieuwe leuke man zocht.’’
“Waarom moeten we daar nu over praten?’’
“Omdat ik me nu, gek genoeg, goed voel. En ik weet dat het niet lang meer gaat duren.’’
Ze wendde haar hoofd af met een korte ruk alsof ze door iets werd gestoken en zei: “Onzin! Onzin! Ik wil niks. Je bent nog niet dood.’’
“Jij bent nog betrekkelijk jong.’’
Hij glimlachte om haar niet te laten merken dat hij gek werd van jaloezie op de man die er helemaal niet was.
“Er is nog van alles mogelijk…,’’ vervolgde hij, “ik bedoel, ik heb je misschien te weinig liefde kunnen geven, maar jij hebt nog een een eind te gaan. Je bent gezond, knap, de mooiste vrouw die ik ooit heb gezien en… Het lot heeft…’’
“Hou op! Hou op met deze sentimentele onzin!’’
“Het is geen onzin. Het is een wens van mij!’’
“Ik wil dit soort wensen niet horen!’’ De zon besloot onder te gaan om haar woede niet te heet te laten worden.
Hij haalde zijn schouders op. Waarom had hij het ook gezegd? Misschien wel juist omdat hij zo jaloers was. Om als het ware zijn donkerste gedachte - namelijk dat zij gelukkig zou zijn met een ander - te overschreeuwen. Of te bezweren.
Opeens zei ze: “Je zegt het alsof het een geschenk van jou aan mij is… neem maar een ander… maar ik vind dat onaardig van je. Het is geen geschenk. Je schetst nu al de wereld als je dood bent. Daar weet je niets van… Misschien wil ik wel nooit meer een man. Misschien wil ik er wel twintig of elke dag één. Misschien wil ik wel de ene man die ik nooit heb kunnen krijgen, maar nu wel…’’
Alle zinnen die ze uitsprak deden hem pijn, ze waren ook als straf bedoeld, en het was zijn eigen schuld. Wilde hij nog over zijn graf heen regeren? Wat wilde hij van haar horen?
“Laten we geen ruzie maken,’’ zei ze.
“Nee.’’
Ze zwegen. Ze keken naar de mensen op het plein. Een jongetje liep met een voetbal onder zijn arm en kon zich niet beheersen. De bal viel zogenaamd op de grond en hij gaf er een kleine schop tegen. Hij raakte niets.
“Wat ik echt wil… is hier volgend jaar weer zitten,’’ zei ze.
“Dat zou ook mijn liefste wens zijn,’’ zei hij.
“En als dat niet lukt, wil ik hier nooit meer heen,’’ zei ze. 

Leave a comment

De column van Koos

Verborgen verleider: Steeds meer enthousiaste reacties over De Trip van Ferdinand Hania en De huilende gorilla.

Share

Ha M.J.

Het spijt me, maar ik denk echt dat de meeste mensen een waardeloos leven leiden. Ik zelf ook.

De meesten hebben misschien wel een religie, of enig bewustzijn van goed en kwaad, maar die zaken zijn als het erop aankomt allemaal vloeibaar, licht als lucht en onderhevig aan mode.

Ik heb de schrijver Gerard Reve toen ik bij hem in Machelen (B) was, het volgende gedicht horen voordragen: Scheppend kunstenaar:

“Naarmate ik ouder word,

wordt, wat ik schrijf, hoewel fraaier verwoord,

steeds enkelvoudiger van inhoud:

Liefde (of geen liefde),

en ouder worden,

en dan de Dood.”

Een gedicht als goede wijn - het wordt met het jaar mooier. In die zes regels schuilt een waarheid die je misschien pas opmerkt als je zelf wat gerijpter bent. Inderdaad: het gaat om liefde of geen liefde… en dan de dood.

Al die mooie idealen die we hebben, die keur aan religies die ons van alles voorschrijven, de waanzinnige regels waarover we ons opwinden, “alles is ijdelheid” merkt de Bijbel terecht op. We verraden onze buren en kinderen meteen als het ons uitkomt. En zelfs als we ons laten voortdrijven door altruïsme, is dat meestal in een mantel van schuldgevoel die ons egoïsme goed gekleed verbergt.

Vandaag heb ik weer achter mijn computer doorgebracht, tevergeefs starend naar het scherm. Ik wil nog heel graag een paar boeken schrijven, waaronder een boek met verhalen van en over mijn vader en moeder. In de trant van Het kaartspel Maar het lukt me nu niet. De stomme neerslachtigheid verlamt mijn pen en dus ook mijn computer. Het is of, ergens op de achtergrond, dood en mislukking mij uitlachen. (“Alles is tevergeefs geweest, Theodor. Hahaha. Maar het duurt niet lang meer, hoor. Hahaha!’’). Waarom ze lachen, weet ik niet. Waarschijnlijk om mij te pesten. (Vroeger zou ik hebben gezegd: “Ik pest gewoon terug.’’ Maar daar heb ik momenteel de kracht niet voor.)

Die normen en waarden… vorige week vierden mijn dochter en ik dat mijn moeder 101 zou zijn geworden. Zij kwam gestoord uit het kamp, maar heeft zichzelf volgens mij genezen met “harde” ironie. Op haar tachtigste speelden zij en ik mee in een docudrama van Theo van Gogh. (“Hoe ik mijn moeder vermoordde.”) Mijn moeder, die toen tachtig was, en Theo… wat een mooi koppel was dat. Theo gedroeg zich of hij mijn moeder wilde verleiden en zij vond dat natuurlijk heerlijk. “Wat zie je er weer mooi uit, Koks,” zei Van Gogh. (Mijn moeder heette Koks.)

“Dank je, jij bent ook nog zeer aantrekkelijk. Je moet wel zorgen dat je voldoende eet, hoor.’’ (Theo was nogal dik in die tijd.)

Ik weet tot op de dag van vandaag niet of m’ n moeder het nou meende of niet. Toen ik eens met liefdesverdriet bij haar kwam, zei ze over m’n meisje: “Het was een heel leuk kind, echt een heel leuk kind, ik was erg benieuwd wanneer ze eens ging praten.’’

Ach, leefde ze nog maar. Ze hield nogal van een drankje. Vooral jenever. Ik heb haar regelmatig naar bed moeten begeleiden. In haar testament had mamma laten vastleggen dat op haar crematie iedereen recht had op ijskoude jenever. Jezus wat hebben we toen gedronken. En Theo kwam met het allergrootste boeket rozen aan - voor op de kist - en toen ik vroeg: “Waarom?’’ zei hij: “Ik ga altijd naar de begrafenissen van mijn hoofdrolspelers.’’

Hoe zou mamma op mij nu reageren?

“Nou zeg, in het kamp was jij al dood geweest.’’

“Nou, ik voel me echt klote, mam.’’

“Maar er zit bij jou altijd een gedeelte aanstellerij bij.’’

“Nee mam, ik stel me niet aan.’’

“Ach, elke man stelt zich aan. Je vader stelt zich ook zo aan. Je vader ook heel erg. Ik heb nog nooit een man ontmoet die zich niet aanstelt. Dat komt omdat mannen orang oetangs zijn. Die slaan zich voortdurend op de borst, ook al hebben ze niets gepresenteerd.’’

“Okee, ik stel me aan.’’

Wat zou ik nu graag met haar praten.

Leidde zij een waardeloos leven?

Zij leefde voor haar kinderen en haar man. Als je die ambitie hebt, heeft ze geen waardeloos leven geleid. En mijn vader? Die leefde voor zijn familie nadat hij door de oorlog alles had verloren wat hem lief was: Indië, zijn vader, zijn beste vriend, zijn werk. Daarnaast was zijn studie Indologie waardeloos geworden. Hij deed in zijn vrije tijd vrijwilligerswerk voor zielige kinderen, maar aan hem kleefde en plakte mislukking. Hij hield oprecht van mijn moeder, van de honden en minder van ons (hij begreep zijn kinderen niet) en hij hield nog minder van het leven (dat hij nog minder begreep dan zijn kinderen). Existentiële vragen bleven hem bezighouden: Bestaat God? Zo ja, waarom moest mijn vader dan vermoord worden, die niets had gedaan? Waarom was ik bijna dood? Waarom moesten mijn vrouw en kind bijna sterven? Antwoorden bleven uit. Hij was een strenge, lieve, maar in alles teleurgestelde man. Ik heb zijn uiterlijk en iets te veel van zijn innerlijk. Ik had graag meer van mijn moeder gehad. (Gelukkig zit mijn moeder verstopt in mijn dochter.) Hebben mijn vader en moeder een waardevol leven geleid? Moeder wel, al was haar doodsstrijd verschrikkelijk. Mijn vader kreeg een hartaanval en was in een keer dood. Ik denk dat ik ook zo sterf. Als ik hem destijds zou hebben gevraagd: “Pap, wat voor cijfer geef jij je leven?’’ dan denk ik dat hij uit beleefdheid en piëteit jegens mijn moeder zou hebben gezegd: ‘’Een zeven,’’ maar graag een drie of een vier had ingevuld. Hoewel… die liefde voor mijn moeder… Hij begreep dat het leven geen waarde had. Dat waarde een illusie is, iets wat je jezelf wijs maakt, een vorm van welbewuste naieviteit. Maar mijn moeder die zijn hand vasthield toen hij ziek was…

“Is liefde geen illusie, Theodor?’’

Ik dacht vroeger van wel, maar daar kom ik op terug. Ik weet ondertussen wat liefde vermag, maar ik hou het geheim. Dat doe ik om een aantal redenen: het ontbreekt mij aan het juiste vocabulaire om het te kunnen omschrijven en daarnaast is het zo persoonlijk en intuïtief dat wat ik er ook over zou zeggen, hoe goed gekozen mijn woorden ook zouden zijn, het onmiddellijk weersproken zou worden. Waarom gaan bijna alle liedjes, alle proza en poëzie over de liefde? Omdat we het nooit en nooit kunnen vangen in een definitie van algemene geldigheid. Wat is liefde? Wacht, ik ga er nog even een gedicht, een muziekstuk, een beeld, een concert etc. over maken.

Wil je tot slot nog een mop horen? Ik hoorde hem van Frits B. Hij zag mij, vond dat ik zeurde over leven en dood, en vertelde toen: “Bram en Saar wonen vier hoog. Op een dag is Saar dood. De doodgravers leggen haar in haar kist en gaan voorzichtig de trap af. Eerst van vierhoog naar drie. Dan van van drie naar twee, dan van twee naar één, en daar gebeurt het. De doodgravers struikelen, de kist valt en wat blijkt: Saar leeft weer! Afijn, vier weken later ligt Saar weer dood in haar bed. De doodgravers komen en leggen haar in de kist. Als ze Saar de woning willen uitdragen zegt Bram bij de laatste trap naar beneden: “Weest u alstublieft voorzichtig, een maand geleden is daar een vreselijk ongeluk gebeurd.’’

Liefs, Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Share

Kort verhaal

Koffie

“Koffie?’’ vroeg hij en hij wees naar het café waar ze tegenover stonden.
“Is goed,’’ zei ze.
En daar zaten ze. Beiden waren binnen een minuut enigszins nerveus geraakt.
Hij begon.
“Ik hoorde dat je een nieuwe vriend hebt.’’
“Ik hoorde dat jij nog steeds bij je vrouw bent.’’ 
Hij kon meteen niets meer zeggen en wilde huilen. Maar keek naar het tafelkleedje en zei: “Ik hoop dat je gelukkig bent.’’
“Dank je. Ik ben gelukkig. En jij?’’
“Wat maakt dat uit?’’
“Ik zou willen dat jij ook gelukkig bent.’’
“Ik ben niet gelukkig… En nu ga jij zeggen: dat is je eigen schuld.’’
“Het is je eigen schuld,’’ zei ze.
Hij durfde haar nauwelijks aan te kijken.
“Ik hou nog steeds van je,’’ zei hij. Hij wist dat hij bijna fluisterde. Zijn woorden waren klein en breekbaar.
“Wat betekent houden van als je bij je vrouw blijft?’’
“We hebben deze discussie al vaak gehad… Ik heb niet alleen een vrouw, maar ook twee kinderen waarvan er één ziek is, en…’’
“Ik weet het, ik weet het. Maar nogmaals: als je zegt dat je nog steeds van me houdt, wat betekent dan houden van?’’
“Ik ben heel gelukkig met je geweest.’’
“En ik ben heel gelukkig met jou geweest.’’
“En ik wil je terug.’’
“Dat is niet waar. Je wil met me vrijen. Je wil leuke dingen met me doen, maar je bent en blijft bij je vrouw.’’
“Bij m’n vrouw en kinderen,’’ zei hij.
“Okee… bij je vrouw en kinderen.’’
De wanhoop die hij voelde sinds hij haar niet meer zag leek nu zwaarder dan ooit.
“Ik kan ze niet verlaten!’’
“Is jouw keuze…’’
“Als ik vrij was zou mijn keuze anders zijn.’’
“Maar je bent niet vrij.’’
“Maar jij bent ook niet vrij!’’ zei hij.
“Ik heb je ruim de tijd gegeven om je vrij te maken.’’
“Vrij? Er is ook zoiets als… Ik kan niet weg, dat weet je.. en…’’
De discussie had geen zin.
Maar toen hij haar aankeek, zag hij dat ze huilde.
“Het ging gewoon niet meer,’’ zei ze.
“Wat we hadden was mooi,’’ zei hij. Hij wilde door haar haar strijken om haar te troosten.
“Ja, het was mooi, maar tijdelijk… Dat wist je, dat wist ik.’’
Hij wist niet wat hij moest zeggen.
“Hoe is je nieuwe vriend?’’
“Lief, mooi, vrij…’’ Drie messteken die rechtstreeks in zijn hart werden gestoken.  Zij droogde haar ogen met een servetje. 
Hij sloot zijn ogen en was duizelig van verdriet. 
“Jij was lief en mooi, maar niet vrij…’’ zei ze. Het was alsof ook zij in haar hart was gestoken.

Leave a comment

De column van Koos

Verborgen verleider: Koop De Trip van Ferdinand Hania en doe daar De huilende gorilla bij.

Lief Moervosje,

Dank voor je mail.

Heb jij toevallig mijn gevoel voor humor gezien? Ik ben het kwijt. Al geruime tijd trouwens. Misschien ben ik er te slordig mee geweest. Ik ben er neerslachtig van. Of ik ben treurig doordat ik mijn humor kwijt ben, of ik ben mijn humor kwijt omdat ik veel en veel te teneergeslagen ben. Iedereen in mijn omgeving klaagt erover.

“Wat heb je dan?’’

“Dat kan ik niet zeggen.”

“Dat kan je niet zeggen omdat je het niet wil zeggen, of omdat je het niet kan zeggen?’’

“Omdat ik het niet kan zeggen en daardoor ook niet wil.’’

“Maar hoe weet je dan dat je je zo ellendig voelt?’’

“Omdat ik me zo voel.’’

Leg het maar uit. Het valt niet te begrijpen. Het is een soort tor die in de hersenen woont en werkt.

Ik bezoek al vanaf mijn zestiende psychiaters en psychotherapeuten, maar heb er nu schoon genoeg van. Dan maar dood door neerslacht. Ik ga ook niks slikken. Als God bestaat hoeft hij maar tegen me te knipogen en ik ben genezen. Waarom doet Hij dat niet? Waarschijnlijk omdat ik te veel zonde met mij meedraag. Ik weet niet wanneer iets per se een zonde is, maar het moet wel zoiets zijn, anders kan ik het niet begrijpen.

Gisteren heb ik dus weer eens geprobeerd een mooi literair verhaal te schrijven, maar dat lukte niet. Omdat ik er dus geen humor in kreeg en de humor die ik er wel in kreeg vond ik absoluut niet om te lachen.

Ik was eergisteren in het OLVG om T. op te halen en zag toen J. met zijn vrouw. Ze waren een wandelingetje aan het maken. Ze schuifelden, en beiden leken niet meer compos mentis. Dat leverde de volgende dialoog op.

“Hallo… Hoe gaat het met jullie?’’

“Hallo… Willem hè?’’

“Nee Theodor.’’

“Waar?’’

“Ik ben Theodor… Niet Willem… Hoe gaat het met jullie?”

“Ja, goed hoor… Jan, dit is Willem.’’

“Nee, Theodor.’’

“O ja, Theodor.’’

Leeftijdgenoten. Ik besefte dat dit gesprek uit mijn mond had kunnen komen. Twee jaar geleden leek alles nog redelijk normaal. Als ik over twee jaar zo ben, wil ik… Ik durf “dood” niet uit te spreken. Ik weet ook niet of ik dat werkelijk wil. Hoewel J. en zijn vrouw in mijn ogen beiden in een andere, kleinere wereld verkeerden, kan het best zijn dat zij steeds gelukkiger worden als hun geest wordt leeggevreten door dat geheimzinnige beest dat zich voedt met herinneringen. Als ik gelukkiger word omdat mijn herinneringen verdwenen zijn en ik met een grote luier moet lopen en in iedere verpleegster mijn moeder zie, wil ik alsnog heel oud worden. Misschien geneest Alzheimer je wel van depressie, hoewel ik Alzheimer-patiënten kende die het betreurden dat ze zelf niet meer wisten wie en waar ze waren en daarover in paniek verkeerden. Steeds meer kom ik erachter dat ons bewustzijn een noodzakelijke last is.

Ik vind “bewustzijn” trouwens weer een ingewikkeld woord dat meteen komt aanbellen bij mijn autistische inslag. Ik weet dus niet exact wat het betekent. Als ik me ergens bewust van ben, wat is dat dan? Ik ben mij ervan bewust dat ik nou tik, maar ook van wat ik tik, ook van geheime gedachten, ook van boodschappen die ik moet doen, ook van Koos die uitgelaten moet worden. Maar er zijn eveneens zaken waar ik me niet van bewust ben, maar toch weet: ik heb neerslacht, maar waardoor? En ben ik niet existentieel onzeker? Wat betekent dat nu weer? In ieder geval is het de reden dat ik schrijver ben geworden: ik wil woorden inhoud geven en een zin zinvol laten wezen waardoor ik steeds nieuwe verhalen kan vertellen. Alles wat ik schrijf is vaak een uitleg van wat ik onbegrijpelijk vind.

(Ik wilde juist hier iets ontzettend humoristisch vertellen, maar dat lukt me dus niet. Dat is jouw schuld, Moervosje. Vraag me niet waarom.)

In je mail vroeg je me of ik wel eens aan de dood denk…

Ik vond dat zo’n rare vraag. Ik denk 24/7 aan de dood. Dat heb ik altijd gedaan. Vroeger met angst, tegenwoordig af en toe met verlangen - en daar schrik ik dan van.

Ik heb de schrijver Adriaan Venema redelijk gekend. Hij kondigde een jaar van tevoren aan dat hij zelfmoord ging plegen. Ik vond dat onethisch. Ik heb daar enorme ruzie met hem over gekregen. Ik zei hem dat mijn ouders juist tegen zelfmoord waren toen ze in het Jappenkamp waren en dat ik dat begreep. Ze hadden nog op te voeden, te verdedigen, nog te zoeken naar de waarde van hun bestaan. Theo van Gogh heeft toen onze ruzie tussen Adriaan en mij gesust, een dag voordat die de hand aan zichzelf sloeg - er waren ook nog wat andere zaken tussen hem en mij voorgevallen. (Ik belde Adriaan en bood mijn excuses aan, die hij uiteraard accepteerde waarna we nog een leuk gesprek hadden over Bodega Keyzer waar we elkaar ’s ochtends troffen.) Omdat ik er toch mee zat heb ik over de nacht dat hij zelfmoord pleegde een toneelstuk en filmscript geschreven, maar we kregen dat niet gefinancierd. Men vond mijn script, ze bedoelden de dialogen, goed, maar “het thema” niet. (Synopsis: Een man heeft te vroeg alles uit het leven gehaald en is alleen nog nieuwsgierig naar de dood. “Daar krijgen we geen filmzalen mee vol,’’ zei een producent tegen Theo. Ach, misschien was dat wel zo.)

Toch viel er in dat script nog wel veel te lachen, trouwens.

Dat idee was voor mij niet nieuw. Ik had ook al eens een toneelstuk geschreven over een nacht die ik zelf had meegemaakt en waarin de schrijver A. Moonen in een psychose terecht was gekomen.

Dat zat ook vol grappen en grollen maar kreeg ik ook op de planken noch voor de camera. Het ligt op de grote stapel nooit uitgevoerde scripts en toneelstukken.

Nou ja, ik zal je er mettertijd wel eens wat meer over vertellen. Zowel over Venema als over Moonen.

Ook dat stuk over Moonen wilde Theo verfilmen, maar kregen we evenmin gefinancierd. Ze zeggen dat je van je mislukkingen moet leren en inderdaad leerde ik beter te mislukken. Nu is dat mislukken niet erg, maar wel als het je eigen schuld is en nou ik oud en eenzaam ben, geloof ik dat het inderdaad mijn schuld is.

Ik ga je kussen, Moervosje. Ondanks de eb waarin de zee van geheugen nu verkeert, besef ik, uitkijkend op het strand van mijn bewustzijn, dat jij en ik ooit ergens het ware geluk hebben aangeraakt. Brand een kaars voor me.

Liefs,

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Text within this block will maintain its original spacing when published

Doek

Hij schrok toen hij haar in het ziekenhuisbed zag. Ze zag er doodmoe uit terwijl de snoeren en de slangen van de apparaten die haar in de gaten moesten houden met elkaar verknoopt leken.
“Oh pap…,’’ zei ze.
“Stil maar.’’
“Ik had zo graag…’’
“Het was niet levensvatbaar… en dan…’’ Wat hij zei bereikte haar niet.
Op dat moment kwam haar moeder de kamer binnen. Die stapte meteen op haar dochter af en huilde met haar mee.
Zijn ex-vrouw was veranderd. Haar haar was kort. Ze was wat tuttig gekleed en hij meende aan haar rug te kunnen zien dat hij niet welkom was.
Nadat ze tevergeefs haar dochter had getroost, richtte ze zich op en keken ze elkaar aan.
“Hoi,’’ zei hij.
“Willem komt zo,’’ antwoordde zij.
“Ik ben zo weg, ik wilde alleen…’’
Hij herinnerde zich dat toen ze gingen scheiden, zij tegen hem over hun dochter had gezegd: “Zij is meer het kind van Willem dan van jou. Jij bent alleen de natuurlijke vader.’’ Het had hem diep gekwetst, maar hij had geknikt, zoals hij haar in alles gelijk had gegeven. Wie bij een scheiding geen ruzie wil zwijgt, wie wel ruzie wil zwijgt nadrukkelijker. Naarmate zij ouder werd, ging het steeds beter tussen hem en zijn dochter, hoewel ze nooit over “mamma’’ hadden gesproken.
Hij liep naar zijn dochter en gaf haar een kus.
“Ik moet weg meisje… Je bent sterk… Mijn moeder …dat ging soms ook niet…”
“Ik vind het zo erg, pap.’’
“Dat is het niet… Het komt goed.’’
Hij kuste zijn dochter nog een keer.
De deur ging weer open en Willem kwam binnen.
Die groette zijn voorganger niet, deed net of hij hem niet zag en liep meteen naar zijn stiefdochter.
“Schatje, schatje, je was zo dichtbij, zo dichtbij…’’
Hij vond de woordkeus van Willem vreemd, ergerlijk vreemd. Maar hij keek neutraal, deed zijn jas dicht en groette zijn ex-vrouw met een knikje.
“Moet je niet even kijken!’’ zei ze en wees naar een typische ziekenhuiswieg. 
Schrik en schaamte voelde hij door zijn lichaam trekken als een doek dat plotseling van hem werd afgerukt.
Hij had de wieg wel zien staan, maar niet gedacht dat daar…
“Ga maar even kijken,’’ zei z’n ex-vrouw en hij hoorde het mes dat ze in hem stak. Hij keek nog even naar Willem, die de handen van zijn dochter in de zijne had genomen en hem nog steeds niet had aangekeken.
En hij keek in de wieg.
Hij dacht aan een verhaal dat zijn moeder had verteld. Hoe haar moeder, zijn oma, die hij trouwens nooit had gekend, uit bijgeloof na een dag alle lakens en gespaarde kleertjes had verbrand.
Even aaide hij met zijn vinger het perkamenten wangetje.

Subscribe now

Leave a comment

De column van Koos

Share

Verborgen verleider: Lees De Trip van Ferdinand Hania.

Hai Pulletje,

“Kom maar, ik doe je niks, lief Pulletje. Waarom ben je toch zo boos op me?’’

Eigenlijk vind ik het altijd idioot wanneer mensen die dicht bij je staan, “boos” op je worden omdat je andere idealen, denkbeelden, opvattingen, noem maar op, hebt. Je noemt mij “radicaal rechts.” Waarom zou dat “slechter’’ zijn of “immoreler” dan “radicaal links”? Eigenlijk ben ik wel benieuwd waarom je mij radicaal noemt. Vind jij het radicaal rechts van mij dat ik Israël niet beschuldig van genocide? Vind je het radicaal links van mij dat ik tegen de enorme toestroom van asielzoekers ben waardoor onze sociale voorzieningen (uitkeringen! ziekteverzekeringen! Linkse thema’s toch) onder druk komen staan? Vind jij het radicaal links van mij dat ik die hele pfas-discussie die in Duitsland niet bestaat waardoor er maar geen huizen gebouwd kunnen worden, totaal krankzinnig vind? Vind jij het radicaal links van mij dat ik tegen erfbelasting ben; het is geld waarover ik al belasting heb betaald en dat ik gespaard heb voor mijn kinderen en kleinkinderen. Ja, die boffen! Maar in mijn levensfilosofie (het bestaan is zinloos) werk ik, leef ik, voor mijn kinderen en kleinkinderen. (Toevallig niet voor andermans kinderen.) Ik wil mijn erfgenamen beschermen, helpen, hun zorgen wegnemen - dat is mijn ouderlijke taak ook. En dan zou ik geld moeten geven aan een overheid die mij regelmatig frustreert en waarover ik niks te zeggen heb? Ja, ik vind erfbelasting diefstal. Maar ben ik door die opvatting “radicaal rechts”? Ik geloof sterk in vrijheid. Vrijheid en gelijkheid gaan helaas niet samen. Als je streeft naar gelijkheid, kan het niet anders dan dat het ten koste gaat van de vrijheid. Nog nooit is bewezen dat als we allemaal evenveel verdienen, we gelijk zijn en we dan kunnen genieten van een grote vrijheid. Kijk naar China. Zoals je weet had ik een groot geloof in de sociaaldemocratie. (Het beste van het socialisme en het kapitalisme.) Maar ook dat lukte niet, zoals we hebben gezien. Alles, werkelijk alles en alles wordt tegenwoordig langs de lat van de moraliteit gelegd. Dadels zijn lekker. Maar komen die dadels uit Israël dan mag je ze niet kopen. Is dat vrijheid? Bepaalde woorden, zoals neger, slaaf, etc. mag je eigenlijk niet gebruiken, omdat.. weet ik veel… Is dat vrijheid? Heb ik ooit van mijn leven negers, zwarten, slaven, tot slaaf gemaakten, Indianen, Inheemsen, Eskimo’s, Inuit ernstig gediscrimineerd? Heb ik vooroordelen tegenover hen gekoesterd, of heb ik… en het antwoord is ja…me sterk gemaakt om juist niet te discrimineren op huidskleur en afkomst? Ben ik daardoor misschien radicaal rechts? “Maar je bént toch rechts, Theodor?’’ Vrijheid lijkt voor links een slechte karaktertrek, een immorele illusie om te koesteren.

Laat ik het zo zeggen: ik vind dat iedereen zijn eigen billen moet afvegen, dat je niemand moet discrimineren, dat de overheid zo klein mogelijk moet zijn en zich vooral moet bezighouden met gezondheidszorg. Is dat radicaal rechts, Pulletje? Hangt aan elk woord van mij een klein hakenkruisje? Zit er een hitlersnorretje onder de neus van mijn denkbeelden? Laat mij eens weten wat jij wil.

Ja Pul, groet je hofhouding namens mij en kus de kleinen die inmiddels bijna groter zijn dan ik.

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Share

Kort verhaal

Parijs

“Ik ben nog in de rouw,’’ zei ze.
Hij durfde haar niet te lang aan te kijken, haalde zijn schouders op en zei: “Dat begrijp ik.’’
“En wat denk je dat mijn kinderen zullen zeggen… Mam, pappa is net dood en jij gaat al met een ons onbekende man naar Parijs?’’
“Je weet dat ik je kinderen graag wil leren kennen.’’
“Ik vraag me af of zij dat ook willen…’’ Ze zuchtte en vervolgde: “Er is een periode dat je rouw in acht moet nemen… Dat is een soort eis die de maatschappij stelt… Als je na de dood van je man opeens gaat feestvieren, heeft dat iets onethisch.’’
“Ja, dat begrijp ik, maar het is geen feestvieren, er is in Parijs een tentoonstelling en ik dacht dat wij…’’
“En daarbij komt…,” zei ze, “ik weet niet of het verstandig is als wij zo hecht… Ik bedoel, ik heb het idee dat jij een andere vriendschap wil dan ik…’’
Haar woorden vielen als bakstenen op z’n hoofd.
“Mijn leven is nu anders,’’ zei ze, “ik ben weduwe… Ik heb een rottijd achter de rug… Ik wil rust en dan… vrijheid.’’
“Vrijheid,’’ herhaalde hij en het leek of hij “verdriet” hoorde.
“Ja, dat begrijp ik,” zei hij, “Maar ik dacht…’’
Ze luisterde niet naar hem. Ze stond op van haar stoel en liep naar het raam. 
“Ik wil nog iets,’’ zei ze, “Wat dat iets is, weet ik niet. Een nieuwe man, een nieuw leven ergens anders. Italië misschien… Misschien ook wel terug naar de provincie. Alles… alles lijkt hier besmet met die verschrikkelijke rotziekte waaraan hij leed. Die ziekte heeft godverdomme ook mijn hersens aangevreten, maar dan anders. Wat was ik ongelukkig.’’
Hij hield zijn mond. Hij had haar toch getroost? Hij had haar toch constant bijgestaan? Ze wist toch dat hij van haar hield? Was dat niet vanzelfsprekend geweest? Hoe ze zijn hand had vastgehouden en hij de hare, een uur nadat haar man was gestorven. Hoe hij haar toen ook tegen zich had aangedrukt. Het was of de laatste minuten hem hadden verscheurd als een stuk papier.
“Ja, rouw is… ik wil je graag steunen,’’ zei hij.
“Dat doe je en heb je gedaan. Door je aanwezigheid. Maar ik moet alleen zijn, om te kunnen veranderen. Ik moet die vreselijke tijd uit mijn hoofd zien te krijgen. Ik moet weer een toekomst kunnen zien. Een toekomst zonder ziekte, zonder ellende, zonder schuldgevoel…’’
Hij keek op zijn horloge.
“Kom… Ik moet weer eens opstappen…’’
Ze liep met hem mee naar de voordeur, opende die voor hem en zei: “Dahag…’’
“Dag,’’ zei hij.

Leave a comment

Subscribe now

Ha Vosje,

Zojuist had ik een onderhoud met de Koning der Dieren. Het ging om zaken waarover ik niets mag zeggen, maar hij vertelde mij tussen neus en lippen door dat hij heel erg tevreden is over jou, omdat je zo zo lief bent voor de gewonden en de vertrapten van zijn rijk. Hij vindt mij trouwens ook erg goed, en hij overweegt ons beiden een medaille te geven, gemaakt van subtiel gewoven spinrag waartussen kleine rozenblaadjes zitten, om uitdrukking te geven aan zijn waardering voor ons. Hij was trouwens nogal verbaasd dat we elkaar kenden, maar ik heb hem verteld dat we elkaar hebben leren kennen op een partijcongres voor misdeelde honden en katten waar jij een lezing hebt gegeven over slimme balkonwering en dierlijke mensenbestrijding

Ikzelf miauw de hele dag en blaf ’s avonds tegen de maan.

Ik schrijf mijn korte verhalen en mijn brieven en af en toe een artikel voor Nijmans Nieuwsbriefje of het NIW en heb verder totaal geen inspiratie. Inspiratie is een vorm van verborgen levenslust, een noodzaak om te schrijven of kunst te maken omdat je verhalen opgedrongen krijgt door je verdorven geest. Levenslust is foetsie. (Niemand gebruikt dat woord meer: foetsie is foetsie.)

Gebrek aan levenslust heeft zeker te maken met het wereldgebeuren en alles wat daar omheen hangt. Ik denk dat “men” zin heeft in oorlog. Overal om me heen merk ik “oorlogslust”. (Ik weet eigenlijk niet waarom ik dit tussen aanhalingstekens zet. Net alsof ik het niet meen, maar ik meen het wel!) Er bestaat de wens om elkaar expres niet te begrijpen, expres verkeerd te interpreteren, terwijl men toch min of meer dezelfde taal spreekt. Men strijdt voor gebiedsuitbreiding en volkeren trekken over de wereld met in hun achterzak een heilig boek dat ze ons willen opdringen. Waarom trek ik me dat aan? Ik wilde dat ik dat wist. Ik vermoed omdat het onder andere jou en mij belet vrij te zijn. We moeten steeds meer op ons hoede wezen. Dat put uit. Toen ik jaren geleden, na de moord op Theo van Gogh, echt werd bedreigd (politie voor de deur) wist ik: dit komt nooit meer goed. Heden ik, morgen gij. Wij waren door de vrijheid te decadent geworden. Decadentie is het wanneer de verworven cultuur wegdrijft van het bestaan; wat we hadden is niet meer belangrijk en voor wat we krijgen hoeven we geen moeite meer te doen. We strijden er niet meer voor en zo verzwakken we. Niets aan te doen. Lijden, zo mag ik graag betogen, is noodzakelijke pijn. Maar men wil niet meer lijden, wat ook begrijpelijk is. Wie wil er nu pijn? Opkomst, bloei, ondergang - het lied van de aarde. Kijk naar Amerika (ondergang) en naar China (opkomst, bloei). Kijk naar Engeland (ondergang), Frankrijk (ondergang), Duitsland (ondergang), India (opkomst, bloei).

Ikzelf - om maar eens over een willekeurig iemand te hebben - ben momenteel het levende voorbeeld van verval, van ondergang. En nogmaals: dat heeft ook met dat stomme wereldgebeuren te maken. Ik dacht dat we al klaar waren met “rassendiscriminatie” en “antisemitisme”. Maar je merkt het zelf: antisemitisme is mode geworden. Is het jaloezie op de Joden? Ik denk het wel. Jaloezie ken ik ook wel, zoals je weet, maar niet op een “ras”. (Ik ben jaloers op alle knappe mannen die achter de meiden aan zitten die ik wil.) Ben ik daarentegen kwaad op een volk? Nou, nooit op de mensen, maar wel op wat ze af en toe denken. Ik heb een gruwelijke hekel aan het islamlinks, dat incestueuze huwelijk tussen een kleingeestige godsdienst en een gevaarlijk economisch ideaal dat een fascistoïde bekeringsdrift heeft.

Hoe anders zijn onze vrienden, de dieren. (Zijn die eigenlijk wel zo anders?) Ik zag onlangs een vosje en heb hem een boodschap voor je meegegeven. Is die nog aangekomen? Je mag bij best via je geverderde vrienden of via zwerfhonden bij jou in de buurt boodschappen aan mij sturen. Ik spreek de hondentaal, niet goed, maar ik kan het meeste wel begrijpen. Het Vogels beheers ik niet omvat er zoveel accenten en dialecten zijn, maar hond Koos kan dat allemaal wel verstaan en ik versta hem weer.

Waf woe waf waf, potwiet poewiet, fruut fruut!

Theodor

Leave a comment

Subscribe now

Kort verhaal

Verlies

“Weet je wat het is?’’ zei hij tegen zijn vriend, ‘’ik vind het erg dat ik eraan wen. De eerste dagen, weken ben je verlamd. Je voelt haar nog, je praat nog tegen haar, je denkt dat ze je belt of binnenloopt. Je pakt per ongeluk twee kopjes voor de koffie uit de kast en staart dan even naar dat ene kopje dat je weer terug moet zetten. Het is een geest die je net niet kunt zien. Die je ontglipt. Maar jij bent ook een schim. Het was of ik naast mezelf leefde, maar soms ook of ik mezelf kon zien. Ik zeg het verkeerd: het is of ik naast mezelf leef, of ik mezelf kan zien. Verleden en tegenwoordige tijd na en door elkaar. Ik zag mezelf door de straat lopen, de boodschappen doen, thuis op de bank zitten… En steeds met die pijn. Die zeurende pijn. Die pijn die werkelijk rond je hart zit en soms in je buik. De pijn van verlies… En tegelijkertijd zie ik die man die pijn heeft…’’
Zijn vriend zweeg omdat praten ongepast leek.
“Maar opeens merk je dat je dat verlies af en toe vergeet. Steeds meer… Gisteren lag ik in bed mijn eenzaamheid te verdringen en kreeg ik domweg last van… ik weet niet hoe ik het moet zeggen…  de steen van onherroepelijkheid die op m’n borst duwde…’’
“De…wat?’’
“De steen van onherroepelijkheid. Dat is een steen die door je geest is ontwikkeld en de zwaarte heeft van een grafsteen… die drukt op je… Zo zwaar soms dat je vergeet om verdriet te hebben. Die steen is met je vastgegroeid… Ik denk dat hij in mijn hoofd zit en rond mijn hart… in mijn hele lichaam eigenlijk… Ik versteen.’’ Hij keek z’n vriend aan en zei: “Je vindt dat ik wartaal spreek, is het niet?’’
“Nee… ik snap het alleen niet goed… Het zijn jouw gevoelens, jouw woorden…’’
“Het is te vergelijken met liefdesverdriet, maar ik denk dat liefdesverdriet erger is…’’
“Erger?’’
“Bij liefdesverdriet hou je het verlangen, ook al is het tevergeefs. Verlangen kan meer pijn doen. Je moet het accepteren maar er is altijd hoop. Verlangen met hoop doet constant pijn. Het definitieve vergaat. Hoop en het verlangen vergaan nooit.’’
“Dus het wordt minder?’’ vroeg zijn vriend.
“Ja, en het maakt plaats voor schuld.’’
“Waarom schuld?’’
“Precies om wat je zegt: omdat het minder wordt. De geest wil dat het minder wordt, terwijl ik dat niet wil.’’
“Dat is toch bij liefdesverdriet ook?’’
Even keken ze elkaar aan.
“Het is hetzelfde en toch ook weer niet. Die steen van onherroepelijkheid laat geen licht door. Bij liefdesverdriet is het een kleinere steen. Ik weet ook niet goed of het een steen is… Het is misschien wel een extra orgaan dat ontstaat als de liefde uit is en mettertijd weer kleiner wordt. Bij liefdesverdriet ben je overboord gegooid en blijf je zwemmen in de hoop op een reddingsboei… Nu zink ik naar de bodem en ik moet zelf beslissen of en wanneer ik weer boven wil komen…’’
“Laat hem maar,’’ dacht zijn vriend en zweeg.
“Ik ben wanhopig,’’ hoorde hij toen.

Leave a comment

Subscribe now

Share

Ha Kraaitje,

Ben je echt ongelukkig? Ik denk dat je de hele tijd door de stad danst, want iedereen wil met je dansen. En ’s avonds, in een donkere kroeg bij de haven, sla je een wat oudere matroos aan de haak en sleurt die mee naar je huis, waar jullie de hele nacht de liefde bedrijven. In de ochtend haal je je vleugels uit de kast en vlieg je over het park, af en toe rust zoekend op een beeld van een weldoener die iedereen is vergeten.

Ik zal het wel verkeerd hebben, maar dat komt omdat ik me ook niet zo best voel.

Leven is ziek zijn. Alleen als je dood bent mankeer je niets.

Het liefst zou ik een nieuw boek willen beginnen, maar ik durf het niet, ik kan het niet, ik mag het niet, ik weet dat het toch niets wordt, ik weet niet of ik niet vastloop, kortom: dat komt allemaal omdat mijn uitgever nog stapels van mijn boeken heeft liggen. Vandaag ook weer: terwijl buiten de wereld vergaat, zie ik op mijn computerscherm wat zich in mijn hoofd afspeelt: een grote leegte.

Ik hoor wel het een en ander. Bijvoorbeeld: “Twee miljoen slachtoffers in de oorlog tussen Rusland en Oekraïne.” Een oorlog die al langer aan de gang is dan de Eerste Wereldoorlog. Twee miljoen doden en dan nog een paar miljoen mensen die diep verdrietig zijn. We bewonderen de mens om zijn uitvindingen en doorzettingsvermogen, maar wat moet ik vinden van de functionaris die honderdduizenden doden wil maken om een stukje land te bemachtigen? Wat is het tegenovergestelde van bewonderen? Verachten? Wat heb ik daaraan? Ik bedoel: als ik iemand bewonder, is hij een voorbeeld, dan zou het mooi zijn als ik zijn of haar waarden en normen zou overnemen, maar als je iemand veracht, wat moet ik dan met zo’n persoon? Ik heb angst voor hen die ik veracht. Ik ben bang voor Poetin, ik zou bang zijn geweest voor Hitler. Voor Trump ben ik nog niet zo bang, trouwens. Die veracht ik ook nog niet. Het vervelende is dat ik Zelenski bewonder. Maar die moet ook dagelijks het besluit nemen waardoor duizenden en duizenden van zijn eigen landgenoten noodgedwongen sterven. Doet hij dat niet, dan wordt Oekraïne overlopen. Hoe moet ik daarover denken? Poetin heeft domweg geen geweten, maar Zelenski vermoedelijk wel. Maar toch… Hoe doet hij dat? Weet jij dat? Jij kan ook drastische beslissingen nemen… Het gekke is, dat mijn geweten eveneens steeds minder wordt, zoals ik je al eens heb verteld. Steeds minder geweten om goed gevonden te worden - wat een vreemde zin. Hoeveel dubbelzinnigheden zitten daar wel niet in?

Al die verwarrende zinnen verwarren mijn geest. En als jij, zoals je me hebt laten weten, ook ongelukkig bent, dan komt dan omdat de zinnen ons verwarren. De geest houdt van duidelijkheid, maar duidelijkheid bestaat niet, lieve Kraai. Althans voor mij niet. Mijn moeder en mijn vriendinnen met wie ik samenwoonde en mijn vrouwen werden er gek van. “Je moet meehelpen in het huishouden.’’ “Wat bedoel je precies, mop?’’ “Je mag ook best eens de boodschappen doen, de was en de afwas, stofzuigen en afstoffen.’’ “Wil ik best doen, maar wanneer?’’ “Gewoon, als het moet.’’ “Maar wanneer moet het?’’ “Je hebt toch ogen in je kop?’’ Altijd werd het ruzie. Ik heb behoefte aan letterlijkheid, maar in mijn geest bestaat letterlijkheid niet. De paradox van Theodors persoonlijkheid. Ik zal je vertellen waarom het uitging met M. We hadden afgesproken dat ik elke woensdag het huis zou boenen. Pakweg twee uur werk. Ik deed niks goed. (“Hier zit nog stof, en daar ook! En de plee moet ook schoon…”) Dat gaf al irritatie. Dus huurde ik een werkster in. (Van mijn eigen geld!) M. werd daar kwaad over. “Dus ik moet alles zelf doen en mijnheer huurt een werkster.’’ “Maar jij doet het werk toch niet, schat. Ik doe dat. Alleen doe ik ook niet, omdat ik een werkster heb gehuurd.’’ Oeverloos gebakkelei. Zelfs toen ik aanbood om voor haar ook die werkster te huren. Die werkster heeft toen onze verhouding weggestofdoekt en de laatste restjes met de stofzuiger opgezogen. Door mij betaald, dat wel. Steeds duidelijker kwam aan het licht dat ik M. niet begreep.

Elke zin die zij sprak interpreteerde ik verkeerd en andersom.

“Zullen we naar bed?’’

“Ik ben niet moe.’’

“Ik bedoel neuken. Zullen we neuken?’’

“Wanneer? Nu?’’

“Ja, nu.’’

“Nu nu of straks?’’

“Nee nu.’’

“Nu? Waar dan?’’

“In bed.’’

“Nu?’’

Letterlijkheid is een zegen die ik ervaar als vloek. Ik heb er behoefte aan, maar het lukt me niet de letterlijkheid te kraken. Begrijp je wat ik bedoel, Kraaitje? Hoe kan je eigenlijk begrijpen wat ik bedoel als ik het zelf niet begrijp? Zou ik in wezen (wat is dat?) misschien net zo zijn als Poetin en geen geweten hebben omdat ik domweg niet precies weet wat een geweten is? Ik kan gek worden van mijn eigen gedachten.

Al die gewetenlozen, hoe kunnen die leven? Hoe kunnen die een prettiger leven leiden dan ik? Ik zie ze nooit ziek, zwak of misselijk.

Ach, lieve Kraai, ik schrijf je snel weer. Ik moet wandelen om rust in mijn kop te krijgen. Maar hoe weet ik of ik rust in mijn kop heb? Ik denk aan je. Vol onrust.

Theodor

Subscribe now

Leave a comment

Kort verhaal

Hallo lieverd

Toen z’n vrouw hem had verteld dat ze zwanger was, had hij gedaan of hij heel gelukkig was. Hij had niet alleen haar wang gekust maar ook haar buik. 
Zijn vrouw ging het vertellen aan een vriendin en vroeg of hij meeging. Hij schudde z’n hoofd, en zei dat hij nog wat moest afmaken.
En toen was hij alleen.
Hij had de behoefte om te huilen maar vermande zich.
Zijn telefoon in zijn hand verlamde hem, maar hij belde toch.
“Hallo lieverd,’’ hoorde hij.
“Hoi…’’ zei hij.
“Ik voel je nog.’’
“Ik jou ook.’’
“Ik vond het heel fijn.’’
“Ja, ik ook,’’ zei hij.
“Waarom bel je?’’
“Omdat… ik je mis.’’
Zijn hart sloeg over en hij deed zijn ogen dicht.
“Ik mis jou ook,” zei ze.
Hij pakte een kussen dat op de bank lag en smeet dat door de kamer.
“Lief dat je belt,’’ hoorde hij.
“Ja…’’
“Waarom bel je eigenlijk echt, schat?’’
Het was onmogelijk te spreken, z’n keel zat dicht.
“Ik… voel je nog om me heen,’’ zei hij.
“Ja, je geur ligt nog op m’n kussen. Dat gaat vanavond zorgen voor mooie dromen.’’
“Ja… dat hoop ik.’’
Wanneer moest hij het gaan vertellen? En hoe? Wat wilde hij eigenlijk? Wie wilde hij als vrouw? Wat moest hij met dat kind? Wilde hij wel een kind? Ze hadden er nooit over gesproken, maar was het na al die huwelijksjaren eigenlijk niet vanzelfsprekend?
“Liefje…,’’ hoorde hij, “wanneer kom je weer?’’
“Zo snel als ik kan… zo snel als ik kan.’’
Hij meende het en hij meende het niet. Wie moest hij wat beloven? Hij merkte dat hij de schuld aan zijn verliefdheid wilde geven en niet aan zichzelf, maar hij wist dat hem grote blaam trof en grote blaam ging treffen. Kan een mens voorkomen dat hij verliefd wordt? Misschien. Maar kan hij voorkomen dat hij zich ongelukkig voelt?
“En straks zal ik me nog ongelukkiger voelen,’’ concludeerde hij.
Ongelukkig zijn was misschien wel zijn straf. Maar als hij nou gelukkiger kon worden met zijn vriendin? Kon hij nu voor haar zijn vrouw, terwijl ze zwanger was, in de steek laten?
“Wat heb ik eraan dat ik weet dat ik een schoft ben?’’
Hij maakte afwegingen: als het een miskraam zou worden, zou hij zijn vrouw verlaten voor zijn vriendin, maar was het niet erger om haar dan in de steek te laten? 
“Ik kan geen afwegingen maken. Ik kan niets. Ik ben een slecht mens. Maar wat moet ik met dat besef?’’ Hij besloot niets te doen. Helemaal niets.

Leave a comment

De column van Koos